Nadgótnota

Nadgótnota

Diskusijny pśinosk ako gósć na zgromaźinje Župy Dolna Łužyca, 01.02.2019 wu Wendigojc w Bórkowach

Ja mógał na tom měsće ako insider wjele wulicowaś wó zmysle abo njezmysle Serbskego sejma. Ta populistiska akcija wšak žednogo górucego problema w Serbach rozwězała njejo, daniž nam wó jaden milimeter doprědka spórała. Za mnjo płaśi nadalej, až taki izolěrowany Wolkenkuckucksheim jo na škódu serbskeje zgromadnosći.

Naš nejwažnjejšy problem jo pak smjerś našeje rěcy. Za to trjebamy wšykne mócy. Cełkowna situacija rěcy jo nam derje znata a njejsmy musali cakaś na tu ewaluaciju z Lipska, aby k wěsći wzeli, co jo „los” na šulach. Kak něnto dalej? Rozmějom lipšćańsku rozpšawu ako slědne wuwołanje zbuźowaś se. Njamóžomy se tak nadalej napórowaś ako doněnta. Kubłańska klawsura ako něnt naraźona jo jadna wjelgin dobra ideja, gaž se tam wšykne relewantne krejze za blido sejźe a něco konkretnego wuskócy. Spěchowańke towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. jo wózjawiło list „Śicha tragedija na městnje”, źož smy zespominali nejbytostnjejše nadawki. Našo towaristwo njejo cłonk Domowiny a njebuźo. Ale ako part serbskego zgromaźeństwa comy se wobźěliś. Jo teke móžo, až ceły proces ako njewótwisna organizacija moderěrujomy, gaž to jo žycone. Diskurs musymy wšak wjelgin malsnje zachopiś. Trjebamy wjeliki jadnogłosny chor, kenž wótśe pomina bytostne změny, aby naša luba rěc wóstała žywa. Wóžywiś serbsku rěc w šuli jo naša slědna šansa. Gaž to zakomuźijomy, jo kóńc. To musy kuždy wěźeś, lěc jo domowinaŕ, sejmikaŕ abo cerkwjeńc z cełeje wutšoby.

My wšykne musymy nawuknuś, až serbska rěc dodatne brěmje njejo, ale dodatna gódnota – jadna nadgódnota. Tak ja to dolabujom, a tak to wopytajom dalej daś. Wóna njama byś jano figowe łopjeno abo lute wupyšnjenje.

hsl

bildka: Dolnoserbski gymnazium (wikipedija)

Reklamy

Z njebja dołoj

Z njebja dołoj

Pósołstwo kosmiskeje łoźi Apollo 8

1We zachopjeńku stwóri Bog njebjo a zemju.[1. knigły Mojzasa 1,1]

To jo prědna sada Biblije. W prědnych knigłach Mojzasa to stoj w prědnem stawje. Co to ma cyniś z gwězdku? 21. decembra 1968 jo startowała kosmiska łoź Apollo 8 z wobsadku k prědnemu lětoju k mjasecoju. To jo był wjelgin tšachotny projekt. Zajtša rano dnja 24. decembra su zawinuli astronawty na woběgowu ceru, na kótarejž su dejali wobkružyś mjasec 10 razow. Pśecej, gaž Apollo 8 jo se zminuło ze zemja wiźone slězy mjaseca, jo se pśetergnuł škrickowy abo telefoniski kontakt. Nichten na zemi njejo mógał pótakem „live” sobu dožywiś, kaž astronawty ako prědne luźe su wiźeli slězny bok mjaseca a ako slědkoju su wobźiwali schadanje zemje nad ryjneju krajinu mjaseca. To jo njezabytny naglěd njewidaneje rědnosći był, su wóni pózdźej gronili. Jaden z tych astronawtow, James Lowell, jo měnił: „Smy dolěśeli k mjasecoju, ale smy namakali zemju.” Jo pomjenił módry planet „pśeźiwny drogotny kamušk na śamnej slězynje”. Te tśi muske w kosmiskej łoźi su byli dłymoko gnute wót zaśišća módro–běłeje zemje, kenž jo górjej šła nad horicontom mjaseca. Ako su zasej kontakt do Houstona měli a w livewusćełanju wustupili, jo to kuždy na nich mógał wiźeś.

