K bronjam?

K bronjam?

Pacifistiska pointa

Pśed 40 lětami jo se měrowe gibanje w NDR statkownje zawupytnuło. Socialistiski stat jo zakazał symbol tencasneje měroweje dekady – našywk z wobrazom pomnika, kenž jo pódarił Sowjetski zwězk Zjadnośonym narodam. Pokazujo muža, kenž pó bibliskem gronku chołuj z mjaca kowa. Jo zachopiło wurazne zjawne rozestajanje z oficialneju „měroweju” politiku, kótarež jo se dało wiźeś. Logika mjazsobnego wóttšašenja a grozenja njejo wěcej pśeznaniła. A źinsa? Njewiźimy jano zawóstank togo casa ako pacifistisku pointu, až swět mimo bronjow by rědny był?

Ako reakciju na to, což se rowno na Ukrainje tšoj, jo nimske kněžaŕstwo pśigroniło, až wótněnta 2 procenta nutśikokrajnego bruttoprodukta se wudajotej za bronjenje. Ako naměstna napšawa dostanjo Zwězkowa armeja njepósrědnje 100 miliardow €. Z tymi pjenjezami mógu zawěsće stśělby kupiś, kenž wokoło rožka stśělaju. Abo kupiś awtomatiske lětadła, kenž wusmjerśuju mimo pśimanja njezamóžnych generalow. Druge žycenja su wjelike: W diskusiji stej atomarne wobronjenje abo swětnišćowy šćit z raketami, kótarejž južo za casa Reagana njejstej se wupokazałej ako wužytnej.

Se wě, až smy bźezradne w naglěźe tšašnyckich znicenjow a złosnistwow zawinowanych wót rusojskeje armeje. NATO jo zła, tak smy nawuknuli w socialistiskej šuli. Wětšyna Rusow to hyšći źinsa wěri, a jich diktator to znjewužywa. Wěrnosć jo, až alianca jo skomuźiła se wuwijaś k měrowemu zwěstkoju rownopšawnych cłonkow. Amerikański prezident Bush se zjeba, ako kśěšo w lěśe 2008 něgajšnej sowjetskej republice Georgisku a Ukrainsku ako frontowej stata pśeśiwo Rusojskej do pódwjacornego zwězka pśiwześ, a jo jima wšake a take pśilubił.

Snaź njejo pšawy moment, wó tom pśemysliś, ale cogodla se pśecej twarźi, až Rusojska njejo part Europy, a z njeju wikowaś jo něco złego? Jo se wukopało, až stary wobraz winika jo se derje woplěwał pó spaźe ZSSR, na wopšawdnych wupominanjach pak njejsu pśigótowane byli na pódwjacorje.

Wěcej bronjow njejo wěcej wěstoty. Ta wucba zymneje wójny jo wótzabyta. Musymy ga něnto zuby pokazaś? Naspomnjeta pacifistiska pointa jo a wóstanjo pśecej zasej aktualna. Rowno něnto wójowanje na Ukrainje pokazujo nad měru jasnje, až wójna njeznajo dobyśarjow a zejgrawarjow, ale jano zejgrawarjow. Wjeliki źěl tych zejgrawarjow pśiźo rowno k nam, ako wuběgańce.

Dla togo stej a pśecej wóstanjotej napominanje a naźeja, až „wóni budu wót swójich mjacow radlice a wót swójich kopjow serpy gótowaś” (Mi 4,3). Až to tak daloko buźo, musymy wšo gótowaś, až dalšnej eskalaciji zadoramy. Drugi pśichod njamamy.

Jo nastupnosć Ukrainskeje, se woboraś a jadnaś z rusojskim agresorom. Za to trjeba politisku pódpěru cełego zgromaźeństwa ludow swěta, aby mógała sama rozsuźiś wó swójej suwereniśe a wó swójich mrokach. Pśilubjenje neutrality Ukrainskeje njamóžo byś špatny zakład.

Bibliski citat pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.

Wobraz: http://www.demokratiegeschichten.de

Komentar w Nowem casniku, 2022-04-14.

Zwady

Zgnujśo se, znowa!

Pawoł pišo do Korinta zběgow a zwadow w tamnej kśesćijańskej wósaźe. Luźe njejsu se byli zjadne wó směru, kenž dejali hyś. Su byli zwaźone w pšašanjach teologije, etiki a socialnego žywjenja. Pawoł pak co, až wósada za jadnym póstronkom śěgnjo. Jadnota jo jomu wažna.

W lisće pótakem pišo:
11 Lube bratśi, wjaselśo se, buźćo dopołnjone, troštujśo se, buźćo jadnakeje mysli, mějśo měr. 2 Kor 13,11

Taku sadu móžomy na wšaku wašnju słyšaś: ako pśijazny pókiw mudrego cłowjeka abo ako mudrostowanje. Za jadnogo z adresatow jo sada snaź pśiśpiśe. Drugi jo skerjej spokojom, až skóńcnje něchten z kšutym słowom powěda. Tśeśi pak měni, až tak jadnorje ze źaržanim měra njejo, gaž su wažne konflikty zajmow. Njewěmy, kak Pawoł list jo napisał, njeznajomy teke reakcije cytarjow. Móžomy pak na to glědaś, což słowa we nas wubuźuju.

Wjaselśo se – No jo, to njamóžomy pśikazaś. K nuze móžomy se smjejkotaś, gaž smy nuzkane, ale to nutśikowna radosć njejo. Napominanje se wjaseliś a wjasołe byś rědko dopomožo k wjaselenju. Njewě to Pawoł teke? Dalej to źo w tekśe: Buźćo jadnakeje mysli. Jo to realistiske? Byś se wobjadne, byś jadneje mysli, kśěś to samske? To jo móžne w małem krejzu – wótergi. Ale nic pśecej móžomy jadnakego měnjenja byś. Kak to dej funkcioněrowaś w cełej wósaźe?

Mějśo měr! To jo drje to nejwažnjejše. Gaž se nam to raźijo, pótom wšykno drugego z togo slědujo. Dopołna zjadnosć – kak to se móžo dopołniś? Pódla Boga jo to móžne Lk 18,26, ale pódla cłowjekow? Gaž glědamy to swěta, do politiki, do našych swójźbow abo do wósadow, wiźimy, až z měrom jo to zazdaśim bejnje śěžke, ako w małem, tak teke we wjelikem. Mjazy wšyknymi tymi sadami pak stoj něco drugego, což nam dajo pósłuchaś.

W modernjejšych pśełožkach stoj: Chopśo hyšći raz znowa, dajśo se skoboźiś! Dejał to ten rozwězański pśistup byś? Ta strategija, pominanjam wótpowědowaś, mimo zacuśe pśepominanja abo pówucenja?

Zgnujśo se, znowa! Dostawamy pak taku šansu wót Boga na nowy zachopjeńk źeńk wóte dnja z kuždym zajtšom.

Pawoł wjele pomina wót wósadnikow w Korinśe: měr, wjasele, jadnakosć. Napóslědku to pśepominanje abo wobuza njejo. Rozsuźecy jo, až Pawoł swóje napominanja zwězujo ze zlubjenim. Bog lubosći buźo z wami. Jano, gaž tak pósłušnje smy? Jo Bog jano pla nas, gaž smy wjasołe, jadnotne a měrne? Abo nawopak? Jo Bog z nami, dla togo až co a musy nam pomagaś, aby wjasołe, jadnotne a měrne byli? Co pśiźo ako prědne? Jadnakosć abo Bog? Njejo Bog zachopjeńk wót wšyknogo?

