Kriza

Kriza

K nowemu lětoju

Cakajśo na dobre powěsći? Napšawdu? Wutšobnje Nowe lěto 2022 zawěsće buźo znowotki lěto krizow. Ja to słowko juž njamóžom wustojaś – krize, krize, wšuźi su jano lutne krize. W zjadnośonej Nimskej njejo se minuło daniž jadnogo lěta, kótarež jo se do historije zapisało mimo krize. To jo se zazdaśim wurosło k něcomu stawnemu. Medijam to se spódoba. Nic njejo tšašnjejšy za nich ako lěśojska proznota bźez wusokeje wódy abo pśewjelikeje suchosći a górcoty. Internetny bok http://www.tageschau.de ma wósebnu rubriku wó krizach stolěśa, źož jo wšykno nadrobnje nalicone: financna kriza, kriza europskeje unije, kriza surowiznow, stawna kriza politiskich partajow, kriza w Afghanistanje, w Ukrainskej, w Africe atd., atd.

Se zda, až w tom złamnem swěśe žedneje šance juž njamamy. Wšo źo tak a tak kamsy, móžomy se pjekoriś, kaž comy. To znajomy teke ze serbskego swěta: kriza serbskego šulstwa a z našeju rěcu źo ku kóńcoju – wupłaśijo se wša proca hyšći? Źo wóstanjo zwucony optimizm na zachopjeńku nowego lěta, móžośo se pšašaś. No, jo, móžomy se naźejaś, až skóńcnje pśiźo ta Ω-warianta, ta slědna, gaž glědamy na grichiski alfabet, a pón smy „durch“, móžomy wótdychaś. Pitśku optimizma, pšosym!

Ako kśesćijan njamóžom zatajiś, až pitśku optimizma hyšći mam. Gódy su taki cas, naźeja pśiźo ako bźezmócne góletko na swět. Ja wěm, až tomu wěriś kuždy njamóžo. Ale naźeju my wšykne trjebamy, nic ga? Stupijomy na chlimpaty jabeŕ a naźejamy se, až to derje wujźo. Wótjěźomy we wěstem casu a naźejamy se, až dypkownje pśijěźomy.

Krize pśidu pśecej k nam pśez telewiziju. Wšo jo ako w hororowem filmje, kuždy wě, skóro se něco tšašnego tšoj, jano te głupjeńce w głownej roli to jadnorje njezbadaju. Žywjenje wšak hororowy film njejo. Njecynimy sebje žywjenje śěžke, gaž wuźěramy na naše problemy na taku wašnju, ako karnikel pśed wužom?

Jo jasne, až wjelicke pśeměnjanja na nas cakaju. Nowe lěto jo pśecej cas dobrych pśedewześow a žycenja. Ako wědomnostnik se teke něco žycym. Toś ten rozswětlony kraj śerpi wěc a wěcej pód njesromnym ekstremizmom mjeńšyny w mjenju pózdatneje lichoty. Njewócakajom, až kuždy rozmějo eksponencialny pśirost, grějnicowy efekt abo teoriju składowanja energije. Žycym se jano, až se wrośijomy k wěcownosći. To njama nic cyniś z pśemudrowanim fyzikarja. Jano na tom zakłaźe móžomy se wšak dla wšyknogo zjadnaś: Co jo lichota, wěstosć, wěrnosć, a kak serbska rěc móžo žywa wóstaś. Słowo kriza měni spócetnje pósuźenje abo rozsud. Gaž wěcownje našu situaciju pósuźijomy, móžomy dobreje naźeje byś.

Komentar w serbskem rozgłosu RBB, 2022-01-02.

500 lět reformacije w Chóśebuzu a wokolinje

500 lět reformacije w Chóśebuzu a wokolinje

Jan Brězan

W 16. stolěśu jo słušała Dolna Łužyca ku krajam českeje krony. Nimski kejžor a česki kral Karl IV. jo pśewzeł markgrobojstwo Łužyca w lěśe 1367 do swójogo kralojstwa. Tam jo wóstała až do Praskego měrowego dogrona w lěśe 1635. Ale w tej nabocnej krajinje česke krale njejsu mógali załožyś mócne krajne kněstwo. Tak jo pśišło, až Łužyca jo swóje nutśikowne nastupnosći dłujko w dalokej měrje sama rědowała. Mimo dwórskeje kanclaje w Praze gromadne statne organy ako instrument monarchije njejsu stwórili, a stawy wšyknych krajow su jano wjelgin rědko na głowne zemstwa zejšli. W krizowych casach 15. do 17. stolěśa jo se felujuca statna organizacija na škódu wupokazała, což jo se wótbłyšćowało w religioznje wopšawnjonych rozestajanjach a wójnach.

