Lubosć w casach cholery

Lubosć w casach cholery

… abo rozgrono wó bomach

Som se pśedewzeł, nic njenapisaś wó mrětwje. Kak jo to pak móžno w tych casach, gaž problemy wjelikego swěta su se zasej derili do Serbow? Nadalej jano powědaś wó narodnych drastwach, wó rewitalizaciji mamineje rěcy?

„Napšawdu, som žywy w śamnych casach!
Dowěrliwe słowo jo głupe. Coło bźez ropow
pokazujo na njecuśniwosć. Smjejaŕ
tšašnu powěsć hyšći njeznajo.
Kake casy to su, gaž
rozgrono wó bomach jo pśisamem z grěchom,
dla togo až mjelcanje k wjele njestatkam na se ma!
Ten, kenž w měrje pśez drogu źo,
drje njejo k dostaśu za pśijaśelow,
kótarež w nuzy su.”

Tak jo zbasnił Bertolt Brecht „Na pótomstwo”. Jo to tak? Kněz BB hyšći njejo wěźeł, až rozgrono wó bomach źinsa wopśimjejo wšykne problemy swěta. Kak móžomy našu rěc woplěwaś, gaž se njesmějomy zejś pód lipami? Gaž lipy a druge bomy su zeschnuli? No, derje, zachopmy powědaś wó bomach. To buźo rozgrono wó tom, kak buźomy w pśichoźe žywe. Nadpismo togo komentara jo pśedstajony titel knigłow kolumbiskego awtora Gabriela G. Márqueza „El amor en los tiempos del cólera”. Špańske słowo „cólera“ njejo jano ta chórosć cholera, ale ma pśedewšym drugi wuznam: „rozgórjonosć, gniw”.

Něntejšna strowotniska kriza se zminjo, ale nadalej zawóstanu druge krize: globalizacija, klimowa katastrofa, nowy pšawicaŕski radikalizm, europska politiska kriza, socialna njerownowaga. Wšykno zwisujo ze wšyknym. Ta šwedska Gretka jo groniła: „Ja cu, až wy pśiźośo do paniki.” To njejo dobra rada; panika nikula njewjeźo k dobremu rozwězanju problemow. Panika a gniw njamóžotej pśewinuś něntejšnu zajěźonu situaciju na swěśe. Derje pak jo, až młoda generacija jo wócuśeła. To jo za mnjo pśikład rojoweje inteligentnosći.

Kak něnto dalej, gaž k wšyknym drugim hyšći pśiźo pandemija? Ta płucowa chórosć njejo daniž carna mrětwa daniž cholera. Njebuźo wutamaś serbski lud abo cełu ciwilizaciju. Njedejali se zaźaržaś paniski ako by śerpjeli pód egyptojskimi plogami. Hygiena a wótstawk za wětšy źěl dosegatej. K tomu pśiźo wobglědniwosć. Moderna rěc jo wunamakała wuraz „socialne kontakty”, kenž jo był dotychměst wósebnje popularny mjazy młodymi luźimi. Wšuźi něnto cytamy, až mamy wobgranicowaś naše „socialne kontakty”. Ale nichten njamóžo sam žywe byś. Źo jano wó to, až jano chylku njedejali sejźeś we wjelikich stadijach a w nabite połnych kjarcmach. Weto móžomy naše socialne zwiski w casu gniwa a chórosći derje zdźaržaś. Dłujcko njejsom tak cesto telefoněrował ze swójeju źowku w Šotiskej ako slědny tyźeń.

Gaž pandemija buźo raz mimo, naźejam se, až móžomy to rozgrono wó bomach dokóńcyś a se do źěła daś w našom globalizěrowanem swěśe.

Skrocona werzija wózjawjona ako komentar na cerkwinem boce Nowego casnika, měrc 2020.