How jo jasne, cogodla ten prjatkaŕski tekst se derje góźi na źinsajšny swěźeń swěteje Tšojosći. Ten tšojny a jadny Bog ze wšyknymi swójimi fasetami dawa wótegrono. Wót njogo wšo pśiźo. Gaž pśipóznajomy pśibytnosć a prioritu Boga Wóśca, ze žognowanim swětego Ducha, pótom móžomy žywjenje zwónoźeś. Gaž wšykno wujźo wót Bóžeje lubosći, móžomy teke my lubowaś. W Jezusu Kristusu jo za nas śerpjeł a wumrěł, nic ako Bog, ale ako cłowjek. Gaž wusměrijomy našo zgromaźeństwo na lubosć Jezusa, móžomy se pominanjam Pawoła nanejmjenjej pśibližowaś. Z Bóžym Duchom njejsmy wěcej ześěsnjone, ale móžomy dožywiś lichotu a wobjadnosć. Chtož to jo wuznał, njemusy daniž jadnu minutu cakaś, aby swět pśeměnił.

Kśěł skóńcyś z póstrowom Pawoła, kenž stoj na kóńcu jogo lista a kenž derje znajomy z Bóžeje słužby:

Gnada našogo Kněza Jezom Kristusa a lubosć Bóža a zgromadnosć swětego Ducha buź z wami wšyknymi. 2 Kor 13,13

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868)

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB, 16.06.2019.

Słabosć

kopje do śěła

1Chwalenje njejo žgan mě nic hužytne; glich cu ja pśiś na wiźenja a zjawjenja togo Kněza. […]

6Pśeto gaby ja kśěł se chwaliś, njeby ja togodla głupy był, pśeto ja kśěł wěrnosć powěźeś; ja se pak togo wóstajam, aby nicht wěcej wóte mnjo njeźaržał, nježli což wón nade mnu wiźi, abo wóte mnjo słyšy.

7A aby ja se tych husokich zjawjenjow dla njepózwigał, jo mě dane kopje do śěła, satanowy janźel, aby mě z pěsćami bił, aby ja se njepózwigał.

88Togodla som ja togo Kněza tśi raz pšosył, aby wóte mnjo wótstupił.

9Ale wón jo ku mnjo gronił: Měj dosć na mójej gnaźe, pśeto mója móc dokóńcujo se we słabosći. Togodla cu ja se nejlubjej swójeje słabosći chwaliś, aby ta Kristusowa móc we mnjo bydliła.

10Togodla mam spódobanje na słabosćach, na sromośenju, na nuzach, na pśegónjowanju, na tešnosćach Kristusa dla; pśeto gaž ja słaby som, ga som ja mócny.2 Kor 12,1–10

Jogo móc dokóńcujo se w našej słabosći“, pišo pósoł Pawoł. Jo to napšawdu tak jadnorje? Bog móžo wugójś, ale nic wšykno jo strowe w našom žywjenju. Na žeden pad njedejmy groniś „Och, Bog wšykno wugój, wšo buźo zasej derje”, gaž jaden śerpi abo gaž pla někogo jo rowno něco do kusow šło.

Pawoł jo sławny awtor nanejmjenjej 7 listow, kenž słuša do kanona knigłow Nowego testamenta. Jo mimo cwiblowanja wóśc našeje cerkwje. Ale weto wón njejo pśepokazowański prjatkaŕ a njama wósebnu wucynjatosć. Gaž cytam jogo pśedłujke teksty, wótergi se myslim, cogodla njejo to krotko a słodko wujasnił, což jo kśěł groniś. Njejo był ten typ wjednika, kaž ty se pśedstajijoš. Jo měł małku póstawu, jo něžny a złamny był. Wót njogo se rozpšawijo, až njejo měł mócny wustup, a njejo był lažko k rozměśu. Sam wót sebje groni, až njejo wobdarjony rědnje powědaś.

A jaden młoźeńc, z měnim Eutychus, we woknje sejźecy, pajźe do twardego spanja, gaž Pawoł tak dłujko prjatkowašo, a bu wót spanja pśechwatany a pajźe dołoj z tśeśeje žurle.Pós 20,9–10

Tak to stoj w Bibliji, w Pósołskich statkach. 3 razy som wołał k Bogoju, pišo Pawoł Korintarjam. Bog jogo wusłyšał njejo, nic na tu wašnju ako jo sebje žycył. Ale Bog jo jomu wuzjawjenje wobraźił: „Měj dosć na mójej gnaźe, pśeto mója móc dokóńcujo se we słabosći“. To jo jadna sada, kenž jo w nuze naroźona, ze śerpjenja, z bólosćow. Žedna wusoka teologija to njamóžo wobtwarźiś. Pawoł jo kopje do śěła jadnorje pśiwzeł. Pawoł pišo, až śerpjenje, bólosći a zacwiblowanje su jomu pomagali, aby se njepóšwigał, až njejo se gjarźił, ale až móc sćerpujo jano z Jezusa. To jo jogo pótajmstwo.

Co to ma cyniś z nami? Móžomy to teke dožywiś? Anselm Grün jo měnił: „Móžomy wuzwóliś: Žałosćiś, až my mamy se to tak špatnje a wšykne druge lěpjej – abo, až akceptěrujomy našo žywjenje, tak ako jo a wzejomy móžnosći, kenž Bog jo nam dał. Tak ja teke móžom groniś „Gaž ja słaby som, ga som mócny.” Ako wójcka w Bóžej rědowni ja wěm: „Ten Kněz jo mój pastyŕ; mě njebuźo nic brachowaś. Wón mě paso na zelenej łuce a wjeźo mě k fryšnej wóźe.”Ps 23

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868)

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB, 19.06.2019.

ABC

ABC

Prědna serbska fibla

Pójźćo how, wy njewěźece, a pśiźćo ku mnjo do šule.
A což wam brachujo, to móžośo wy tudy nahuknuś […]
kupśo sebje mudrosć, dokulaž ju móžośo bźez pjenjez dostaś.
A pódajśo wašu šyju pód jeje jabeŕ, a dajśo se hucyś; wóna jo něto we bližy k namakanju.Sir 51,31–34

Z tym wótrězkom z apokryfiskich knigłow Jezusa Siracha* su dejali dolnoserbske źiśi w 17. a 18. stolěśu cytaś wuknuś. Tak to stoj w kniglickach, kenž w bibliografijach wustupuju ako „Anonymi Wendisches A. B. C.” Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. znowa wudajo ten drogotny historiski pókład, kenž jo nejskerjej nejžprědnjejša fibla w serbskej rěcy. Spisał jo ju ceptaŕ a kalawski měsćański raźc Juro Ermel (✶ pśed 1595, † pó 1669). Gódnota kniglickow jo dotychměst do dalokeje měry njewiźona. Ta mała twóŕba pak se zarědujo do rěda wuznamneje serbskeje literatury.

Pśeśiwo protestam tegdejšego serbskego a teke nimskego wobydlaŕstwa Kalawy a promšta Christiana Knittela (1610 – 1677) buchu knigły wót nimskeje wušnosći konfiscěrowane. Dotychměst smy z togo wuchadali, až bu ceły śišć dopołnje znicony. Ale njewócakano jo se namakał eksemplar, kenž jo se kaž pśez źiw pśed zniceńskim njestatkom wuchował. Źěkujomy se wědomnostnikam, kótarež su jen nadejšli a póznali. Su starcyli na slědne eksistěrujuce knigły w budyšyńskej měsćańskej bibliotece, pśirědowali awtorstwo a wujasnili dalšne stawizny.