Reformacija w srjejźnej Europje jo se zachopiła z magisterom praskeje uniwersity Janom Husom. Wón jo se naroźił wokoło lěta 1370 w Husincu w pódpołdnjowych Čechach a jo był 1415 w Konstancu katowany. Kral Sigismund a pśiwisniki zakósćonego bamžojstwa su jogo šćit na koncilu zlubili, ale weto su jogo zamordowali. Ideje Jana Husa su pak žywe wóstali. Zachopinajucy z pśibitkom tezow Mjertyna Luthera w lěśe 1517 su se ideje reformacije rozšyrjali pó cełem łužyskem kraju. Dolna Łužyca jo słušała ze wšyknymi drugimi krajami českeje krony wót lěta 1526 do habsburgskego katolskego wobłuka mócy. Situacija w Chóśebuzu njejo była ta sama ako w markgrobojstwje Dolna Łužyca. Wót lěta 1445 stej byłej Město a jogo wokolina bramborske leno. Město jo se wuwijało k lokalnemu centrumoju Dolneje Łužyce ako srjejźišćo suknaŕstwa a wikowanja. Kněžece su zasedlili w 13. stolěśu mnichy franciskanarjow w Chóśebuzu, aby rozšyrjali kśesćijańsku wěru w serbskej ludnosći. Dokradne lěto załoženja kloštarja njejo znate. Nejskerjej stej jen załožyłej Fredehelm chóśebuski († 1307) a jogo žeńska Adelheid von Colditz († 1309), wó kótaremž znanitej jeju rowowej plaśe w Kloštaŕskej cerkwi. Wót zachopjeńka kloštarja njamamy wjele dokumentow. Konwent jo słušał sakskeje kustodiji (Saxonia) w Mišnju. Jo měł nabranki w susednych serbskich jsach ako Žandow, Wótšow, Chmjelow, Brunšwig a druge. Kšute wobceŕki franciskanarjow na slěpcenje su znate wót jich zepěranišćow (domus terminalis) na pśikład w Baršću a Łukowje. W lěśe 1503 jo zejšła ceła Saxonia w chóśebuskem kloštarje z derje 700 rědniskich bratšow. Móžno až bramborska uniwersita jo wužywała kloštaŕ w lětoma 1516/17, ako jo pśeśěgnuła mrětwy dla z Frankobroda nad Odru do Chóśebuza.

Ideje reformatorow wokoło dr. Mjertyna Luthera su namakali dobru włogu we Łužycy. Wittenberg źe njejo daloko wót serbskich stronow. Smólne słowa Luthera pśi bliźe: „Sed pessima omnium natio est die Wenden, da vns Gott eingeworffen hatt.” (Pśeto Serby su nejgóršy lud, mjazy kótaryž jo nas Bog póstajił.) njejsu wóttšašyli młogemu Serboju wót studiuma pla reformatora. Snaź su pak zatajili swój póchad z rědnučkem łatyńskem abo pśenimcowanem mjenim. Z matrikle uniwersity (zapis pśiwzetych studentow) wěmy, až rědna licba serbskich młoźeńcow jo studěrowała w měsće nad Łobjom.

K prědnym a rownocasnje nejwuznamnjejšym zastupnikam Lutheroweje wucby we Łužycy jo słušał Jan Brězan (Johannes Briesmann). Jo se naroźił 31. decembra 1488 w domje na chóśebuskich Starych wikach. Jogo nan jo był cesćony měsćanaŕ Simon Briesmann. Maś Elisabeth Briesmann jo roźona Dobrikojc. Wót jeje nana Valentina Dobrika jo znaty, až jo był měsćański raźc.

