Bóže kralojstwo

Bóže kralojstwo

Žonopowe zernko

I.

Kake to jo, to Bóže kralojstwo? Som se pśecej źiwał, až jo zapowěźone w ewangelijach na jadnom boce ako něco pśiducego a na drugem boce jo Jezus gronił, až Bóže kralojstwo jo južo něnto. Tak jo Jezus Kristus wótegronił Farizejarjam na jich pšašanje, ga pśiźo to Bóže kralojstwo. Jogo wótegrono jo było, až njepśiźo tak, až móžomy jo bytšnje wiźeś, ale jo južo srjejź nas. Wón ga groni, až njebudu někake wósebne tšojenja, kenž zazwóniju pokazanje nowego Bóžego swěta. Bóže kralojstwo njamóžomy casnje a rumnostnje wustajiś. Jezus pak zwuraznijo, až to južo pśitomnosć wobwliwujo, kuždy źeń.

Wobej aspekta, to pśiduce Bóže kralojstwo a jogo statkowanje źinsa, se pokazujotej w rědnem pśirownanju wót žonopowego zernka.

II.

Kake to jo, to Bóže kralojstwo? Tak su se teke pšašali luźe z małkeje jsy tencas w Galilejskej, źož, na pśikład, snaź jadna młoda Rebekka jo bydliła. Pśedstajmy se raz, kak jo to było: Jezus dej pśiś. Co wót Boga wulicowaś. Luźe južo cakaju. Rebekka słyšy, ako wóni diskutěruju. Jaden groni:

„Wěŕśo mě, skóro buźo wšykno hynac. Pótom njebuźomy wěcej płakaś, ale se smjaś. Njemusymy głodnuś, ale buźomy najěźone.“

Ga to dej byś, mysli se Rebekka? Drugi ga měni:

„Zawěrno tomu wěriš? Bóže kralojstwo jo daloko pšec. How na swěśe ga mamy jano procu a plogu. Samu tužycu a žałosć.”

Rebekka pśemyslijo: Jo to tak? A jadna žeńska woła:

„Glědaj dokradnjej. Pón markujoš, až to njejo wěrno. Njejsu ga luźe, kenž pomagaju a troštuju?”

Ako Rebekka jo se woglědała luźi, njejo zawupytnuła, až Jezus jo južo pśišeł. Wóna se mysli: Něnto na wšykne naše pšašanja wótegronijo. A wón zwiga swój głos:

„Cośo wěźeś, źo jo Bóže kralojstwo. Z cymž móžomy jo pópisaś? Jo ako žonopowe zernko, kenž jo kradu małučke. Gaž sete jo, ga pśiběra a změjo wjelike gałuze, tak až ptaški spód jogo chłodkom bydliś mógu.”

To pśirownanje młoda Rebekka derje rozmějo. Bóže kralojstwo jo ceło blisko. Njejo nic, což jo śěžko rozměś. How, pla nas to zachopijo, musymy to jano zawupytnuś.

III.

Kake to jo, to Bóže kralojstwo? Tak su se teke pšašali we filmje wó Mariju z Magdale.

Ta Marija Madlena jo była jadna wót tych žeńskich, ako su šli rowoju woglědat na tśeśem dnju. A wóna jo powěźeła wuknikam, což jo wiźeła, až row jo prozny był. Wšykne su se wulěkali. Marija pak groni, až nichten njemusy tšach měś. Jezus jo žywy. Wón jo z wumarłych górjej stanuł. Pśez njogo teke my dostanjomy nimjerne žywjenje. – We filmje wukniki njejsu kśěli to wěriś. Naźejachu se, až wón, Jezus, jo ten pśiducy kral, kenž by Israel wulichował. Něnto jo zazdaśim wšykno zgubjone. Ale Marija Madlena groni: „Och, wy njerozymne, wy tupe wutšoby, cogodla njamóžośo tomu wěriś? Njejsćo rozměli, ako wón jo nam Pismo wukładował? – Njejsmy to pšawje rozměli. Bóže kralojstwo jo tudy a něnto. Jo něco, což njamóžomy jasnje wiźeś, žeden tron a žedna krona njejo. – Jo we nas, w našych wutšobach. Glědajśo na žonopowe zernko, jadno same zernko, kenž buźo wusete a móžo rosć a narosć. A ptašk swójo gnězdo w gałuzach togo boma změjo. Wón lěta w lichośe tam a sem. A w měrje se wrośijo dobreje naźeje. Kak to jo – Bóže kralojstwo? Połno lubosći, njedowucerabneje cysteje lubosći, naźeje a dłymokeje dowěry.”