Prědny źěl nowowudaśa jo reprodukcija historiskego originala z lěta 1671. Drugi źěl jo nastawk profesora Michaela Ermela – pótomnika awtora ze 17. stolěśa –, kenž dokradnje a wěcywuznaty analyzěrujo wopśimjeśe fible a identificěrujo stwóriśela ako kalawskego Jura Ermela (Georg Ermel). Artikel prof. Michaela Ermela móžo dopokazaś, až kalawska fibla stoj na zachopjeńku dolnoserbskeje pisneje rěcy, až pśełožowaŕ Nowego testamenta, Jan Bogumił Fabricius, jo pśewzeł ortografiju dypkowanych wokalow a měkich konsonantow wót togo „Ermelii Wendisch Buchstabir Büchlein”. Toś to twórjenje samostatnego strukturěrowanego dolnoserbskego pšawopisa mimo pśedchadnego modela jo drje głowne wugbaśe Jura Ermela, lěcrownož namakanka serbskich šulskich kniglickow mimo nimskego wujasnjenja jo teke wjelgin wuznamna.

Ze słowa na drogu. Ermelowa ABC-fibla. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. 2022.

Bibliski citat pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020. *W ABC-fibli stoj pak staršy pśełožk.

Pójź a glědaj!

Pójź a glědaj!

Zjawj 6,1–9

I „Ham’S eins g’sehn?

Kak wažne naše wócy su, to wšykne wěmy. To markujomy, gaž se wiźenje pógóršujo, gaž musyš dlejšy cas na wócnu operaciju cakaś, ako ja něnto. Rownož zewšym njamamy wócy ako sowa, wětšy źěl wobswěta zawupytnjomy z wócyma. Njejo źiw, až ceły rěd rědnych serbskich rěcnych wobrotow ma cyniś z wokom.

Toś jo mě raz pśijaśel gronił: „Taka žeńska ned do wócowu bijo.” Mójo wótegrono jo było: „Myslim se, až maš rožowu brylu stajonu, musym śi wócy rozwězaś.“ No, jo, weto jo jej ceły wjacor rědnej wócy gótował. Jano na nju jo měł woko. Ku kóńcoju jo wóna sama wócy wuwalowała. Ale njejo dłujko trało, až wóna jo se jomu z wócowu zgubiła.

Njocomy se pušćaś na něcejej wócy, comy wócy samy rozdrěś. Wěrimy jano tomu, což smy wiźeli. To jo teke tak pla mójich kolegow–fyzikarjow. Pśed něźi 150 lětami atomowa teorija jo namakała znowa pśiwisnikow, za tym, až pó antice jo se dłujko wótzabywała. Sławny fyzikaŕ z praskeje uniwersity Ernst Mach jo wobcwiblował, až ceła materija wobstoj z atomow. Jogo sada k tomu jo była: „Ham’S eins g’sehn?” (Sćo jen wiźeł?) – Źinsa, 150 lět pózdźej, móžom wuwěrnje wótegroniś, jo, wiźeł som. Pśi źěle z elektronowymi mikroskopami z wjelikeju zamóžnosću rozeznawanja jo naš wšedny klěb, glědaś na atomy.

Ale njok wótbocyś do fyzikaliskego. Weto móžomy ze sady Ernsta Macha sebje zajmnu wucbu wześ. Nic wšykno, což wěrne jo, musymy wiźeś. Pla ewangelista Jana to tak stoj: „Zbóžne su te, kenž njewiźe a weto wěrje.”Jan 20,29 Napšawdu wažne a wobstawne wěcy žywjenja słušaju k tym, kenž lěbda wiźeś, jano wěriś móžomy. Wót tych wěcow na nejžprědnjejšem měsće stoj ten fakt, až naš Kněz Jezus Kristus jo žywy a jo mjazy nami. Rowno na to se póśěgujo słowo, ako pósoł Tomaš njejo mógał wěriś, až Jezus jo górjej stanuł: „Zbóžne su te, kenž njewiźe a weto wěrje.”

II „Иди и смотри

W slědnych tyźenjach dostanjom stawnje grozne bilda wót pśijaśelow a kolegow z Ukrainskeje. W tom zwisku jo mě do mysli pśišeł sowjetski antiwójnski film režisera Elema Klimowa z lěta 1985. Titel togo filma jo Иди и смотри – Pójź a glědaj. Ten film jo pópisanje wójny wót tšašneje surowosći. Njepokažo nic drugego ako helu na zemi. Na wjerašku filma tšachota se pak pśewobrośijo do grozneje zamyslonosći: Co jo wójna, k comu jo cłowjek zamóžny.

To wšo se zasej wubuźijo z tym, což musymy se woglědaś w Ukrainskej. Titel filma jo wzeta ze slědnych knigłow Biblije, z Wusokego zjawjenja swětego Jana. Film Klimowa se póśěgujo na skóńcowanje zawinowane wót styrjoch rejtarjow apokalypse. W šestem kapitlu cytamy:

5A ako tśeśi zygel wótwóri, słyšach tśeśe zwěrje źejuce: Pójź a glědaj. A ja glědach, a lej carny kóń a ten na njom sejźecy mějašo wagu w swójej ruce.
7A ako stwórty zygel wótwóri, słyšach głos stwórtego zwěrjeśa, kenž źašo: Pójź a glědaj.
8A ja glědach, a lej płowy kóń a togo, kenž na njom sejźešo, mě běšo smjerś, a ta hela źěšo za nim; a jima hordowa móc dana, husmjerśiś stwórty źěł zemje z mjacom a z głodom a z mrětwu a pśez te zwěrjeta na zemi.Zjawj 6,5.7–8

Ten ewangelium połny gódańkow wót kamsyhyśa swěta jo kulturu stawnje fasciněrował. Daś jo, kaž co, na kuždy part musymy pśiglědaś, ako se połoženje swěta źinsa pśiwóstśujo. W historiji su luźe pśecej zasej myslili, až něnto jo to tak daloko, až te styrjo rejtarje apokalypse njemudrje. Wusoke zjawjenje Jana wuglěda zazdaśim ako nawjerśeńske knigły slědnych dnjow cłowjestwa. Luther sam jo pśeznanjony był, až „luby sudny źeń” (ako jo gronił) pśiźo hyšći za jogo cas.

Jo někaki zatajony zmysł we scenariumje zginjenja, kenž cytamy a we zwisku z aktualnymi tšojenjami wiźimy? Ja rozmějom tekst pak na hynakšu wašnju. We njom štycy wěra na spšawny swět. To groni, až comy, až luźe dostanu to, což su se zasłužyli. Njocomy, až te złe wšykno dostanu, a te dobrotki se wótštrofuju. To njamóžomy pśecej spóznaś, ale napóslědku do togo wěrimy.