Kak mógali to, což su wiźeli a culi, słušnje ze słowami wopisaś? Dejali citěrowaś Einsteina abo někakegožkuli sławnego basnikarja? Abo pósromośiś Rusow, kenž to zwónoźili njejsu? – Ně, myslenja, kótarež su w tych wokognuśach měli, su mógali jano na wósebnu wašnju do słowow spóraś: Se wótměnjajucy su cytali Bill Anders, Jim Lovell a Frank Borman prědnych 10 weršow Biblije.

In the beginning, God created the Heaven and the Earth. – We zachopjeńku stwóri Bog njebjo a zemju.[1. knigły Mojzasa 1,1] – Tak jo zachopił astronawt Bill Anders, za tym až jo wobspomnjeł, až wobsadka ma wósebne pósołstwo za wšyknych luźi na zemi. „Wóno buźi swětło.[1. knigły Mojzasa 1,3] , tak jo skóńcył. Skóro jadna miliarda luźi jo słyšała tegdy pśed poł sta lětami to wósebne gódowne pósołstwo ze swětnišća. Za mnjo ako młody kjarlik, kenž jo se rozbuźił za pśirodowědu a techniku, jo to był wažny moment.

Na sławnem barwojtem fośe wót Billa Andersa „Earthrise (schadanje zemje)” móžomy spóznaś, kaž małki a złamny naš planet jo. Źinsa mam wótergi zacuśe, až cłowjestwo to pózabywa. Za młogich pak jo to foto było póstarcenje, se pśiwobrośiś gibanju za měr abo za wobswět. Šansy astronawtow kosmiskeje łoźi Apollo 8 se wrośiś na zemju njejsu byli wjelike. Kake šanse my ako cłowjestwo mamy? Gódy wšak swěśimy ako swěźeń naźeje.

Sławne foto „earthrise” wót Billa Andersa
Sławne foto „earthrise” wót Billa Andersa

Kak se naźeja wugroni?
Nimski ako kanclarka?
Rusojski ako Putin?
Arabski ako wjele wuběgańcow?
Engelski ako astronawty? –
Rěc naźeje njeznajo žednych granicow.
Naźeja jo bźezgranicna, njewuměrna.
Z njebja pśiźo dołoj na zemju,
a jeje rěc jo lubosć.

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na gwězdku 2018.
fota: NASA/Apollo 8, NASA/Bill Anders
Bibliske citaty: Dolnoserbska biblija 1868

Prědny kamjeń

Co ty togodla groniš?

6Jezus póchyli se dołoj a pisašo z palcom na zemju.
7Gaž wóni pak njepśestachu jogo pšašaś, nachyli wón se górjej, a źašo k nim: Chtož mjazy wami bźez grěchow jo, ten chyś k prědnemu kamjeń na nju.
8A póchyli se zasej dołoj, a pisašo na tu zemju.
0Wóni pak to słyšece a wót jich wědobnosći hopóznanjone, źěchu wen jaden za drugim, a zachopichu wót tych staršych až k tym slědnym.[Jan 8,6–9]

Pismawucone a Farizejarje su pśiwjadli do templa žeńsku, kótaruž su łamanje manźelstwa do winy dali. Pó kazni Mojzasa jo se měła kamjenjowaś. Wóni su se pak pšašali Jezusa: „Co ty togodla groniš?[Jan 8,5]

Kak dejał Jezus na to lasne pšašanje Farizejarjow reagěrowaś? Dejał manźelstwołamarku zasuźiś, aby kazni wěrny wóstał, abo dejał gnadny byś, až taka kazń za njogo jo knicomna? Co by my wótegronili?

Kněz nejžpjerwjej njewótegronijo na pšašanje pśeśiwnikow. Póchylijo se dołoj a pišo, ako njeby glědał na tych luźi. Co wón pišo? Až sam syn fryjneje kněžny jo? Jezus jo pak wiźony ako swětło swěta, a wón nastaja swójo swěśadło kazni na pšašarjow. Tak pśiźo jogo wótegrono: Jo, awtorita kaznjow płaśi, nic jano za manźelstwołamarku, ale płaśi za wšyknych! Kake mócne wótegrono: „Chtož bźez grěchow jo, ten chyś prědny kamjeń!” Jezus njejo pśišeł zasuźit. Jo pśišeł, aby nas pówucył a swět wustrowił.