אָמֵן

Prjatkowanje wó Mk 4,30–33 na drugu njeźelu pó jatšach

serbska online namša w Mósće

Kśica

Kśica

Gaž słaby som, som mócny

Kśica stoj nam pśed wócyma. Za wóterych jo skandal, kenž móli ako symbol smjerśi, ako instrument skatowanja. Žyźi maju za absurdne, až wumóžnik, kótaryž pśinjaso Bóžu móc a kšasnosć, žałosnje wuslěknjo na kśicy. Ten, kenž tam wisy, jo kamsy šeł, nic ga? Kak móžo taki kśicowany Bóžy Syn byś? Jo ten wšogomócny tak bźezmócny? Kśica zmuśujo. My se myslimy na Boga ako na mócnego kněžarja, kenž nad wšyknym tronujo abo na šaltowańskem pulśe swěta stoj. „Gaž ty sy ten Kristus, ga pomogaj tebje a nami![Lk 23,39], tak luźe wołaju. Jezus pak wutrajo swóje bóli a wóstanjo sebje zwěrny. Njeklějo, ale bjatujo za swójich katow. Až do kóńca njewótpadnjo wót Boga a wumrějo do carneje nocy Bóžeje śmy.

Bog nam njoco pokazaś žednogo źiwa, aby luźi wobrośił. Bog nikogo k wěrje njenuzka. Kśica napomina, až Bog respektěrujo lichotu luźi. We wósuźe Jezusa wiźimy, až Bog wuźaržy byś wótpokazany, wuchyśony, zaprěty a wótkatowany. Z tym jo kśica teke manifestacija lichoty w religiji. Rownocasnje jo kśica wjelike pśiśpiśe z tym śerpjecym cłowjekom. Jo jaden wobraz, kenž nas dopomina na to, k comuž luźe su zamóžne. Snaź trjebamy taki wobraz, aby cłowjecne wóstali? Taki Bog njejo daloko pšec nad mrokami, ale bydli mjazy nami, wesrjejź śerpjenja. Gaž njewěš dalej, gaž starcyjoš na swóje granice, tam namakajoš swójogo Boga. Njemusyš super abo perfektny byś. Bog pśiźo ku tebje, gaž sy słaby.

Samo na se njecesćimy kśicu, ale kśicowanego. Cesćimy-li jogo, pón dejali mysliś na wšyknych śerpjecych na swěśe. My njedejali tšachnuś pśed bólu, ale ju zawupytnuś: Śerpjenje źiśi, žeńskich a muskich w syriskich lěgwach, w chuźinowych běrtylach wót Rio, na wótpadkowych nasypanišćach we Manile na Filipinach abo w džungelu pla afriskich źiśecych wójakow, we chaosu w ukrainskem Ługansku abo na naduwańskem cołnje we Srjejźnem mórju – tam wšuźi Bog sam śerpi pód tym, což luźe luźam nacyniju.

Jezus groni: „Wóśc, wódaj jim, pśeto wóni njewěźe, co cynje.”[Lk 23,34] Jezus swójich katow njezaklějo. Na kśicy ma hyšći móc lubosći: Až teke katy su wopory, wopory togo złego.

Kśica jo znamje nimjernego zwězka Boga a nas cłowjekow. Teke w nejgóršej situaciji njejsmy wót Boga spušćone, dokulaž wón śerpi z nami, a za nas. „Wóśc, do twójeju rukowu pśirucyjom mójogo ducha.[Lk 23,46] To su slědne słowa Jezusa, ako stoj pla ewangelista Lukasa.

Bibliski citat pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).

Bóže słowo w Serbskem rozgłosu RBB na Śichy pětk 2020-

Zeleny stwórtk

Zeleny stwórtk

Bóže blido

Jatšowne tšojenje jo połno symbolow. Cogodla ten źinsajšny stwórtk dej zeleny byś, njejo ceło jasne. Pśiźo snaź wót staronimskego słowa „greinen” (rjawliś, kjawcaś), rownož taki tužny źeń njejo. Oficialnje jo ten stwórtk pomjenjony źeń wustajenja Bóžego blida.

Tak se wulicujo w ewangelijach: Jezus jo se pśiwobrośił swójim pśijaśelam a gronił: „Mě wjelgin na wutšobje lažy, až wóswěśijom z wami k slědnemu razoju ten pasowy swěźeń, pjerwjej až móju drogu dokóńcyjom.” W krejzu swójich zwěrnych wuknikow jo se wuźěkował, wzeł klěb a gronił: „Wzejśo a jěsćo! To som ja, mójo śěło, ako se za was powdajom. Cyńśo to w pśichoźe kuždy raz, gaž na mnjo mysliśo.” Pótom jo wzeł keluch a dał jen krejzoju pśijaśelow. Wšykne su pópili z kelucha. Wón jo gronił: „To jo keluch ze kšwju mójogo wótkazanja. Gaž w pśichoźe tak gromaźe pśiźośo a swěśiśo, budu pśecej z wami. Dožywijośo wódawanje grěchow a gójenje wašych dušow.”