Apokalyptiske wizije wót Jana njejsu pópšawem nic drugego ako finalna realizacija spšawnego swěta, źož te złe se zanicyju a te dobre pśidu do paradiza. Móžomy tomu wěriś? Jezus citěrujo zwěšćelowanje Jezajasa:

Ze słyšanim buźośo słyšaś a njebuźośo rozměś, a z wiźenim buźośo wiźeś a weto njehuznawaś. Pśeto hutšoba ludu jo stucnjeła, a z hušyma su śěžko słyšali, a jich wócy drěmju, aby niźi z wócyma njewiźeli, a z hušyma njesłyšali a z hutšobu njerozměli a se njehobrośili, a ja jich njehustrowił.Mt 13,14–15

Wóspjetujom słowo Jezusa k Tomašoju: „Zbóžne su te, kenž njewiźe a weto wěrje.” Dajo wustrowjajuce zlěkanje wó stawje swěta? Take zlěkanje, kenž nam wuwědobnijo, co jo namdušu wažne? W Markusowem ewangeliju cytamy wót źiwa gójenja. Jezus pšašašo slěpego: «Wiźiš něco?» Wón wótegroni: «Wiźim cłowjekow ako bomy chójźecych.» Tśi razy jo Jezus jogo dotyknuł. A wón „bu zasej hustrowjony a wiźešo jich wšyknych bytśe a z daloka.”Mk 8,25

Móžomy naźeju měś, gaž Jezus nas dotyknjo. Měrowe gibanje jo dłujko spało. Něnto luźe swóje stare plakaty wugrěbujo. Schwerter zu Pflugscharen – njejsom wócakał, až ten špruch wót profeta Micha buźo zasej aktualny na demonstracijach: Wóni budu wót swójich mjacow radlice a wót swójich kopjow serpy gótowaś. Njebuźo žeden lud na drugi mjaca zwinuś, a njebuźo wěcej huknuś wójowaś.Mi 4,3 Ja tu naźeju njamóžom spušćiś.

III Wiźeś a póznaś

Njedejmy měś nic jano bytšej wócy, aby dokradnje glědali a wiźeli, co dejmy cyniś. Pśez cełe stawizny starego žydojstwa se śěgnjo pšašanje, kak móžomy Boga wiźeś a póznaś. Wšake filozofy su se z tym zaběrali, ale wótegrona su snadne, až do źinsajšnego. Do wšyknych našych pšašanjow stupa Jezusowe słowo: Zbóžne su, kenž cysteje hutšoby su, pśeto wóni budu Boga wiźeś.Mt 5,8

Nic drugego, zewšym nic drugego nam njedawa tu móc, Boga wiźeś, nježli byś cysteje wutšoby, nježli pokorny wjazym.

Wótwóŕ mě wócy, aby ja wiźeł źiwy twójeje kazni. Ps 119,18 Dietrich Bonhoeffer měni, až dejm wócy swójich zmysłow zacyniś, aby zawupytnuł, což Bog mě pokažo. Dejmy kuždy źeń znowa bjatowaś, až Bog nam dajo bytšej wócy našeje wutšoby, kenž stej wótwórjonej, gaž źeń co nam něco nabarwiś a w nocy mórawy pśidu.

Kněžo, wótcyń mójej wócy za wjeliki źiw wuzjawjenja Jezusa Kristusa.

Prjatkowanje na tśeśu njeźelu spótnego casa (njeźela oculi) w Bórkowach, 2022-03-20.

Bibliski citat pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.

Wobraz: Виктор Михайлович Васнецов: Воины апокалипсиса, 1887. ➚ Wikipedia

Kriza

Kriza

K nowemu lětoju

Cakajśo na dobre powěsći? Napšawdu? Wutšobnje Nowe lěto 2022 zawěsće buźo znowotki lěto krizow. Ja to słowko juž njamóžom wustojaś – krize, krize, wšuźi su jano lutne krize. W zjadnośonej Nimskej njejo se minuło daniž jadnogo lěta, kótarež jo se do historije zapisało mimo krize. To jo se zazdaśim wurosło k něcomu stawnemu. Medijam to se spódoba. Nic njejo tšašnjejšy za nich ako lěśojska proznota bźez wusokeje wódy abo pśewjelikeje suchosći a górcoty. Internetny bok http://www.tageschau.de ma wósebnu rubriku wó krizach stolěśa, źož jo wšykno nadrobnje nalicone: financna kriza, kriza europskeje unije, kriza surowiznow, stawna kriza politiskich partajow, kriza w Afghanistanje, w Ukrainskej, w Africe atd., atd.

Se zda, až w tom złamnem swěśe žedneje šance juž njamamy. Wšo źo tak a tak kamsy, móžomy se pjekoriś, kaž comy. To znajomy teke ze serbskego swěta: kriza serbskego šulstwa a z našeju rěcu źo ku kóńcoju – wupłaśijo se wša proca hyšći? Źo wóstanjo zwucony optimizm na zachopjeńku nowego lěta, móžośo se pšašaś. No, jo, móžomy se naźejaś, až skóńcnje pśiźo ta Ω-warianta, ta slědna, gaž glědamy na grichiski alfabet, a pón smy „durch“, móžomy wótdychaś. Pitśku optimizma, pšosym!

Ako kśesćijan njamóžom zatajiś, až pitśku optimizma hyšći mam. Gódy su taki cas, naźeja pśiźo ako bźezmócne góletko na swět. Ja wěm, až tomu wěriś kuždy njamóžo. Ale naźeju my wšykne trjebamy, nic ga? Stupijomy na chlimpaty jabeŕ a naźejamy se, až to derje wujźo. Wótjěźomy we wěstem casu a naźejamy se, až dypkownje pśijěźomy.

Krize pśidu pśecej k nam pśez telewiziju. Wšo jo ako w hororowem filmje, kuždy wě, skóro se něco tšašnego tšoj, jano te głupjeńce w głownej roli to jadnorje njezbadaju. Žywjenje wšak hororowy film njejo. Njecynimy sebje žywjenje śěžke, gaž wuźěramy na naše problemy na taku wašnju, ako karnikel pśed wužom?

Jo jasne, až wjelicke pśeměnjanja na nas cakaju. Nowe lěto jo pśecej cas dobrych pśedewześow a žycenja. Ako wědomnostnik se teke něco žycym. Toś ten rozswětlony kraj śerpi wěc a wěcej pód njesromnym ekstremizmom mjeńšyny w mjenju pózdatneje lichoty. Njewócakajom, až kuždy rozmějo eksponencialny pśirost, grějnicowy efekt abo teoriju składowanja energije. Žycym se jano, až se wrośijomy k wěcownosći. To njama nic cyniś z pśemudrowanim fyzikarja. Jano na tom zakłaźe móžomy se wšak dla wšyknogo zjadnaś: Co jo lichota, wěstosć, wěrnosć, a kak serbska rěc móžo žywa wóstaś. Słowo kriza měni spócetnje pósuźenje abo rozsud. Gaž wěcownje našu situaciju pósuźijomy, móžomy dobreje naźeje byś.

Komentar w serbskem rozgłosu RBB, 2022-01-02.

500 lět reformacije w Chóśebuzu a wokolinje

500 lět reformacije w Chóśebuzu a wokolinje

Jan Brězan

W 16. stolěśu jo słušała Dolna Łužyca ku krajam českeje krony. Nimski kejžor a česki kral Karl IV. jo pśewzeł markgrobojstwo Łužyca w lěśe 1367 do swójogo kralojstwa. Tam jo wóstała až do Praskego měrowego dogrona w lěśe 1635. Ale w tej nabocnej krajinje česke krale njejsu mógali załožyś mócne krajne kněstwo. Tak jo pśišło, až Łužyca jo swóje nutśikowne nastupnosći dłujko w dalokej měrje sama rědowała. Mimo dwórskeje kanclaje w Praze gromadne statne organy ako instrument monarchije njejsu stwórili, a stawy wšyknych krajow su jano wjelgin rědko na głowne zemstwa zejšli. W krizowych casach 15. do 17. stolěśa jo se felujuca statna organizacija na škódu wupokazała, což jo se wótbłyšćowało w religioznje wopšawnjonych rozestajanjach a wójnach.