Zasej se póchylijo a pišo. Co ga wón pišo na zemju? Su mjenja tych njewuwěrnych do zemje abo do pěska pisane…?[Jeremias 17,13]

Pisanje Jezusa dajo nam móžnosć k pśemyslowanjeju. Co jo grěch? Grěch se śišći do našogo žywjenja a zajźujo, aby pšawdosćiwje žywe byli. Gaž zawustanjomy, móžomy jen spóznaś. Tak ako how, źož Farizejarje su te pópšawne njestatkarje. Wóni su zgrěšyli! By kśěli cłowjeka zwoprowaś, aby mógali drugemu zeškóźeś. Załapjone Farizejarje wuśěguju, jaden pó drugim, starše ako prědne, dokulaž wóni njejsu kśěli pósromośone byś. Jezus wóstanjo sam z wobwinowaneju žeńskeju. Co Jezus pišo na zemju? Snaź njepišo jadnorje: Bog jo lubosć. To by było pśeliš lažko. Grěchy njamóžomy pśejś z lubosću. Njestatki a njepócynki se muse zasuźiś. Grěšniki pak maju šansu na wrośenje. Grěchy nikula njejsu pšawe, ale grěšnik móžo byś zasej wopšawnjony pśed Bogom. Pótakem Jezus zasuźujo tu žeńsku z mjelcanim swójeje lubosći, kenž miłosćiwa jo. Wón pak groni žeńskeje: „Ga ja teke śi njezatamujom, źi tam, a njegrěš hyndalej wěcej.” [Jan 8,11] Kněz nas wuwjeźo z grěchow. Njejsmy popajźone našych grěchow. Wón groni:

Ja zaženjom twójo pśestupjenje kaž mrokawu a twój grěch kaž kurjawu. Hobroś se ku mnjo, pśeto ja śi humóžyjom.”[Jezajas 44,22]

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na stwórtu njeźelu pśichoda 2018.

Bibliske citaty: Dolnoserbska biblija 1868

Nimjerna lubosć

Nimjerna lubosć

Njeźela zamrětych

We Wusokem kjarližu Salomona, w tom małem, ale pśeliš poetiskem źělu Starego testamenta wó zagóritosći, stoj: „Lubosć jo mócna kaž smjerś”. To jo jadna sada, kenž se cesto wužywa pśi wěrowanju – abo na zakopowanju. Lubosć a smjerś stej zwězanej z nejmócnjejšymi emocijami, kótarež móžomy měś w žywjenju. Połny naźeje cesto hyšći pówušujomy: Lubosć jo mócnjejša ako wšykno. Móžo lubosć teke smjerś pśewinuś? Gaž wumrějo cłowjek, kenž běšo mě blisko, nazgónijom tšašnosć a górkosć pśisuda. Cłowjek, z kótarymž som rowno wjasele žortował, wěcej njejo. Zacujom, až som kśěł jomu hyšći tak wjele wulicowaś. Dominěrujotej pak bólosć a proznota. Zrazom se mě swita, až jo bóžemje na pśecej. Smjerś jo nejwětša distanca, kótaraž jo móžna. Som sam, cujom se ako w pusćinje. Trjebam cas a śichosć. Musym wšykne drogi w pusćinje wobegnaś, aby se wrośił k žywjenjeju. Lubosć jo pak mócna kaž smjerś. Pó nazgónjenjach w pusćinje samoty ga wopśimjejom, až něco mě wóstanjo. To jo ta lubosć, kótaraž njewumrějo. Móžom rozměś, až cłowjek jo wěcej ako jogo wšykno śělnego, což zginjo. Dokulaž to tak jo, mamy ako bóli tak teke gluku dopominanja. Dokulaž to tak jo, naju rozgrono se njedokóńcyjo ze smjerśu. Dokulaž to tak jo, smjerś mě wzejo wjele – njewugronjecy wjele, ale njamóžo mě wześ nigdy móju lubosć k lubowanemu cłowjekoju a nigdy móju zwězanosć z nim. Nikula zgubjone njejo, což ten cłowjek jo za mnjo raz był. Rana wóstanjo, ale lubosć pśemóžo smjerś pśetraś. Ze śamnosći wumrěśa móžo mě lubosć wukšuśiś, aby ja mógał swójo žywjenje wótnowiś a rozměś. Noc měwa nowe swětło. W nowšych ewangelskich kalendarjach stoj slědna njeźela cerkwinego kalendarja ako njeźela nimjernosći. Na tom dnju pójźomy na kjarchob k našym zamrětym lubowanym, aby z nimi powědali. Z lubosću njewumjelknjomy pśed smjerśu. Pśeto lubosć jo nimjerna a pśewinjo našu zachadnosć. Smjerś njama slědne słowo. Lubosć Boga źo pśez smjerś. Gaž žałujomy wó swójich zamrětych, co Bog nam daś naźeju na swóju nimjernosć. Jogo pšosymy: Daj, až dojźomy ze wšymi, kenž pśed nami su wótejšli do njebjaskego kralojstwa, tam, źož smy wulichowane wót wšeje tužyce.