Wuznamny katolski teolog Hans Küng měni, až njemusymy wšykno pó słowje měś. Wažny jo jano Jezus Kristus sam. Tak jo to teke pśi Bóžem bliźe. Gaž Jezus groni, musyśo mójo śěło jěsć a móju kšej piś, jo to wurazna metafra, až mamy Jezusowu wucbu wewšosć abo ceło pśimaś. Tak ja to rozmějom. Bóže blido jo wažny symbol a ritual našeje kśesćijańskeje zgromadnosći. Gaž smy tužne abo wjasołe, zacwiblowane abo se něco naźejuce, tšašywe abo zmužne – Kristus jo pśecej z nami. אָמֵן

Bildka: L’Ultima Cena wót Leonarda da Vinci

Bóže słowo w Serbskem rozgłosu RBB na Zeleny stwórtk 2020

Lubosć w casach cholery

Lubosć w casach cholery

… abo rozgrono wó bomach

Som se pśedewzeł, nic njenapisaś wó mrětwje. Kak jo to pak móžno w tych casach, gaž problemy wjelikego swěta su se zasej derili do Serbow? Nadalej jano powědaś wó narodnych drastwach, wó rewitalizaciji mamineje rěcy?

„Napšawdu, som žywy w śamnych casach!
Dowěrliwe słowo jo głupe. Coło bźez ropow
pokazujo na njecuśniwosć. Smjejaŕ
tšašnu powěsć hyšći njeznajo.
Kake casy to su, gaž
rozgrono wó bomach jo pśisamem z grěchom,
dla togo až mjelcanje k wjele njestatkam na se ma!
Ten, kenž w měrje pśez drogu źo,
drje njejo k dostaśu za pśijaśelow,
kótarež w nuzy su.”

Tak jo zbasnił Bertolt Brecht „Na pótomstwo”. Jo to tak? Kněz BB hyšći njejo wěźeł, až rozgrono wó bomach źinsa wopśimjejo wšykne problemy swěta. Kak móžomy našu rěc woplěwaś, gaž se njesmějomy zejś pód lipami? Gaž lipy a druge bomy su zeschnuli? No, derje, zachopmy powědaś wó bomach. To buźo rozgrono wó tom, kak buźomy w pśichoźe žywe. Nadpismo togo komentara jo pśedstajony titel knigłow kolumbiskego awtora Gabriela G. Márqueza „El amor en los tiempos del cólera”. Špańske słowo „cólera“ njejo jano ta chórosć cholera, ale ma pśedewšym drugi wuznam: „rozgórjonosć, gniw”.

Něntejšna strowotniska kriza se zminjo, ale nadalej zawóstanu druge krize: globalizacija, klimowa katastrofa, nowy pšawicaŕski radikalizm, europska politiska kriza, socialna njerownowaga. Wšykno zwisujo ze wšyknym. Ta šwedska Gretka jo groniła: „Ja cu, až wy pśiźośo do paniki.” To njejo dobra rada; panika nikula njewjeźo k dobremu rozwězanju problemow. Panika a gniw njamóžotej pśewinuś něntejšnu zajěźonu situaciju na swěśe. Derje pak jo, až młoda generacija jo wócuśeła. To jo za mnjo pśikład rojoweje inteligentnosći.

Kak něnto dalej, gaž k wšyknym drugim hyšći pśiźo pandemija? Ta płucowa chórosć njejo daniž carna mrětwa daniž cholera. Njebuźo wutamaś serbski lud abo cełu ciwilizaciju. Njedejali se zaźaržaś paniski ako by śerpjeli pód egyptojskimi plogami. Hygiena a wótstawk za wětšy źěl dosegatej. K tomu pśiźo wobglědniwosć. Moderna rěc jo wunamakała wuraz „socialne kontakty”, kenž jo był dotychměst wósebnje popularny mjazy młodymi luźimi. Wšuźi něnto cytamy, až mamy wobgranicowaś naše „socialne kontakty”. Ale nichten njamóžo sam žywe byś. Źo jano wó to, až jano chylku njedejali sejźeś we wjelikich stadijach a w nabite połnych kjarcmach. Weto móžomy naše socialne zwiski w casu gniwa a chórosći derje zdźaržaś. Dłujcko njejsom tak cesto telefoněrował ze swójeju źowku w Šotiskej ako slědny tyźeń.

Gaž pandemija buźo raz mimo, naźejam se, až móžomy to rozgrono wó bomach dokóńcyś a se do źěła daś w našom globalizěrowanem swěśe.

Skrocona werzija wózjawjona ako komentar na cerkwinem boce Nowego casnika, měrc 2020.