Reformacija w srjejźnej Europje jo se zachopiła z magisterom praskeje uniwersity Janom Husom. Wón jo se naroźił wokoło lěta 1370 w Husincu w pódpołdnjowych Čechach a jo był 1415 w Konstancu katowany. Kral Sigismund a pśiwisniki zakósćonego bamžojstwa su jogo šćit na koncilu zlubili, ale weto su jogo zamordowali. Ideje Jana Husa su pak žywe wóstali. Zachopinajucy z pśibitkom tezow Mjertyna Luthera w lěśe 1517 su se ideje reformacije rozšyrjali pó cełem łužyskem kraju. Dolna Łužyca jo słušała ze wšyknymi drugimi krajami českeje krony wót lěta 1526 do habsburgskego katolskego wobłuka mócy. Situacija w Chóśebuzu njejo była ta sama ako w markgrobojstwje Dolna Łužyca. Wót lěta 1445 stej byłej Město a jogo wokolina bramborske leno. Město jo se wuwijało k lokalnemu centrumoju Dolneje Łužyce ako srjejźišćo suknaŕstwa a wikowanja. Kněžece su zasedlili w 13. stolěśu mnichy franciskanarjow w Chóśebuzu, aby rozšyrjali kśesćijańsku wěru w serbskej ludnosći. Dokradne lěto załoženja kloštarja njejo znate. Nejskerjej stej jen załožyłej Fredehelm chóśebuski († 1307) a jogo žeńska Adelheid von Colditz († 1309), wó kótaremž znanitej jeju rowowej plaśe w Kloštaŕskej cerkwi. Wót zachopjeńka kloštarja njamamy wjele dokumentow. Konwent jo słušał sakskeje kustodiji (Saxonia) w Mišnju. Jo měł nabranki w susednych serbskich jsach ako Žandow, Wótšow, Chmjelow, Brunšwig a druge. Kšute wobceŕki franciskanarjow na slěpcenje su znate wót jich zepěranišćow (domus terminalis) na pśikład w Baršću a Łukowje. W lěśe 1503 jo zejšła ceła Saxonia w chóśebuskem kloštarje z derje 700 rědniskich bratšow. Móžno až bramborska uniwersita jo wužywała kloštaŕ w lětoma 1516/17, ako jo pśeśěgnuła mrětwy dla z Frankobroda nad Odru do Chóśebuza.

Ideje reformatorow wokoło dr. Mjertyna Luthera su namakali dobru włogu we Łužycy. Wittenberg źe njejo daloko wót serbskich stronow. Smólne słowa Luthera pśi bliźe: „Sed pessima omnium natio est die Wenden, da vns Gott eingeworffen hatt.” (Pśeto Serby su nejgóršy lud, mjazy kótaryž jo nas Bog póstajił.) njejsu wóttšašyli młogemu Serboju wót studiuma pla reformatora. Snaź su pak zatajili swój póchad z rědnučkem łatyńskem abo pśenimcowanem mjenim. Z matrikle uniwersity (zapis pśiwzetych studentow) wěmy, až rědna licba serbskich młoźeńcow jo studěrowała w měsće nad Łobjom.

K prědnym a rownocasnje nejwuznamnjejšym zastupnikam Lutheroweje wucby we Łužycy jo słušał Jan Brězan (Johannes Briesmann). Jo se naroźił 31. decembra 1488 w domje na chóśebuskich Starych wikach. Jogo nan jo był cesćony měsćanaŕ Simon Briesmann. Maś Elisabeth Briesmann jo roźona Dobrikojc. Wót jeje nana Valentina Dobrika jo znaty, až jo był měsćański raźc.

W lěśe 1507 (abo 1505) jo se pódał Jan Brězan do Wittenberga na studium teologije. Pó wuswěśenju na mjeršnika w lěśe 1510 jo zastupił do mnichojskego rěda franciskanarjow. Rěd jo jogo pósłał ako lektor do Frankobroda nad Odru, źož jo był imatrikulěrowany ako Frater Johannes Brisemann Cotbusianus pauper (to slědne łatyńske słowo pauper – chudy – pokazujo na jogo ako bósego mnicha franciskanarjow, kenž su se žywili pśez wołomužny). Bramborska uniwersita we Frankobrośe jo aktiwnje wójowała pśeśiwo Lutheroju. Wósebnje rektor Konrad Wimpina a wótpustkowy prjatkaŕ a uniwersitny profesor Johannes Tetzel stej wustupowałej z pśeśiwnymi tezami. Pód tym wliwom jo teke Brězan ako pśeśiwnik Luthera wustupił. Ako taki jo se wšak wrośił do Wittenberga. Nejskerjej jo był znank disputa mjazy Lutherom a Eckom w lěśe 1519 na Pleißenburgu w Lipsku, kenž jo jogo pśibližył reformaciskemu gibanjeju. Pód wobstaranim reformatorowu Andreas Karlstadt a Justus Jonas jo dokóńcył studium dnja 31.10.1521 ako licenciat. Pó krotkem casu jo w januarje 1522 promowěrował na doktor teologije a jo był pówołany na teologisku fakultu.

Wšyknych cłonkow katolskich rědow jo měsćańska rada z Wittenberga w lěśe 1522 wupósłała. Jan Brězan jo se wrośił do swójogo rodnego města. Na konwenśe w kloštaŕskej cerkwi jo rozpokazał pśibytnych 700 mnichow do noweje Lutheroweje wucby ewangelskeje wěry. K prědnemu razoju jo zjawnje prjatkował pó Lutherowej wašni 7. měrca 1522 w chóśebuskej cerkwi swětego Nikolawsa. Na tej cerkwi jo wšak mógał jano někotare mjasece ako faraŕ statkowaś. Jo był prědny, kenž jo wopóznał Chóśebuzarjow z noweju wucbu, ale bramborski kurwjerch Joachim I. jo był kšuty pśeśiwnik reformacije. Ako druge Lutherske prjatkarje w Bramborskej jo musał Brězan zasej copaś. Pód śišćom biskupow, klerusa a kurwjercha su se namše we wobyma chóśebuskima cerkwjoma nadalej wótměli kšuśe pó katolskemu ritusoju.

Luther jo pśesajźił, až Brězan jo se mógał wrośiś pó wupokazanjeju na wittenbergsku uniwersitu. Wóttam jo se Jan Brězan ned pórał do Pódzajtšneje Pšuskeje. Prědne ewangelske prjatkowanje w Kralowcu jo źaržał 27. septembera 1523 w tachańskej cerkwi. W naslědnem casu jo měł Brězan kradu wuznamny późěl na pśesajźenje reformacije w něgajšnem pšuskem rědniskem staśe. Jo był sobuzałožaŕ kralowcojskeje uniwersity a jo statkował we wjele městow pódzajtšneje Europy ako nawjedujucy zastupnik młodeje ewangelskeje cerkwje. 1.10.1549 jo wumrěł w Kralowcu na carnu mrětwu.