Menetekel

Menetekel

מנא מנא תקל ופרסין

Znamje na sćěnje nichten njemógał pśewiźeś, ale Belšazar, ten pśeskobodny babyloniski kral, njejo zamógł je wukłasć. Jano mudry profet Daniel jo mógał wucytaś, až kraj pójźo kamsy. Parada zwěšćelowarjow zagubjenja slědnych 3000 lět wobskjaržujo skazenje a pśemódlenje pśibogam. Menetekel pśibytnosći pak njejo napisał Bog starego testamenta, ale dogma njeskóńcnego rozrosćenja. מנא מנא תקל ופרסין (mene mene tekel uparsin) – licone, wažone a ako njedosegajuce pósuźone. Take powědanje jo witśi watśi, groni frakcija žorta a šposa. Wót lěgwa wubójanych jo jich wóstawk wjele wětšy ako jo w casu pandemije do rady dane. Wšykno w mjenju lichoty, pódpěrowane wót samsewuměnjonych ekspertow, kenž maju wšo rozpłošenje za wuzbytne. Kśik buźo pak wjeliki: „Běda, běda, ty wjelike město Babylon, ty mócne město, pśeto we jadnej štunźe jo twój sud pśišeł. A kupce na zemi budu płakaś a žałosćiś nad nim, dokulaž jich wóru nicht wěcej njebuźo kupowaś.” [Zjawj 18]

Kuždy ma w głowje nanejmjenjej jaden datum, kótaryž cełe žywjenje jo pśeměnił, na pśikład 8.5.1945, 3.10.1990, 11.9.2001. W krotkem casu buźomy teke diskutěrowaś, kak swět jo wuglědał pśed koronu. Za mnjo jo kradu jasne, až pandemija jo teke kriza našogo politiskego systema, našeje něntejšneje wašnje producěrowanja a zgromadnego žywjenja.

Ako jo wózjawił Club of Rom w lěśe 1972 prědnu rozpšawu wó granicach rozrosćenja, njejsu to za wažne měli na pódwjacorje. Na tudejšem boce zeleznego zapowjeska su kněžece jano chachali. Problem se prějo, jo pak globalny a strukturelny. Zwětšego se njeźiwa na zwisk mjazy globalizaciju a klimoweju katastrofu. W našom kraju se wiźi problematika z migraciju z wida moraliskeje winowatosći skerjej ako konflikt z pšawicaŕskim radikalizmom. Ceły wobraz lěbda pśiźo pśed kameru. Nawalowanje namócy, terorizma a domacnych wójnow we wěstych stronach swěta zewšym žeden pśipad njejo. A rowno tak žeden pśipad njejo, až na pśikład w Africe góspodaŕstwo a wobswět stej tak skazonej, až miliony njamaju žeden pśichod. Kužde lěto jo Nimska sebje chwaliła, až jo Exportweltmeister. Wónaka sława, kenž žedne serbske słowo njezasłužyjo. Źo štycy strukturelna zmólka? Za stabilitu systema jo absurdna njeskóńcna dynamika górjej trěbna. Pśecej zasej su nowe produkty notne; stare musy „obsolescentne” (zachadne) byś.

A my Serby? Na konferency Domowiny wó strukturnej změnje we Łužycy som z głowu wijucy słyšał, až su zasej pominali pó brunicy nowu wjeliku industriju, nowe „megamašiny” (ako jo raz gronił systemkritiski filozof Rudolf Bahro). Žedna dalšna Tesla factory nas wšak njewumóžyjo. Koronakriza jo zasej wukopała wótzabyte słowo „systemkritiski“. No, pón, buźmy kreatiwne a systemkritiske!

Bibliski citat pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).

Bildka https://de.wikipedia.org/wiki/Menetekel

Mikławš

Mikławš

nejdrogotnjejšy dar

dariki su wjelgin wažne w bibliskem gódownem tšojenju: Mudre z jutšneje zemje „źěchu do domu a namakachu to źiśetko z Mariju, jogo maśerju, a módlachu se jomu dołoj padnjece, a wótwórichu swóje pókłady a pódarichu jomu złoto, wóruch a marhu.Mt 2, 9–11

Žednogo Mikławša w Bibliju njenamakajomy. Ale chto ga jo ten gódowny muž, Mikławš abo Nikolaus w cerwjenem mantelu?