(za Bj. Rj.)

Bóže słowo w Nowem casniku, nowember 2018.

Prozne zawobalenje

Prozne zawobalenje

Sejm mimo luda

Nichten njejo se pšašał Serbow, lěc swójski parlament co měś. We lisćinach iniciatiwy móžoš se jano registrěrowaś daś ako pódpěraŕ, ale nic ako opozicija, což dejało byś w demokratiju samorozmějuce. Samo pśiwisniki sejma muse pśipóznaś, až wóni su se rozsuźili, hyś pó nejkrotšej, ale wjelgin kamjenjatej droze mimo demokratiskego zgłosenja w towarišnosći. Njejsu kśěli słuchaś na wobmyslenja Serbskeju radowu, kenž stej pó kazni pśedwiźonej ako našej nejwušej parlamentariskej zastupnistwje. Toś mamy na jadnom boce funkcioněrujuce politiske struktury – kenž se wě maju swóje wjelike njedostatki a kenž musymy notnje zreforměrowaś! – a na drugem boce ten sejm, kenž napomina, byś parlament wšyknych Serbow. Kak ma wuglědaś praktiske źěło sejma mimo pśipóznaśa, kompetencow, ressourcow a zastojnstwowego aparata? Maju něntejšne gremije tak dłujko źěłaś, až dostanu signal: Něnto jo sejm tak daloko? Až skóńcnje ma kšute zwiski do parlamentow w Nimskej, ma naglědniwy jadnański pórěd, wě, kak wobchadaś z pjenjezami, móžo pśewześ serbske šulstwo a napóslědku jo stat kazniski pśipóznał Serbow ako zgromaźeństwo zjawnego pšawa? Taku złośecu wiziju su nacerili iniciatiwniki. Złote zawobalenje jo wšak prozne. Gaž to njama byś rewolucija, na wiziju brachujo zwisk do reality našogo kraja. Pśedewześe ma wjeliki potencial na rozšćěpjenje Serbow. Město spicy chójźiś my se lubjej dejali wó swóju realnu demokratiju staraś a diskutěrowaś, kak móžomy zmócniś našej Serbskej raze a wónej mójogodla dalej wuwijaś k napšawdnemu parlamentoju Serbow.

Komentar w Nowem casniku 25.10.2018.

Źo jo njebjo?

Źo jo njebjo?

Gagarin w swětnišću

„Wóśce nas na njebju” – tak zachopijo bjatowanje, kenž zwězujo kśesćijanow na cełem swěśe. Naš Bog jo Kněz njebjaskego kralojstwa. Bog cebaot – to groni na hebrejski nic drugego ako Bog, kenž komanděrujo njebjaske ryśarstwo. Wót srjejźowěka sem smy zwucone na hierarchiski swět – buŕ, kněžk, kral, bamž. A na cole tronujo Bog ten Kněz na njebju. Na hołtarju w chóśebuskej Nimskej cerkwi móžomy to w złośanych barwach wiźeś. Źo to jo, źož Bog sejźi? Spiwaŕ Philip Poisel spiwa: „Wo fängt dein Himmel an?” Napšawdu – Źo jo pak to njebjo? W njeskóńcnych dalinach swětnisća skerjej nic. Wót prědnego cłowjeka w kosmosu, Jurija Gagarina, se wulicujo, až jo musał groniś pó pśizemjenju, až Boga wiźeł njejo, tam górjejce. To jo dejał byś dopokaz za komunistow, až Bog zewšym njeeksistěrujo. Wót pšawowěriwego abo ortodoksnego nastajenja Gagarina nic njejsu piknuli. Swójim dobrym pśijaśelam wón jo pak gronił: „Kosmonawt njamóžo do swětnišća leśeś mimo Boga we głowje a wutšobje!”