Jo dejało hyšći něźi 20 lět traś, až su nowu wucbu w Chóśebuzu, w Dolnej Łužycy a w cełej Bramborskej pśipóznali. Pó smjerśi bramborskego kurwjercha Joachima I. w lěśe 1535 su Bramborsku rozdźělili, a Johann von Küstrin jo pśewzeł kněžaŕstwo w Nowej mroce, w krosyńskem wokrejsu a w chóśebuskem kraju. Z jogo nastupom kněženja jo konwertěrował k Lutherowej wěrje a jo se pśizamknuł Schmalkaldenowemu zwězkoju protestantiskich wjerchow a městow. Z Johannom su pśestupili wšykne jogo kraje k ewangelskej wěrje. W chóśebuskej chronice jo zapisane, až brošnu 1. junija 1537 jo se w wobyma cerkwjoma prědny raz oficialnje pó Lutheroju prjatkowało. Chóśebuzaŕ Johann Mantel jo prjatkował w chóśebuskej cerkwi swětego Nikolawsa. W kloštaŕskej cerkwi jo Bóže słowo zapowědał Johann Lüdecke. Slědne katolske duchowne a mnichy su Město spušćili. Kloštaŕ su rozpušćili a dobytki sekularizěrowali.

Za tym až kurwjerch Joachim II. – bratš Johanna kostryńskego – jo zawjadł w lěśe 1539 reforměrowany cerkwiny pórěd w kurwjerchojstwje Bramborskej, jo wót 1540ych lět teke susedne markgrobojstwo Dolna Łužyca zwětšego ewangelske. Jo wšak był jadnučki kraj českeje krony, źož jo se ewangelskim duchownstwom raźiło załožyś konsistorium.

Bóžy dom chóśebuskego kloštarja jo był južo w lěśe 1495 pomjenjony capella slavorum (cerkwicka Słowjanow). Pó zawjeźenju reformacije jo wužywany ako wósadna cerkwja wokolnych zafarowanych jsow. Až wóni su serbske jsy, jo se prjatkowało w kloštaŕskej cerkwi až do 1930tych lět w serbskej rěcy. Pomjenjenje Serbska cerkwja wustupujo wót lěta 1529. Až jo pódrědowana cerkwi sw. Nikolawsa, zadomja se za wónu nimske mě Oberkirche (Wuša cerkwja). Dla togo až namše su tam byli jano w nimskej rěcy, pomjenjujomy ju Nimsku cerkwju.

Lěc Jan Brězan jo źaržał w lěśe 1522 prědne ewangelske prjatkowanje w kloštaŕskej cerkwi w nimskej abo serbskej rěcy, njejo znate. Zewšym njewěmy, lěc wón nimski abo serbski był. Chóśebuski reformator jo swóje mě zwětšego pó moźe humanistow we łatyńskej rěcy pisał: Briesmannus. Ale – „nomen est omen” – mě jo mimo cwiblowanja serbskego póchada. Arnošt Muka pišo, až w 16. stolěśu jo było nanejmjenjej 40 % chóśebuskego wobydlaŕstwa serbski.

Brězan jo dał reformaciji w Chóśebuzu a w Dolnej Łužycy wažny póstark z prjatkowanim a z pisanym słowom. Hyšći w lěśe 1523 jo napisał Chóśebuzarjam swójo póznawańska pismo „Unterricht vnd ermanung Doct. Johannis Brieʃmās, Barfuʃʃer ordēs, an die Chriʃtlich gemeyn zu Cottbus” (rozwucowanje a napominanje dr. Jana Brězana, cłonka rěda bósych mnichow, kśesćijańskej wósaźe w Chóśebuzu), kenž jo wujšło pla Johanna Rauha we Wittenbergu. W tych reformatoriskich knigłach, kenž su schowane we wolfenbüttelskej bibliotece, jo se direktnje wobrośił na wobydlarjow swójogo rodnego města, aby jim rozkładł ideje reformacije.

Wót tych nowych idejow jo drje spódobało Serbam wósebnje zapowědanje Bóžego słowa w maminej rěcy. Pśestajenje Biblije do nimskeje rěcy wót Luthera njejo měł wjeliki wuznam za nich. Pódla łatyńskego zapowědanja w katolskej liturgiji jo to było jano druga cuza rěc, kenž su lěbda rozměli. Ze zawjeźenim reformacije we Łužyce jo notne było, zapowědanje Bóžego słowa teke w serbskej rěcy póbitowaś. Za prědnych ewangelskich fararjow jo to było wobśěžke. Njejsu měli Bibliju a liturgiju w serbskej rěcy. Sami su se dali na pśestajenje katechizma, kjarližow a drugich tekstow. Jadno z nejstaršych pśestajenjow Lutherowego Nowego testamenta jo nastało w pódzajtšnem źělu Dolneje Łužycy. Pód kněžaŕstwom Bibersteinowych jo se zawjadła reformacija w Žarowje a wokolinje južo w lětoma 1523/24. Wjeliki wliw jo měł abt Paul Lemberg, kenž jo pśestupił w lěśe 1524 z 15 mnichami žagańskego kloštarja k lutherstwoju. Móžo byś, až k tym abtoju bliskim luźam jo słušał teke pśestajaŕ Nowego testamenta do serbskeje rěcy, kenž jo se sam Mikławuš Jakubica pomjenił. Wjele jo se južo pisało, ceji wón jo był a źo jo dokradnje statkował. Na zarědowanje jogo rěcy a městno nastaśa su južo wjele lět njejadnake hypoteze. Ewangelski faraŕ Jakubica jo nejskerjej wužywał ako zakład pśedstajenja Lutherowu bibliju, łatyńsku vulgatu a njeznaty staročeski rukopis. Jo dokóńcył pśestajenje w lěśe 1548. W tekśe jo se inspirěrowaś dał wót českego słowoskłada a pšawopisa. Pśełožk jo pisał w pódzajtšno-dolnoserbskej rěcy, ale ma teke wšake słowa a sady, kenž njewustupuju w lutherskej pśedłoźe. Ku kóńcoju wuzwignjo, až jo pśestajił Nowy testament, aby cesćił serbski lud a jogo rěc.

W schmalkaldiskem wójnje w lětoma 1546 a 1547 jo wójował nimski kejžor a česki kral Karl V. pśeśiwo zwězkoju protestantiskich krajnych wjerchow a městow. Ewangelska Dolna Łužyca jo weto stojał na boce katolskich ku kraloju a markgrobje Dolneje Łužyce Ferdinandoju I. Wón jo bratš Karla V., a pó jogo smjerśi w lěśe 1556 jo dostał kejžorsku kronu. Katolska strona jo dobyła 1547 w bitwje pla Mühlberga, a relatiwna tolerantnosć w krajach českeje krony pśeśiwo ewangelskim jo se změniła. Ferdinand jo wudał dekret ze zakazom aktiwitow wšyknych disidentow, tych wótchylnikow katolskeje cerkwje. Ako naslědnica husitow jo musała religiozna zgromadnosć Českich bratšow (Jednota bratrská) česki jědrowy kraj spušćiś. Ned pó wójnje w aprylu 1547 su zakazali wšykne protestantiske śišćaŕnje w krajach českeje krony. To jo měło wažne wustatkowanje na rukopis Nowego testamenta Jakubicy, kenž jo južo był dokradnje na śišć pśigótowany. Wózjawjenje wěcej njejo było móžne a jo snaź pśicyna, až Jakubica jo manuskript wězaś dał. Na slědnem nutśikownem boce wuwězka jo pśipisał z ruku „Jhus Kristus prossi za nas Hebre” (Jezus Kristus pšosy za nas Serbow).

Jakubica

Reformacija w Chóśebuzu a Dolnej Łužycy njejo był jaden a samy pśewrośujucy moment. Jan Brězan jo stojał ze swójim prjatkowanim w lěśe 1522 na zachopjeńku dłujkego komplicěrowanego wuwijanja z namócy a wójnow. Serby su byli w tom procesu na boce woporow, jich rěc jo mógała dostaś akle pózdźej pisny zakład. Śišć Nowego testamenta ga jo se raźił J. B. Fabriciusoju akle w lěśe 1709 w Kórjenju.

glědaj teke: Pratyja 2022. Budyšyn: Ludowe nakładnistwo Domowina.