 

Menetekel

Menetekel

מנא מנא תקל ופרסין

Znamje na sćěnje nichten njemógał pśewiźeś, ale Belšazar, ten pśeskobodny babyloniski kral, njejo zamógł je wukłasć. Jano mudry profet Daniel jo mógał wucytaś, až kraj pójźo kamsy. Parada zwěšćelowarjow zagubjenja slědnych 3000 lět wobskjaržujo skazenje a pśemódlenje pśibogam. Menetekel pśibytnosći pak njejo napisał Bog starego testamenta, ale dogma njeskóńcnego rozrosćenja. מנא מנא תקל ופרסין (mene mene tekel uparsin) – licone, wažone a ako njedosegajuce pósuźone. Take powědanje jo witśi watśi, groni frakcija žorta a šposa. Wót lěgwa wubójanych jo jich wóstawk wjele wětšy ako jo w casu pandemije do rady dane. Wšykno w mjenju lichoty, pódpěrowane wót samsewuměnjonych ekspertow, kenž maju wšo rozpłošenje za wuzbytne. Kśik buźo pak wjeliki: „Běda, běda, ty wjelike město Babylon, ty mócne město, pśeto we jadnej štunźe jo twój sud pśišeł. A kupce na zemi budu płakaś a žałosćiś nad nim, dokulaž jich wóru nicht wěcej njebuźo kupowaś.” [Zjawj 18]

Kuždy ma w głowje nanejmjenjej jaden datum, kótaryž cełe žywjenje jo pśeměnił, na pśikład 8.5.1945, 3.10.1990, 11.9.2001. W krotkem casu buźomy teke diskutěrowaś, kak swět jo wuglědał pśed koronu. Za mnjo jo kradu jasne, až pandemija jo teke kriza našogo politiskego systema, našeje něntejšneje wašnje producěrowanja a zgromadnego žywjenja.

Ako jo wózjawił Club of Rom w lěśe 1972 prědnu rozpšawu wó granicach rozrosćenja, njejsu to za wažne měli na pódwjacorje. Na tudejšem boce zeleznego zapowjeska su kněžece jano chachali. Problem se prějo. Wóno jo pak globalny a strukturelny. Zwětšego se njeźiwa na zwisk mjazy globalizaciju a klimoweju katastrofu. W našom kraju se wiźi problematika z migraciju z wida moraliskeje winowatosći skerjej ako konflikt z pšawicaŕskim radikalizmom. Ceły wobraz lěbda pśiźo pśed kameru. Nawalowanje namócy, terorizma a domacnych wójnow we wěstych stronach swěta zewšym žeden pśipad njejo. A rowno tak žeden pśipad njejo, až na pśikład w Africe góspodaŕstwo a wobswět stej tak skazonej, až miliony njamaju žeden pśichod. Kužde lěto jo Nimska sebje chwaliła, až jo Exportweltmeister. Wónaka sława, kenž žedne serbske słowo njezasłužyjo. Źo štycy strukturelna zmólka? Za stabilitu systema jo absurdna njeskóńcna dynamika dogórjejka trěbna. Pśecej zasej su nowe produkty notne; stare muse „obsolescentne” (zachadne) byś.

A my Serby? Na konferency Domowiny wó strukturnej změnje we Łužycy som z głowu wijucy słyšał, až su zasej pominali pó brunicy nowu wjeliku industriju, nowe „megamašiny” (ako jo raz gronił systemkritiski filozof Rudolf Bahro). Žedna dalšna Tesla factory nas wšak njewumóžyjo. Koronakriza jo zasej wukopała wótzabyte słowo „systemkritiski“. No, pón, buźmy kreatiwne a systemkritiske!

Bibliski citat pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).

Bildka https://de.wikipedia.org/wiki/Menetekel

Woblico

Woblico

Psalm 80

2Ty Israelski pastyŕ, słyš, ; zjaw se, kenž ty sejźiš nad Cherubami.
3Zbuź twóju móc a pśiź nam k pomocy.
4Bog, troštuj nas, a daj swěśiś twójomu woblicu, ga jo nam pomožone.
5Kněžo, Bog cebaot, kak dłujko coš ty se gniwaś nad módlenim twójogo ludu?
6Ty naseśijoš jich ze zełdzatym klěbom, a dajoš jim wupiś jadnu wjeliku měru połnu łdzow.
7Ty wustajijoš nas našym susedam ku zwaźe, a naše winiki se nam wusmjeju.
8Bog cebaot, troštuj nas; daj twójomu woblicu swěśiś, ga jo nam pomogane.“ Ps 80,2-8

Ten tekst jo połno wobrazow a zaspomnjeśow, kenž nam źinsa kradu cuze su. Móžomy jano wucytaś: Israel jo pśišeł do wuskosćow. Luźe su wjele zmólkow cynili a na tšachoty njeglědali. Mógu sami z teje mizery wen? Kak něnto dalej źo?