Ako moderne, rozjasnjone luźe derje wěmy: Bog abo Kristus njejo tam górjejce w orbitu zemje. Žeden kśesćijan z tym licył njejo, až Gagarin jo mógał w swětnišću Boga wót woblica wiźeś.

Tak se wulicujo wót Gagarina naslědujucy žort:

Chruščow se pšaša Gagarina, lěc jo wiźeł Boga. „Jo, som wiźeł.” Na to Chruščow: „How maš 100 rublow, ale nikomu nic njegroń!” Pśi awdiency bamž se teke pšaša za Bogom. Gagarin wótegroni: „Ně, njejsom wiźeł.” – „How maš 1000 dolarow, ale mjelc!” Skóńcnje zmakajo Gagarin prezidenta Kennedyja. „Sy wiźeł Boga?” „Yes, jo!” – „OK. To nic njewaźi. Mě wóle tak a tak wěrjece a njewěrjece.” Gagarin na to: „Wóna jo carna.“

Jo, Bog jo połnje pśechwatanjow. Móžomy wó njom jano w pśirownanjach powědaś. Gaž póznawamy našu wěru ze słowami „stupił do njebja, sejźi k pšawicy Boga”, wěmy, až bibliske rozpšawy wó do-njebja-stupjenju su njedosegajuce metafry wó městnje pśebywanja Boga.

Bog jo wšuźi, jogo pśibytnosć njama žednych mrokow, daniž w rumje, daniž w casu. Ako fyzikaŕ móžom to derje wopśimjeś. Z prabuchom njejo se jano materija wuwijała, ale teke rum a cas. Njewuměrnosć kosmosa jo zwězana z njewuměrnosću Boga. Bog jo pak Duch zwenka ruma a casa.

Njebjo, we kótaremž jo Bog, njejo našo fyzikaliske njebjo abo swětnišćo, ale wobłuk zwenka stwórby. Tak ja rozmějom do-njebja-stupjenje Jezusa. Jezus jo se zminuł do nimjernosći zwenka stwórjonego swěta. To juž njamóžomy wiźeś. W Bibliji jo to wopisane z wobrazom, až Jezus jo se zminuł w mrokawje.

Kněžo cebaot, ty israelski Bog, kenž nad Cherubami sedaš, ty sy sam Bog nad wšyknymi kralojstwami na zemi, ty sy njebjo a zemju hugótował.[Jezajas 37, 16] Njamóžomy śi wiźeś, ale cakamy na znamje twójeje pśibytnosći. Daj nam rozměś, až mimo fyzikaliskich dimensijow maš wjele wěcej dimensijow, kenž njeznajomy. Comy tebje pytaś wšuźi: nad mrokami, w pśiroźe, w nas samych, w cerkwi, w Swětem Pismje. Glědamy na Jezusa Kristusa, aby tebje póznali.

Bóže słowo na źasetej njeźeli pó swětej Tšojosći w serbskem rozgłosu RBB, 2018-08-05.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teſtamenta, do ßerſkeje rėzy pſcheſtawjone, wot nowotki pilṅe pſcheglėdane a pſcheporėżane. Hala: Kanſtein (1868).