 

Wobrot k dobremu

Wobrot k dobremu

תשובה

Zaklěśa bjatowarja w 5. knigłach Mojzasa, w 28. stawje, pominaju mě na našu aktualnu situaciju: „Ten Kněz buźo śi biś z hopuklinu, ze złeju zymnicu, z głownicu, z kołowrotnosću, ze suchotu, ze skazonym luftom, a ze žołśeliznu, a buźo śi pśegónjowaś, tak dłujko až śi wokoło spórajo.” Ale nic jano wó tej skóro njeskóńcnej epidemiji, wó dalšnych katastrofach ako w Bibliju cytamy wšednje w casnikach: tergajuce wódy na jadnem boce a suchota w nadměrje na drugem, pódwjacorne wójska, kenž kraj w mjenju lichoty wobsajźuju a jen naraz jadnorje pśepowdaju chaosoju, njezamóžne kněžarje, kenž nam wšo móžne nawawriju. Jo kóńcny cas pśišeł? Ja měnim, tak daloko hyšći njejo. „Pasćo se pak, aby waša hutšoba zawjeźona njebyła, a aby wy se njewóthobrośili, a njesłužyli drugim bogam, a njemódlili se jim.” 5 Mojz 11,16

Z pśezměrnym konsumom smy kazyli rownowagu zemje, a něnto tu wobradu mamy. Njejo z tym cynjone, až jadnu njezawězujucu wobswětowu konferencu za drugeju pśewjedujomy. Jezajas by gronił, njok waše bjatowanja! Njok waše prozne wuznaśa. Bog co wuwěrne wótegrono wót nas. Dwanasty mjasec žydojskego kalendarja אֱלוּל płaśi ako zachopjeńk wrośenja, na hebrejski תְּשׁוּבָה. Dny wrośenja du dalej pśez žydojske nowe lěto, רֹאֹשׁ הַשָּׁנָה, źaseś dnjow až do יוֹם כִּפּוּר, togo dnja wujadnanja. Na tom swětnem dnju žydojskego lěta powědaju módlitwy a cytanja wót pokuty a wurownanja – za kuždego samego, mjazy sobucłowjekami a z Bogom. To pak płaśi nic jano za Žydow. To jo wóno wótegrono, kótarež Bog wót nas wšyknych wócaka: tešuwa, wrośćo se! Bog co se nam pśiwobrośiś, ale to musymy zawupytnuś. Tak ja rozmějom moto nowego lěta jo: „Chtož ku mnjo pśiźo, togo njehustarcyjom.” Jan 6,37 Njamóžomy dalej gótowaś ako doněnta. Gaž se za tym mamy, daś stare lěto z jogo zaklěśami se skóńcyjo a nowe lěto ze žognowanjami se zachopijo.

Bibliske citaty pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.

Bildka: https://www.srugim.co.il/271950-מהי-תשובה-צפו-בסרטוני-אנימציה-על-יסודו

Katastrofy a naźeje

Katastrofy a naźeje

Jez. 54,7–11

W pśedwójnskem casu jo był swěźeń reformacije w chóśebuskej Nimskej cerkwi dobra góźba, z jědernymi słowami zatamaś katolsku cerkwju. Źinsa tomu wěcej tak njejo; a w Chóśebuzu swěśe kužde lěto rědnu ekumenisku namšu. Situacija katolskeje cerkwje njejo taka rožojta, a my ewangelske mamy teke w našej cerkwi wšake problemy. To pak njok wěcej tematizěrowaś. Ja cu se pśiwobrośiś našym katastrofalnym casam. Musym pśi tom mysliś na gnujucy wobraz z měrca lěta 2020, ako jo se pandemija zachopiła: Katolski bamž Franciskus, ako samlutki bjatujo na dešćowatem naměsće sw. Pětša w Romje. Pšosy wó Bóžu pomoc a groni pótom do śamneje nocy swójo žognowanje urbi et orbi. Na stupach tachańskeje cerkwje sw. Pětša prjatkujo wó štormje na jazorje Genezaret z Markusowego ewangelija. Groni: „Ako wukniki w ewangeliumje smy załapjone wót njewócakano mócnego štorma. Jo se nam wujasniło, až smy wšykne w jadnej tšuze. Smy słabe a bźez orientacije, ale zrownju smy wažne a notne. Kuždy musy drugim pomagaś.”

Jo to tak? Pomagaś drugemu? Kak to wuglěda z powšyknym bratšojstwom, ze solidaritu a ze socialneju zagronitosću glědajucy na pandemiju? Co jo wažnjejše: Daś se šćěpiś abo na swójsku lichotu kradu wobstojaś? – Smy wšykne napšawdu w jadnej tšuze? Ja na tom cwiblujom. Ten wobraz jo wobšudny. Korona a klimowa kriza pokazujotej: Tomu tak njej. Mjaztym až jadne sejźe na suchem, zalewaju se druge w mórju abo zaginu pśi pólskej granicy. Njebuźomy wšykne wumóžone w jadnom cołnje. Smy jano zwězane pśez fatalnu logiku źělenja źěła pó cełem swěśe. W casach korony se naźejamy, až how wu nas jo dosć medikamentow, rukajcow a drugich materialijow z krajow z niskimi mytami. Naźejamy se, až ta wótwisnosć k tomu wjeźo, až wóni nas nadalej tunje zastaruju. Korona pak wótekšyjo take falšne wěstosći za našo bogatstwo. Chto se mysli, až ma wšykno wóstaś, kaž jo pśecej było, wón ten cas, w kótaremž smy žywe, njejo rozměł. Abo ze słowami Dietricha Bonhoeffera gronjone, źinsa njedosega, až pomagamy tomu, kenž jo do pary zalězł – musymy samo paru wótpóraś!

Katastrofalne case su pśecej byli. Ta jadna katastrofa pśiźo praktiski pśez noc, ako wjeliki dešć abo wusoka wóda. Druge krize se zachopiju skóro njezawupytnjone ako na pśikład klimowa změna abo wóteměranje serbskeje rěcy. Katastrofow jo teke w bibliskich casach wjele. Tak se mały žydojske kralojstwo zminjo. Jeruzalem a tempel stej wótpalonej, a wuša warstwa musy do eksila. Pšaša se, źo jo Bog był, kak wón jo to mógł pśiwdaś. Profet Jezajas pak dajo wótegrono:

7Ja som śi wó małe hokomyknjenje spušćił; ale z wjelikeju zmilnosću cu ja śi zasej hobejmjeś.
8Ja som mójo hoblico we hokognuśu gniwa chylku pśed tobu zatajił; ale z nimjerneju gnadu cu ja se nad tobu zmiliś, źejo Kněz, twój humóžnik.
9Pśeto to dej mě byś, kaž ta Noachowa pówódnica. Źož ja pśisegach, až te Noachowe wódy njedeje wěcej tu zemju pólaś; tak som ja pśisegał, až ja se njok wěcej na tebje gniwaś, daniž śi šćokaś.
10Pśeto se derje deje góry gnuś a kupy padnuś; ale mója gnada se njedej wót tebje gnuś, a zwěstk měra njedej padnuś, źejo ten Kněz, kenž se nad tobu zmilijo. Jez 54,7–10

Katastrofy a krize su wobrotnišća, teke w myslenju. Žydojska wěra jo se pó znicenju templa mócnje pśeměniła. Nowe rozmyslowanja su se chapjali: dopšašowanje historije, plišćanje wó pśibytnosć a woglědowanje za pśichod. Głowne pósołstwo z togo bibliskego casa za nas jo: Móžomy sami něco cyniś! Staw našeje rěcy jo katastrofalny. Nichten se razka njamóžo dopomnjeś, ga běšo slědna serbska namša w Baršću. Tamna Serbska cerkwja jo se wótpaliła we wójnje, ako ten žydojski tempel. Ale na reformaciskem swěźenju 31. oktobera 2021 na serbskej namšy w měsćańskej cerkwi sw. Nikolawsa chwalimy Boga, až serbska rěc a kultura stej nadalej žywej, w měsće a pó cełem wokrejsu. Buźmy gjarde na našu serbsku maminu rěc a dawajmy ju dalej!