Bjatowaŕ pšosy wó Bóžu pomoc. Bog dejał se zasej jim pśiwobrośiś. Su se wěste, až jim buźo pomožone, gaž Bog swójo woblico dajo swěśiś. Tśi razy se ta pšosba wóspjetujo w psalmje. Co to groni, gaž Bog wuswětlijo swójo woblico nade mnu? We spiwje „One of us – Jaden wót nas” amerikańskeje spiwaŕki Joan Osborne zni: „If God had a face, what would it look like – Gaby Bog woblico měł, kak by wuglědał a kśěł ty jo wiźeś, gaž to měni wěriś?

Woblico jo wjelgin wažne słowko Biblije. Wustupujo w Starem testamenśe wušej 2000 razow. Słowo stoj how za cełu wósobu. Bog dej se nam pśiwobrośiś, wón dej pśisłuchaś, nas woglědaś – a z nami teke powědaś. Bog dej pśijazny byś, na nas z bytšyma wócyma glědaś. Gaž smy se Bóžeje pśibytnosći wěste, pótom źo doprědka. Snaź wšykne znajomy casy, gaž se cujomy wót Boga spusćone. Nic se njeraźijo, wšuźi jano śěžkosći. W takich casach se malsnje gniwamy z Bogom. Pótom jo derje, gaž móžomy z psalmom bjatowaś: Bog, źo sy ty, pokaž se mě! Njebuź na mnjo zły! Trjebam nuznje twóju móc a bliskosć, aby mógał wšykno njasć.

Ku gódam móžomy Bóže woblico wiźeś, kak se pokažo w Jezusu. W tom zmysle Jezus Christus groni: „Chtož mě wiźi, ten wiźi togo Wóśca.” Jan 14,9

אָמֵן

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na drugu njeźelu pśichoda, 2019-12-08

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).

Wobraz: Turinski wumarlikowy rub, pl.wikipedia.org

Mikławš

Mikławš

nejdrogotnjejšy dar

dariki su wjelgin wažne w bibliskem gódownem tšojenju: Mudre z jutšneje zemje „źěchu do domu a namakachu to źiśetko z Mariju, jogo maśerju, a módlachu se jomu dołoj padnjece, a wótwórichu swóje pókłady a pódarichu jomu złoto, wóruch a marhu.Mt 2, 9–11

Žednogo Mikławša w Bibliju njenamakajomy. Ale chto ga jo ten gódowny muž, Mikławš abo Nikolaus w cerwjenem mantelu?

Spócetk bajanki jo biskup Mikławš z Myry, kenž jo se naroźił zazdaśim w měsće Patras w Małej Aziji, a jo wumrěł 6. decembera. Kaž se groni, jo se starał Mikławš z Myry wósebnje wó źiśi a starych a jo jim nocy kšajźu dariki donjasł. Wu kśesćijanow na pódwjacorje jo 6. december swěźeń. We srjejźowěku su togodla wobdarili małych, chudych a słužabnikow na tom dnju.

Pó casu jo se ta póstawa pśeměnił. Źinsajšny moderny outfit jo dostał w Americe. Mjaztym až běšo zaprědka skerjej jaden asketiski swěty muž w drastwje biskupa, jo se něnto pśeměnił do Santa Claus. Karikaturist Thomas Nast jo namólował toś ten Santa za casopis Harpers Weekly. Toś jo wustajił, ako Mikławš abo gódowny muž wótněnta ma wuglědaś. Sławna jo ta drastwa wót togo casa, ako Coca Cola jo zachopiła z tym wabiś.

Wšojadno, lěc gódowny muž abo starjejše su zagronite za rědnučke gódowne dary, ku gódam dejali nic jano na nje glědaś. My dejali pśedewšym na pśekšasny dar Boga mysliś, z tym až Jezus Christus pśiźo k nam ako małe góletko. Ta Bóža gnada ma se teke wótbłyšćowaś w darach za našych lubych. To jo drje zmysł našogo janšojskego boga: Wón njepśinjaso droge dary, ale to nejdrogotnjejše, což jo móžne: Bóže žognowanje.

Bóže słowo na Mikławša w serbskem rozgłosu RBB, 2019-12-06.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).