Bóže słowo na kuždy źeń

Bóže słowo na kuždy źeń

Prědne wudaśe gronkow ochranojskeje bratšojskeje wósady w dolnoserbskej rěcy

Gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady cytaju luźe na cełem swěśe. Słušaju rozmyslowanjeju póbóžnosći we familijach a wósadach. Wšuźi wuglědaju kniglicki hynac, jadnak stej pak wobej Bibliskej słowje: gronko ze Starego Testamenta a pśirědowany wucbny tekst z Nowego Testamenta. K tomu pśidu pśirucenja za dalšne cytanje w Bibliji. To jo južo tak stolěśa dłujko. Duchowna zgromadnosć, kótaraž jo nastała na kněskem dwórje groby von Zinzendorfa jo kólebka gronkow. Česke bratśi z Morawy su musali w běgu pśeśiwneje reformacije na zachopjeńku 18. stolěśa swóju domownju spušćiś. Pietizmoju pśichylony Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (✶ 26.5.1700 w Drježdźanach, † 9.5.1760 w Ochranowje) jo jim pśizwólił azyl w Górnej Łužycy. Swóje zgromaźeństwo su stajili pód šćit Kněza Jezusa a pomjenili swóje městno Herrnhut (česki Ochranov – město šćita). Ta nowa wašnja póbóžnosći a zgromadnego žywjenja jo skóro dojśpiła drugich kśesćijanow, kenž su pśiśěgnuli. We wuskosći sedlišća su nazgónili, až na rědowanje žywjenja se njedajo dojadnaś mimo swětego Ducha. Žywe słowo Boga jo stuźońk za kuždu kśesćijańsku wósadu. Za Zinzendorfa jo było wjelgin wažne, až Bóže słowo pśiźo do wšednego dnja wěrjecych. Jadnogo wjacora, ako jo wósada gromaźe spiwała, jo wšyknym pśibytnym bibliske słowo na pśiducy źeń sobu dał. Ako pla wójnstwa, źož swóju parolu dnja maju, bratšy a sotšy wósady su dejali měś swóju biblisku parolu dnja. Jo nastała kšuta zwuconosć, až kužde zajtšo dwa bratša stej chójźiłej pó jsy z nowym pśiwołanim abo gronkom z Biblije. Tak kuždy źeń su pśišli pla wšyknych wósadnikow na woglěd. Ze słowom dnja su se dawali do źěła, wó tom pśemyslujuce a se wuměnjajuce.

W lěśe 1731 su wujšli prědne śišćane gronka. W pśedsłowje jo napisał von Zinzendorf: „Dla togo, až njejsmy wěźeli, kake wobstojnosći na kuždyžkuli źeń změjomy, pśewóstajili smy pśisuźenjeju, to pśiwołanje słušajuce na kuždy źeń samo wubraś.” Pótakem su byli wulosowane. Gronka pó wósebnej wašni dopołnjuju nadawk cerkwje, luźam Bóže słowo wopóznawaś. Bibliske gronka zwězuju Bóže słowo z našom wšednym dnjom. Nam kažu, Bibliju wopóznaś w jeju cełej rozměrje a dłymokosći. Źinsa se cyta gronka nic jano w ochranojskej bratšojskej wósaźe. W běgu lětźasetkow su pśeměnili wěc a wěcej na ekumeniske knigły, kenž zwězuju kśesćijanow wšakich cerkwjow a njewótwisnych cerkwinskich wósadow. Tuchylu wujźo gronka w wušej 60 rěcow. Wóni załožuju mjazynarodnu zgromadnosć pśez mroki konfesijow, tradicijow a rěcow.

Lětosa móžomy prědny raz prezentěrowaś gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady w dolnoserbskej rěcy. Wósebnosć dolnoserbskich gronkow jo, až maju tekstowy zakład, kenž jo wušej 150 lět stary. Złožuju se na pisma Serbskeje Biblije, kótarejež slědne śišćane wudaśe jo wujšło w Chóśebuzu w lěśe 1868. Wót togo casa jo se pak rěc bejnje změniła. Smy se rozsuźili, stary bibliski stil tak daloko ako móžno zeźaržaś. Wobglědniwje pśiměrjone formulacije za źinsajšnych cytarjow su se orientěrowali na pśikłaźe Dolnoserbskich perikopow wudanych wót źěłoweje kupki pód nawjedowanim Madleny Norbergoweje w lěśe 2011. W gronkach su wšak wěste stare formy wobchowane: někotare archaizmy (na pśikład źejo, lej), h-pisanje (pśedzłožki hu-, ho– město wu-, wo-, na pśikład humóžnik město wumóžnik) a preteritum (na pśikład běšo město jo był). Germanizmy a ceste wužywanje artikelow (ten, ta, to atd.) su reducěrowane. Pšawopis jo aktualny. Mimo Serbskeje Biblije z lěta 1868 su se wužywali ako referenca: Dolnoserbske perikopy (2011), Prjatkowanja Herberta Nowaka (2008), aktualne nimske wudaśe a wšake słowjańske Biblije ako Nowa Biblia Gdańska, česka Bible 21, Český studijní překlad a Slovenský ekumenický preklad.

Daś dopołnijo Bóže słowo na kuždy źeń 2019 w dolnoserbskej rěcy zaměr bratšojskeje wósady. Wóno buźo nas wšedny źeń napominowaś, rozbuźowaś, warnowaś, troštowaś a inspirěrowaś. Kněžo, źěkujomy se za twójo słowo.