Pósołstwo profeta Jezajasa jo połne dobreje naźeje. Słyšymy słowa profeta a markujomy, až smy nutśikownje njezjadne. Taki profet strowja ako Jezajas, kenž nam se zda w katastrofach ako mudrostaŕ, jo nam kaksy. Wón jo ako cłowjek, kenž zas a zasej groni: „Wšo buźo derje.” Nad tym cwiblujomy.

Taki ako naš swět jo, jo kradu późiwabne, až luźe swójeje wěry njejsu wótchyśili. Źo jo Bog w katastrofje? Źo jo dopokaz, až wón stoj hyšći za swóje zlubjenja? Nadalej se góry gnu a kupy padaju, nadalej budu zemjerdžanja, pandemije a wobswětowe katastrofy. Młoge pak mamy w našych rukach. Gaž my luźe se njezměnjamy a naše wašnje žywjenja njepśetwórjujomy, množe se wobswětowe katastrofy. A mimo změny, nadalej buźotej gramota a wójna.

My kśěli rad znamje wiźeś w tom złamnem swěśe. Ale to znamje jo tam, Bog jo tam, teke, gaž se myslimy, wón jo daloko pšec. Jogo gniw, wót kótaregož profet Jezajas powěda, jo pśewinjony wót jogo lubosći. W śerpjenju Jezusa Kristusa pśiźo nam Bog kradu blisko w našej žałosći. Pśez wěru njamóžomy pśeměniś wenkowne wobstojnosći, naša wobgrozona eksistenca wóstanjo. Ale weto: Naša wěra móžo pomagaś, z tym wobchadaś, až njezginjomy na katastrofach. Móžomy weto žywe wóstaś, dla togo až mamy tu dowěru, Bog jo tam a wóstanjo. To jo naš trošt a naša naźeja, naša skobodnosć a móc, až napóslědku pšawu drogu namakajomy, njeźiwajucy na wšykne njedary. Wěra pak teke zawjedu nas, aby na pomocy stojali tym, kenž su wót katastrofow pótrjefjone.

Bóže pśilubjenje groni: We wšom som tam, ja se njewótwobrośijom, ja waše bjatowanje słyšym, ja cu měr a žywjenje.

Prjatkowanje na swěźenju reformacije w Baršću, 2021-10-31.

Bibliski citat pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.

Kśidła póžedanja

Kśidła póžedanja

K dnju swětego Michała

Źeń swětego Michała (pomjenjony Michaelis w ludowej nimskej rěcy) jo źeń wopomnjeśa na arcyjanźela Michała a wšyknych drugich janźelow. Ako taki jo lěbda wóswěśony w našej ewangelskej cerkwi. Weto te njebjaske stwórjenja su wšuźi prezentne we wuměłstwu a we wěrje. Dajo napšawdu janźele? Gaž jo, kaku rolu graju?

Jaden wót mójich nejlubšych filmow jo „Kśidła póžedanja”, nimski Der Himmel über Berlin, z lěta 1987 wót Wima Wendersa. Druge gronje, ten film jo njewuměrnje wóstudny. Ja pak som fasciněrowany:

Srjejź luźi se janźele pógibuju. Wuglědaju ako carne woblacone luźe a pśebywaju pśewažnje w bibliotekach. Powědaju kuždu rěc, ale wóni su jano wobglědowarje. Su pśisamem njewidobne – jano małe źiśi mógu je spóznaś. Wóni njamógu direktnje do žywjenja zapśimnuś, ale wóskoboźiju luźi na pótajmnu wašnju. Film jo poetiske lubosćinske póznaśe na žywjenje, na póžedanje a wobgranicowanosć tudybyśa. Janźela Damiel a Cassiel pśewinjotej Barlinsku murju togo casa a móžotej słyšaś pótajmne myslenja luźi. Ku kóńcoju filma janźel Damiel swóju cysto duchownu eksistencu njewuźaržujo, a wón se pśeměnijo na smjertnego cłowjeka. Ako šćit jomu stare ryśaŕske bronidło wót njebja padnjo.

Móžo to tak byś? Na žeden part my se njedejali mysliś na janźelow ako kśidłatych wumóžarjow we wšych žywjeńskich situacijach. Pšawje jo, až luźe su pśecej mólowali janźele ako wósoby z kśidłami. Su se pśedstajili, ako janźele z njebja dołoj zleśiju a w nadawku Boga luźi za ruku wzeju a glědaju, až se jim nic njestanjo.

W slědnyma stolětoma jo se teologija mócnje wót starych mytow zdaliła. Janźele su byli wótpokazane, až se njemakaju z pśirodowědneju wucbu. Ale móžomy jano wěriś tomu, což wiźimy? Na takich „małowěrjecych” jo južo Biblija pokazała.

Na kaku wašnju se realizěrujo Bóže statkowanje we swěśe? Janźelow my mógali wiźeś we zwisku ze swětym Duchom, kenž jo źěl swěteje Tšojosći. W jadnorem wobrazu w rěcy fyzikarja by ja gronił, swěty Duch jo Bóže energijowe pólo we stwóŕbje. Janźele mógali pak take pólo reprezentěrowaś ako wósebne dobre mócy, kenž luźi wobdawaju. Tak jo teolog Dietrich Bonhoeffer w popajźeństwje napisał w basni:

Wót dobrych mócow zwěrnje wobdawany
cu we tych dnjach ja z wami byś
a derje zwarnowany, troštowany
nět z wami do nowego lěta hyś.
DK 57

Njewěmy, kak Bog wuglěda, a kake jo jogo energijowe pólo. Tak teke njewěmy, kak janźele wuglědaju. Som se pak wěsty: Wóni su wósobinske pósoły Boga. Zejźenje z janźelom luźi pśeměnijo. Wóni dobywaju móc a skobodnosć, pśiwobrośiś se drugemu, pó póstajonej droźe dalej hyś abo katastrofu pśetraś.

Rědnučki kjarliž Jana Arnošta Smolerja, kenž jo Měto Pernak do dolnoserbskeje rěcy pśestajił, źo tak:

Knězowy janźel kśěł tebje šćitaś, wjasć a wózyś,
Knězowy janźel kśěł z tobu byś na wšyknych drogach,
kaž we stysku tak w jusku, we wjasełosći,
wót nimjerstwa do nimjerstwa.
T 24

Citata z: Duchowne kjarliže. Budyšyn: Ludowe nakładnistwo Domowina 2007, nr. 57 (DK 57) a Tyca. Barliń: Wichern 2016, nr. 24 (T 24)

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na 18. njeźelu pó swětej Tšojosći, 03.10.2021.