Spócetk bajanki jo biskup Mikławš z Myry, kenž jo se naroźił zazdaśim w měsće Patras w Małej Aziji, a jo wumrěł 6. decembera. Kaž se groni, jo se starał Mikławš z Myry wósebnje wó źiśi a starych a jo jim nocy kšajźu dariki donjasł. Wu kśesćijanow na pódwjacorje jo 6. december swěźeń. We srjejźowěku su togodla wobdarili małych, chudych a słužabnikow na tom dnju.

Pó casu jo se ta póstawa pśeměnił. Źinsajšny moderny outfit jo dostał w Americe. Mjaztym až běšo zaprědka skerjej jaden asketiski swěty muž w drastwje biskupa, jo se něnto pśeměnił do Santa Claus. Karikaturist Thomas Nast jo namólował toś ten Santa za casopis Harpers Weekly. Toś jo wustajił, ako Mikławš abo gódowny muž wótněnta ma wuglědaś. Sławna jo ta drastwa wót togo casa, ako Coca Cola jo zachopiła z tym wabiś.

Wšojadno, lěc gódowny muž abo starjejše su zagronite za rědnučke gódowne dary, ku gódam dejali nic jano na nje glědaś. My dejali pśedewšym na pśekšasny dar Boga mysliś, z tym až Jezus Christus pśiźo k nam ako małe góletko. Ta Bóža gnada ma se teke wótbłyšćowaś w darach za našych lubych. To jo drje zmysł našogo janšojskego boga: Wón njepśinjaso droge dary, ale to nejdrogotnjejše, což jo móžne: Bóže žognowanje.

Bóže słowo na Mikławša w serbskem rozgłosu RBB, 2019-12-06.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).

Bildka https://en.wikipedia.org/wiki/Saint_Nicholas

Pokuta

Pokuta

metanoiaμετάνοια

Pokutny źeń móžo napóraś kradu wopacne asociacije. Pokutu ga musymy płaśiś, (gaž smy parkowali tam, źož njejo dowólone, abo) gaž smy zasej pó awtodroze pśemalsnje byzali. Wó financielnu pokutu zewšym njejźo. Co taka srjoda pak dej? Cerkwine lěto se chyla pomałem ku kóńcoju. Njejo to rowno gódny cas, pśemyslowaś wó tom, co jo se nam raźiło a źo k rěchoju pśišli njejsmy? Cynk dobreje wóle abo sebjekritiki mam za pśigódny w tych casach zasadnych debatow a pśemudrowanja, kótarež zakładne gódnoty do pšašanja stajaju. Kak smy my wobchadali z drugimi? Ty dejš swójogo blišego lubowaś, wón jo ako ty. Tak su gronili profety Starego testamenta, a tak jo to wobkšuśił Jezus Kristus. Ga smy napšawdu tak jadnali? Pokutu cyniś njeměni, až dejali źinsa tužnje głowu póchyliś abo naše zmólki a njestatki wurownaś, daniž z pjenjezami, daniž z bjatowanim. W grichiskem teksće Nowego testamenta stoj za pokutu metanoia, to groni: pśemyslowaś se, pśeorientěrowaś se, abo teke pólěpšowaś se. Za to njetrjebamy kazniski šćitany gniły źeń. Prědna reformatoriska teza Mjertyna Luthera ga zni: „Cełe žywjenje dej byś pokuta.” Modernjejša formulacija by była, až mamy źeńk ak źeńk swóje nastajenje pśespytowaś. Jo źe ceło reformatoriska myslicka, až buźomy se wusměrjowaś jano na Boga.