Bildka https://en.wikipedia.org/wiki/Saint_Nicholas

Pokuta

Pokuta

metanoiaμετάνοια

Pokutny źeń móžo napóraś kradu wopacne asociacije. Pokutu ga musymy płaśiś, (gaž smy parkowali tam, źož njejo dowólone, abo) gaž smy zasej pó awtodroze pśemalsnje byzali. Wó financielnu pokutu zewšym njejźo. Co taka srjoda pak dej? Cerkwine lěto se chyla pomałem ku kóńcoju. Njejo to rowno gódny cas, pśemyslowaś wó tom, co jo se nam raźiło a źo k rěchoju pśišli njejsmy? Cynk dobreje wóle abo sebjekritiki mam za pśigódny w tych casach zasadnych debatow a pśemudrowanja, kótarež zakładne gódnoty do pšašanja stajaju. Kak smy my wobchadali z drugimi? Ty dejš swójogo blišego lubowaś, wón jo ako ty. Tak su gronili profety Starego testamenta, a tak jo to wobkšuśił Jezus Kristus. Ga smy napšawdu tak jadnali? Pokutu cyniś njeměni, až dejali źinsa tužnje głowu póchyliś abo naše zmólki a njestatki wurownaś, daniž z pjenjezami, daniž z bjatowanim. W grichiskem teksće Nowego testamenta stoj za pokutu metanoia, to groni: pśemyslowaś se, pśeorientěrowaś se, abo teke pólěpšowaś se. Za to njetrjebamy kazniski šćitany gniły źeń. Prědna reformatoriska teza Mjertyna Luthera ga zni: „Cełe žywjenje dej byś pokuta.” Modernjejša formulacija by była, až mamy źeńk ak źeńk swóje nastajenje pśespytowaś. Jo źe ceło reformatoriska myslicka, až buźomy se wusměrjowaś jano na Boga.

We chwatku togo dnja dajśo se pózastaś a bjatowaś:

Kněžo, póznajomy, až njejsmy do rěcha pśišli.
Smy sobuwinowate na žałosći togo swěta.
Smy pytali jano našo derjeměśe a smy zabyli tebje a našych blišych.
Smy z wócowu zgubili strowje a wustrowjenje swěta a luźi.
Kněžo, wódaj a pomagaj nam, tak žywe byś, až móžomy pśed tobu wobstaś. Kněžo, zmil se nad nami. Amen.

Bóže słowo na pokutnem dnju w serbskem rozgłosu RBB, 2019-11-20.

Bildka https://de.wikipedia.org/wiki/Strafzettel#/media/Datei:Busszettel.jpg.

Lubosć

Lubosć

5 Mojz/Lev 6, 4-9

„Lubosć jo mócnjejša ako gramota.“ Toś to gronko su stajili wesrjejź mórja kwětkow na Stare wiki w Hali nad Solawu w oktoberje. Wšykne smy byli wuźěsone, ako smy musali wiźeś, k comuž pšawicaŕska gramota na Žydow jo zamóžna. Město Halle jo pak stojało statkownje gromaźe pśeśiwo tej gramośe. Wótněnta w Hali wšykne wěmy, źo jo ta synagoga. Snaź dejali juž do togo wěźeś? Ten mały Bóžy dom jo w pśichoźe tak wažny ako cerkwja sw. Pawoła abo Marijina cerkwja na haliskich wikach.

Ako žydojska wósada jo gromadu pśišła 9. oktobera na swěźeń jom kipur a ten mordaŕ jo stśělił na wrota synagogi, su se ga módlili „Sh’ma Jisrael, adonaj elohenu, adonaj echad – Słyš, Israel, ten Kněz jo naš Bog, ten Kněz sam.” Toś tu módlitwu se wuce južo małym źiśam. Su słowa, kenž bjatuju wuměrajuce Žydy abo gaž su w nejwětšej tšachośe. Z wěstosću su teke zazněli w płunowych komorach: „שְׁמַע יִשְׂרָאֵל – Šema Jisrael!”

W pětych knigłach Mojzasa cytamy:

Słyš, Israel, ten Kněz, naš Bog, jo jaden samy Kněz.
A ty dejš togo Kněza, twójogo Boga, lubowaś z cełeju hutšobu, z cełeju dušu, a z cełym pśemóženim.
A te słowa, kótarež ja śi źinsa pśikažu, dejš ty k hutšobje braś.
A dejš je twójim źiśam pšawje na hutšobu połožyś, a z nimi wót nich powědaś, gaž ty we twójej wjažy sedaš, abo pó droze chójźiš, gaž ty se lěgaš, abo stawaš;
A dejš je pśiwězaś k znamjenjeju na twóju ruku, a wóni deje tebje jadno spomnjeśe pśed twójima wócyma byś;
A dejš je na te słupy twójeje wjaže napisaś, a na te wrota.
.“ [5 Mojz 6, 4–9]

„Słyš, Israel” – Dej to nas nastupaś? My wšak žedne Žydy njejsmy. Ale ja gronim: To tola. To nas na kuždy pad nastupa. Słyš, serbska wósada, słyš! Źo wó nejwažnjejšu nastupnosć w našom žywjenju: Źo wó lubosć. Ten wótrězk ze Starego testamenta nam dajo wótegrono, kak dejmy žywe byś. W tych sadach Bog nam wujasnijo, chto wón jo a co wót swójich luźi pomina. Móžomy je cytaś ako uniwersalne póznaśe wěry, kótarež jo wšak ceło hynakše ako to, což my smy zwucone na mšy bjatowaś: „Wěrim na Boga Wóśca …” To wuznaśe wěry dajo nam wušy póstajaś. Njejźo wó to, až gronim tatanjam, co ja wěrim abo kak se wót nich wótgranicujom. Zewšym wó mnjo a móju wěru njejźo, ale wó Boga. Źo wó to, kaki poměr k Bogoju mamy – a kaki poměr mamy mjazy sobu.