We chwatku togo dnja dajśo se pózastaś a bjatowaś:

Kněžo, póznajomy, až njejsmy do rěcha pśišli.
Smy sobuwinowate na žałosći togo swěta.
Smy pytali jano našo derjeměśe a smy zabyli tebje a našych blišych.
Smy z wócowu zgubili strowje a wustrowjenje swěta a luźi.
Kněžo, wódaj a pomagaj nam, tak žywe byś, až móžomy pśed tobu wobstaś. Kněžo, zmil se nad nami. Amen.

Bóže słowo na pokutnem dnju w serbskem rozgłosu RBB, 2019-11-20.

Bildka https://de.wikipedia.org/wiki/Strafzettel#/media/Datei:Busszettel.jpg.

Lubosć

Lubosć

5 Mojz/Lev 6, 4-9

„Lubosć jo mócnjejša ako gramota.“ Toś to gronko su stajili wesrjejź mórja kwětkow na Stare wiki w Hali nad Solawu w oktoberje. Wšykne smy byli wuźěsone, ako smy musali wiźeś, k comuž pšawicaŕska gramota na Žydow jo zamóžna. Město Halle jo pak stojało statkownje gromaźe pśeśiwo tej gramośe. Wótněnta w Hali wšykne wěmy, źo jo ta synagoga. Snaź dejali juž do togo wěźeś? Ten mały Bóžy dom jo w pśichoźe tak wažny ako cerkwja sw. Pawoła abo Marijina cerkwja na haliskich wikach.

Ako žydojska wósada jo gromadu pśišła 9. oktobera na swěźeń jom kipur a ten mordaŕ jo stśělił na wrota synagogi, su se ga módlili „Sh’ma Jisrael, adonaj elohenu, adonaj echad – Słyš, Israel, ten Kněz jo naš Bog, ten Kněz sam.” Toś tu módlitwu se wuce južo małym źiśam. Su słowa, kenž bjatuju wuměrajuce Žydy abo gaž su w nejwětšej tšachośe. Z wěstosću su teke zazněli w płunowych komorach: „שְׁמַע יִשְׂרָאֵל – Šema Jisrael!”

W pětych knigłach Mojzasa cytamy:

Słyš, Israel, ten Kněz, naš Bog, jo jaden samy Kněz.
A ty dejš togo Kněza, twójogo Boga, lubowaś z cełeju hutšobu, z cełeju dušu, a z cełym pśemóženim.
A te słowa, kótarež ja śi źinsa pśikažu, dejš ty k hutšobje braś.
A dejš je twójim źiśam pšawje na hutšobu połožyś, a z nimi wót nich powědaś, gaž ty we twójej wjažy sedaš, abo pó droze chójźiš, gaž ty se lěgaš, abo stawaš;
A dejš je pśiwězaś k znamjenjeju na twóju ruku, a wóni deje tebje jadno spomnjeśe pśed twójima wócyma byś;
A dejš je na te słupy twójeje wjaže napisaś, a na te wrota.
.“ [5 Mojz 6, 4–9]

„Słyš, Israel” – Dej to nas nastupaś? My wšak žedne Žydy njejsmy. Ale ja gronim: To tola. To nas na kuždy pad nastupa. Słyš, serbska wósada, słyš! Źo wó nejwažnjejšu nastupnosć w našom žywjenju: Źo wó lubosć. Ten wótrězk ze Starego testamenta nam dajo wótegrono, kak dejmy žywe byś. W tych sadach Bog nam wujasnijo, chto wón jo a co wót swójich luźi pomina. Móžomy je cytaś ako uniwersalne póznaśe wěry, kótarež jo wšak ceło hynakše ako to, což my smy zwucone na mšy bjatowaś: „Wěrim na Boga Wóśca …” To wuznaśe wěry dajo nam wušy póstajaś. Njejźo wó to, až gronim tatanjam, co ja wěrim abo kak se wót nich wótgranicujom. Zewšym wó mnjo a móju wěru njejźo, ale wó Boga. Źo wó to, kaki poměr k Bogoju mamy – a kaki poměr mamy mjazy sobu.

Bog pśecej zasej wupominajo swój lud, jasnje se póznaś k njomu. Póznaśe se dej pokazowaś w zaźaržanju. Njoco něco proznego, což we žywjenju wiźeś njejo. Lubosćinski poměr Boga k nam jo zachopił z jogo lubosću k małemu, njewobornemu israelskemu ludoju w dobje nomadow. Zwězk z tym ludom dejał pokazaś, kak wjeliki a wažny Bog jo za luźi. Ceły Stary testament jo wšak połno tšojenjow, kake problemy Israel ze zwěrnosću k Bogoju jo měł. Tak to jo z lubosću: Cesto njewěmy, co nam tyjo. Něchten abo něco musy nas póstarcyś, aby to markowali. W žydojskich domach su pśi źurjach małe kapsle, tak pomjenjone mezuze. Nutśi jo pergamentowa rulka z tym pśedcytanym wěrywuznaśim „Šema Jisrael” a dalšnymi tekstami žydojskeje Biblije. Chtož pśez źuriny ram źo a mezuzu dotyknjo, zawustanjo, spomnjejo se na togo jadnogo Boga a móžo se pó njom wusměriś.

Ale pócakajśo: Co tam stoj? „Ty dejš Kněza, twójogo Boga, lubowaś z cełeju hutšobu.” Ty – dejš – lubowaś? Njejo to pśeśiwnosć? Kak jo to móžne? Zacuśa pśikazaś? Lubowanje njedajo se pśikazaś, wót nikogo! Moment: wót nikogo? Teke nic wót Boga? Bog jo źe tebje znamje swóje lubosći wopokazał – a njejsy něnto ty na rěźe? Ja měnim, tak to njejźo. Teke pśed Bogom cłowjek njamóžo lubosć zacuwaś na pśikaz. Kak ale něnto wobchadaś z teju późiwneju sadu „Ty dejš Boga lubowaś”?

W sławnem pśełožku žydojskeje Biblije wót Martina Bubera a Franza Rosenzweiga ga namakajomy drugu formulaciju: Buźoš jogo, swójogo Boga, lubowaś, z cełeju dušu, z cełeju swójeju mócu. Nic: ty dejš, ale ty buźoš jogo lubowaś. Ga abo kak buźoš jogo lubowaś?

Aby ja Boga lubował, musym doprědka něco spóznaś. Musym spóznaś, kak Bog na mnjo jadna a kak wón mě tyjo. Musym spóznaś, až na mnjo caka a až ja som njewugronjecy drogotny za njogo. Gaž som to wuznał a póznał, móžom se ceło z Bogom zabraś a wót jogo słowo se daś wóźiś. Jo, pśidajom, to móžo śěžko byś, ale něco drugego njamamy, aby pominanje dopołnili.

Jezus jo wudopołnił pominanje ze słowami: „Dejš swójogo blišego lubowaś, ako sam se. Žedna druga wětša pśikazń njejo, ako tej.[Mk 12,31] To žedna nowa wucba njejoLev 19,18, jano wujasnjenje. Jezus groni: Ty móžoš jano Boga lubowaś, gaž teke swójogo blišego lubujoš. Njamóžoš to źěliś. Lubosć k Bogoju a lubosć k blišemu słušatej gromaźe. Chto pak jo ten blišy? – To móžo byś jadnorje kuždy sobucłowjek, z kótarymž se zmakajomy, samo ten, kótaregož rowno njamóžomy wustojaś. Chtož Boga lubujo, lubujo teke swójogo blišego. Chtož cłowjekam gramujo, gramujo teke Bogoju. Dla cogo pak dejš swójogo blišego scełego lubowaś? Pśiźom hyšći raz slědk na pśełožk Bubera a Rosenzweiga. Wónej stej sformulěrowałej: Lubuj swójogo blišego, dokulaž wón jo ako ty! Rozdźěle, zmólki abo teke njepšawnosći nikula njedawaju pšawo na gramotu.