Bog pśecej zasej wupominajo swój lud, jasnje se póznaś k njomu. Póznaśe se dej pokazowaś w zaźaržanju. Njoco něco proznego, což we žywjenju wiźeś njejo. Lubosćinski poměr Boga k nam jo zachopił z jogo lubosću k małemu, njewobornemu israelskemu ludoju w dobje nomadow. Zwězk z tym ludom dejał pokazaś, kak wjeliki a wažny Bog jo za luźi. Ceły Stary testament jo wšak połno tšojenjow, kake problemy Israel ze zwěrnosću k Bogoju jo měł. Tak to jo z lubosću: Cesto njewěmy, co nam tyjo. Něchten abo něco musy nas póstarcyś, aby to markowali. W žydojskich domach su pśi źurjach małe kapsle, tak pomjenjone mezuze. Nutśi jo pergamentowa rulka z tym pśedcytanym wěrywuznaśim „Šema Jisrael” a dalšnymi tekstami žydojskeje Biblije. Chtož pśez źuriny ram źo a mezuzu dotyknjo, zawustanjo, spomnjejo se na togo jadnogo Boga a móžo se pó njom wusměriś.

Ale pócakajśo: Co tam stoj? „Ty dejš Kněza, twójogo Boga, lubowaś z cełeju hutšobu.” Ty – dejš – lubowaś? Njejo to pśeśiwnosć? Kak jo to móžne? Zacuśa pśikazaś? Lubowanje njedajo se pśikazaś, wót nikogo! Moment: wót nikogo? Teke nic wót Boga? Bog jo źe tebje znamje swóje lubosći wopokazał – a njejsy něnto ty na rěźe? Ja měnim, tak to njejźo. Teke pśed Bogom cłowjek njamóžo lubosć zacuwaś na pśikaz. Kak ale něnto wobchadaś z teju późiwneju sadu „Ty dejš Boga lubowaś”?

W sławnem pśełožku žydojskeje Biblije wót Martina Bubera a Franza Rosenzweiga ga namakajomy drugu formulaciju: Buźoš jogo, swójogo Boga, lubowaś, z cełeju dušu, z cełeju swójeju mócu. Nic: ty dejš, ale ty buźoš jogo lubowaś. Ga abo kak buźoš jogo lubowaś?

Aby ja Boga lubował, musym doprědka něco spóznaś. Musym spóznaś, kak Bog na mnjo jadna a kak wón mě tyjo. Musym spóznaś, až na mnjo caka a až ja som njewugronjecy drogotny za njogo. Gaž som to wuznał a póznał, móžom se ceło z Bogom zabraś a wót jogo słowo se daś wóźiś. Jo, pśidajom, to móžo śěžko byś, ale něco drugego njamamy, aby pominanje dopołnili.

Jezus jo wudopołnił pominanje ze słowami: „Dejš swójogo blišego lubowaś, ako sam se. Žedna druga wětša pśikazń njejo, ako tej.[Mk 12,31] To žedna nowa wucba njejoLev 19,18, jano wujasnjenje. Jezus groni: Ty móžoš jano Boga lubowaś, gaž teke swójogo blišego lubujoš. Njamóžoš to źěliś. Lubosć k Bogoju a lubosć k blišemu słušatej gromaźe. Chto pak jo ten blišy? – To móžo byś jadnorje kuždy sobucłowjek, z kótarymž se zmakajomy, samo ten, kótaregož rowno njamóžomy wustojaś. Chtož Boga lubujo, lubujo teke swójogo blišego. Chtož cłowjekam gramujo, gramujo teke Bogoju. Dla cogo pak dejš swójogo blišego scełego lubowaś? Pśiźom hyšći raz slědk na pśełožk Bubera a Rosenzweiga. Wónej stej sformulěrowałej: Lubuj swójogo blišego, dokulaž wón jo ako ty! Rozdźěle, zmólki abo teke njepšawnosći nikula njedawaju pšawo na gramotu.