Lubosć ako wjazym Boga, jo pópisał pósoł Pawoł w nejrědnjejšem hymnusu Nowego testamenta:
Gaby z cłowjecnymi a z janźelskimi jězykami powědał a lubosći njeměł, by był šćerkajuca tšubała a zogolecy zwónašk.
A gaby mógał zwěšćelowaś a wěźeł wšykne pótajmnosći a měł wšykno huznaśe a gaby měł wšyknu wěru, tak aby mógał góry pśesajźowaś, a njeby měł pak lubosći, ga njeby ja był nic
Něnto huznajom połojcnje, pótom pak jo dohuznajom, rowno ako teke ja som dohuznaty.
Něnto wóstanu wěra, naźeja, lubosć, te tśi; ale lubosć jo nejwětša mjazy nimi
.”[1 Kor 13,1–2,12–13]

Ten blišy – abo teke ten cuzy – jo pódoba Boga ako ty. Gaž se to k wutšobje wzejomy, móžomy groniś: Naša lubosć buźo napśecej mócnjejša ako kuždažkuli gramota.

Prjatkowanje na swěźeń reformacije, 2019-10-31, w Dešnje.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).

Putnikowaś abo se chowaś?

Putnikowaś abo se chowaś?

Na hympawje historije

To jo słowo wó tom,

což Jezajas, syn Amoza, wiźešo wót Juda a Jeruzalema: […]
Wjele ludy budu se zgnuś a groniś: Pójźmy, źimy na Knězowu góru, k domoju togo Boga Jakuba, aby wón nas hucył swóje drogi, a my chójźili pó jogo sćažkach. Pśeto z Ciona buźo kazń wen hyś, a Knězowe słowo z Jeruzalema.
A wón buźo suźiś mjazy tatanjami, a štrofowaś wjele ludow. Tegdy budu wóni ze swójich mjacow radlice, a ze swójich kopjow serpy nagótowaś. Pśeto wóno njebuźo žeden lud na drugi mjac huśěgnuś, a njebudu dalej wěcej nahuknuś wójowaś.“ [Jez 2,1–4]

Och, kaka njerealistiska utopija, móžośo groniś. Rowno w tych njewěstych casach, źož njerozym a narcizm wobkněžytej mjazynarodne styki. Co ga mały luź móžo jan cyniś? Njejstej našo bóžcyckowanje a žałosćenje wopšawnjonej? Njebuźo lěpjej, gaž se jano staramy wó nas a se chowamy?

Ale tšach jo špatny raźiśel. Wizija profeta Jezajasa pak njewulicujo wó tom, na kaku wašnju móžomy nejlěpjej wuběgnuś. Wón wulicujo, až luźe su se wupórali: „Pójźmy, źimy na Knězowu góru!” Co jo motiwacija za putnikowanje na góru? Jezajasowe luźe to sami gronje: „Aby Bog nas hucył swóje drogi, a my chójźili pó jogo sćažkach.”

Aby to cynili, smy pokazane na take wizije, kenž nas motiwěruju, se gnuś a se daś na pśeměnjenje.

W lěśe 1982, rowno ako som zachopił źěłaś na uniwersiśe, su skobodne studenty našywk pśicynili na swóje drastwy. Jaden muž jo tam wiźeś, kenž wopšawdu mjac na radlicu pśekowa. Pśipódla stoj bibliski citat Micha 4,3. Tam ga namakajomy ten samski špruch ako pla profeta Jezajasa: „Wóni budu wót swójich mjacow radlice a wót swójich kopjow serpy gótowaś.[Mi 4,3]

Wobraz na našywku jo se póśěgował na pomnik, kenž Sowjetski zwězk jo darił Zjadnośonym narodam w New Yorku. DDR, kótaraž jo se gjarźiła ako „stat měra”, njejo pak rozměła žednogo šposa. Študańce z takimi našywkami njejsu směli dalej studěrowaś. Drugich, kenž su wustupili z tym pacifistiskim znamuškom, su wustarcyli ze šule. Wóni njejsu dostali wuwuceńske městna abo su dostali pówołański zakaz. – Wukóńc tšojenjow jo znaty: Opozicija jo se zmócniła a pór lět pózdźej jo było mimo z DDR. A to bźez namócy a wójny. To jo snaź ten nejwažnjejšy Bóžy dar za móju generaciju, až žedneje wójny njejsmy dožywili.