Lubosć ako wjazym Boga, jo pópisał pósoł Pawoł w nejrědnjejšem hymnusu Nowego testamenta:
Gaby z cłowjecnymi a z janźelskimi jězykami powědał a lubosći njeměł, by był šćerkajuca tšubała a zogolecy zwónašk.
A gaby mógał zwěšćelowaś a wěźeł wšykne pótajmnosći a měł wšykno huznaśe a gaby měł wšyknu wěru, tak aby mógał góry pśesajźowaś, a njeby měł pak lubosći, ga njeby ja był nic
Něnto huznajom połojcnje, pótom pak jo dohuznajom, rowno ako teke ja som dohuznaty.
Něnto wóstanu wěra, naźeja, lubosć, te tśi; ale lubosć jo nejwětša mjazy nimi
.”[1 Kor 13,1–2,12–13]

Ten blišy – abo teke ten cuzy – jo pódoba Boga ako ty. Gaž se to k wutšobje wzejomy, móžomy groniś: Naša lubosć buźo napśecej mócnjejša ako kuždažkuli gramota.

Prjatkowanje na swěźeń reformacije, 2019-10-31, w Dešnje.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).

Putnikowaś abo se chowaś?

Putnikowaś abo se chowaś?

Na hympawje historije

To jo słowo wó tom,

což Jezajas, syn Amoza, wiźešo wót Juda a Jeruzalema: […]
Wjele ludy budu se zgnuś a groniś: Pójźmy, źimy na Knězowu góru, k domoju togo Boga Jakuba, aby wón nas hucył swóje drogi, a my chójźili pó jogo sćažkach. Pśeto z Ciona buźo kazń wen hyś, a Knězowe słowo z Jeruzalema.
A wón buźo suźiś mjazy tatanjami, a štrofowaś wjele ludow. Tegdy budu wóni ze swójich mjacow radlice, a ze swójich kopjow serpy nagótowaś. Pśeto wóno njebuźo žeden lud na drugi mjac huśěgnuś, a njebudu dalej wěcej nahuknuś wójowaś.“ [Jez 2,1–4]

Och, kaka njerealistiska utopija, móžośo groniś. Rowno w tych njewěstych casach, źož njerozym a narcizm wobkněžytej mjazynarodne styki. Co ga mały luź móžo jan cyniś? Njejstej našo bóžcyckowanje a žałosćenje wopšawnjonej? Njebuźo lěpjej, gaž se jano staramy wó nas a se chowamy?

Ale tšach jo špatny raźiśel. Wizija profeta Jezajasa pak njewulicujo wó tom, na kaku wašnju móžomy nejlěpjej wuběgnuś. Wón wulicujo, až luźe su se wupórali: „Pójźmy, źimy na Knězowu góru!” Co jo motiwacija za putnikowanje na góru? Jezajasowe luźe to sami gronje: „Aby Bog nas hucył swóje drogi, a my chójźili pó jogo sćažkach.”

Aby to cynili, smy pokazane na take wizije, kenž nas motiwěruju, se gnuś a se daś na pśeměnjenje.

W lěśe 1982, rowno ako som zachopił źěłaś na uniwersiśe, su skobodne studenty našywk pśicynili na swóje drastwy. Jaden muž jo tam wiźeś, kenž wopšawdu mjac na radlicu pśekowa. Pśipódla stoj bibliski citat Micha 4,3. Tam ga namakajomy ten samski špruch ako pla profeta Jezajasa: „Wóni budu wót swójich mjacow radlice a wót swójich kopjow serpy gótowaś.[Mi 4,3]

Wobraz na našywku jo se póśěgował na pomnik, kenž Sowjetski zwězk jo darił Zjadnośonym narodam w New Yorku. DDR, kótaraž jo se gjarźiła ako „stat měra”, njejo pak rozměła žednogo šposa. Študańce z takimi našywkami njejsu směli dalej studěrowaś. Drugich, kenž su wustupili z tym pacifistiskim znamuškom, su wustarcyli ze šule. Wóni njejsu dostali wuwuceńske městna abo su dostali pówołański zakaz. – Wukóńc tšojenjow jo znaty: Opozicija jo se zmócniła a pór lět pózdźej jo było mimo z DDR. A to bźez namócy a wójny. To jo snaź ten nejwažnjejšy Bóžy dar za móju generaciju, až žedneje wójny njejsmy dožywili.

A źinsa? Dajo małe signale naźeje wót młodych luźi, ako gibanje Fridays for future abo tu źiśecu hympawu, kenž su natwarili pśez murju mjazy USA a Mexico. Móžomy dowěru měś, až teke w pśichoźe Bog nam pśistoj, a až smy zwólne, jadnaś pó jogo słowach: „Pójźćo něto, wy wót Jakubowego domu, chójźmy we tom Knězowem swětle.[Jez 2,5]

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na 8. njeźelu po swětej Tšojosći 2019.
Bibliske citaty: Dolnoserbska biblija 1868