A źinsa? Dajo małe signale naźeje wót młodych luźi, ako gibanje Fridays for future abo tu źiśecu hympawu, kenž su natwarili pśez murju mjazy USA a Mexico. Móžomy dowěru měś, až teke w pśichoźe Bog nam pśistoj, a až smy zwólne, jadnaś pó jogo słowach: „Pójźćo něto, wy wót Jakubowego domu, chójźmy we tom Knězowem swětle.[Jez 2,5]

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na 8. njeźelu po swětej Tšojosći 2019.
Bibliske citaty: Dolnoserbska biblija 1868

Swětło

Swětło

Lubosć jo našo Bóže swětło

Ako študańca su mě wobšyrnje wujasnjowali naturu swětła. Toś wěm, kake matematiske rownice wopisuju žwały a kwantowe źělki. Swětło pak njejo jano fyzikaliske zjawjenje. Ako som staršy bywał, som zawupytnuł ceły hynakšy charakter swětła. Wóno jo teke duchowny dar, tak ako žywjenje jo dar. Som wótwórił wokno do swójeje wutšoby a som póžedał za tym, swětło nutś pušćiś. A rowno to som dostał pódarjone.

Ja wěrim na Boga, tak ako slěpy wěri na słyńco. Wón njamóžo jo wiźeś. Tola wě, až słyńco eksistěrujo. Boga nazgóniś njeměni, až wón śi za ruku terga a groni: No, skóńcnje mě wiźiš! Gaž Bog se tebje zjawijo, jo to wósobinske nutśikowne dopóznaśe. Jo jadno dłymoke zacuśe, kenž lěbda móžoš wopisowaś. Jo zmakanje z někim, kenž njamóžoš wiźeś. Ale weto wěš, až jo tam. Jo něchten, kenž jo tebje wjelgin blisko.

Nejrědnjejšy part Nowego testamenta stoj za mnjo w prědnem lisće pósoła Pawoła na Korintarjow:

Gaby z cłowjecnymi a z janźelskimi jězykami powědał a lubosći njeměł, by był šćerkajuca tšubała a zogolecy zwónašk. A gaby mógał zwěšćelowaś a wěźeł wšykne pótajmnosći a měł wšykno huznaśe a gaby měł wšyknu wěru, tak aby mógał góry pśesajźowaś, a njeby měł pak lubosći, ga njeby ja był nic … Něnto huznajom połojcnje, pótom pak jo dohuznajom, rowno ako teke ja som dohuznaty. Něnto wóstanu wěra, naźeja, lubosć, te tśi; ale lubosć jo nejwětša mjazy nimi.[1 Kor 13]

Bźeze lubosći kněžy na swěśe carna śma. Lubosć jo našo Bóže swětło. Gaž to njamamy, smy źělone wót Boga a trětolimy se pó jśmě.

Jezus groni: „Chtož za mnu źo, ten njebuźo chójźiś w śamnosći, ale změjo swětło žywjenja.”[Jan 8,12] Jogo swětło napórajo jasnosć a dajo orientaciju. Móžomy źaržane byś we wěstosći. To płaśi tež za wšykne nuzy a katastrofy we žywjenju. W śamnem casu, w lěśe 1942 jo jaden Žyd na murju waršawskego geta napisał toś te słowa naźeje:

Ja wěrim na słyńco, teke gaž njeswěśi.

Ja wěrim na lubosć, teke gaž ju njezacuwam.

Ja wěrim na Boga, teke gaž jogo njewiźim.

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na 7. njeźele pó swětej Tšojosći 2019.
Bibliske citaty: Dolnoserbska biblija 1868