W lěśe 1507 (abo 1505) jo se pódał Jan Brězan do Wittenberga na studium teologije. Pó wuswěśenju na mjeršnika w lěśe 1510 jo zastupił do mnichojskego rěda franciskanarjow. Rěd jo jogo pósłał ako lektor do Frankobroda nad Odru, źož jo był imatrikulěrowany ako Frater Johannes Brisemann Cotbusianus pauper (to slědne łatyńske słowo pauper – chudy – pokazujo na jogo ako bósego mnicha franciskanarjow, kenž su se žywili pśez wołomužny). Bramborska uniwersita we Frankobrośe jo aktiwnje wójowała pśeśiwo Lutheroju. Wósebnje rektor Konrad Wimpina a wótpustkowy prjatkaŕ a uniwersitny profesor Johannes Tetzel stej wustupowałej z pśeśiwnymi tezami. Pód tym wliwom jo teke Brězan ako pśeśiwnik Luthera wustupił. Ako taki jo se wšak wrośił do Wittenberga. Nejskerjej jo był znank disputa mjazy Lutherom a Eckom w lěśe 1519 na Pleißenburgu w Lipsku, kenž jo jogo pśibližył reformaciskemu gibanjeju. Pód wobstaranim reformatorowu Andreas Karlstadt a Justus Jonas jo dokóńcył studium dnja 31.10.1521 ako licenciat. Pó krotkem casu jo w januarje 1522 promowěrował na doktor teologije a jo był pówołany na teologisku fakultu.

Wšyknych cłonkow katolskich rědow jo měsćańska rada z Wittenberga w lěśe 1522 wupósłała. Jan Brězan jo se wrośił do swójogo rodnego města. Na konwenśe w kloštaŕskej cerkwi jo rozpokazał pśibytnych 700 mnichow do noweje Lutheroweje wucby ewangelskeje wěry. K prědnemu razoju jo zjawnje prjatkował pó Lutherowej wašni 7. měrca 1522 w chóśebuskej cerkwi swětego Nikolawsa. Na tej cerkwi jo wšak mógał jano někotare mjasece ako faraŕ statkowaś. Jo był prědny, kenž jo wopóznał Chóśebuzarjow z noweju wucbu, ale bramborski kurwjerch Joachim I. jo był kšuty pśeśiwnik reformacije. Ako druge Lutherske prjatkarje w Bramborskej jo musał Brězan zasej copaś. Pód śišćom biskupow, klerusa a kurwjercha su se namše we wobyma chóśebuskima cerkwjoma nadalej wótměli kšuśe pó katolskemu ritusoju.

Luther jo pśesajźił, až Brězan jo se mógał wrośiś pó wupokazanjeju na wittenbergsku uniwersitu. Wóttam jo se Jan Brězan ned pórał do Pódzajtšneje Pšuskeje. Prědne ewangelske prjatkowanje w Kralowcu jo źaržał 27. septembera 1523 w tachańskej cerkwi. W naslědnem casu jo měł Brězan kradu wuznamny późěl na pśesajźenje reformacije w něgajšnem pšuskem rědniskem staśe. Jo był sobuzałožaŕ kralowcojskeje uniwersity a jo statkował we wjele městow pódzajtšneje Europy ako nawjedujucy zastupnik młodeje ewangelskeje cerkwje. 1.10.1549 jo wumrěł w Kralowcu na carnu mrětwu.

Jo dejało hyšći něźi 20 lět traś, až su nowu wucbu w Chóśebuzu, w Dolnej Łužycy a w cełej Bramborskej pśipóznali. Pó smjerśi bramborskego kurwjercha Joachima I. w lěśe 1535 su Bramborsku rozdźělili, a Johann von Küstrin jo pśewzeł kněžaŕstwo w Nowej mroce, w krosyńskem wokrejsu a w chóśebuskem kraju. Z jogo nastupom kněženja jo konwertěrował k Lutherowej wěrje a jo se pśizamknuł Schmalkaldenowemu zwězkoju protestantiskich wjerchow a městow. Z Johannom su pśestupili wšykne jogo kraje k ewangelskej wěrje. W chóśebuskej chronice jo zapisane, až brošnu 1. junija 1537 jo se w wobyma cerkwjoma prědny raz oficialnje pó Lutheroju prjatkowało. Chóśebuzaŕ Johann Mantel jo prjatkował w chóśebuskej cerkwi swětego Nikolawsa. W kloštaŕskej cerkwi jo Bóže słowo zapowědał Johann Lüdecke. Slědne katolske duchowne a mnichy su Město spušćili. Kloštaŕ su rozpušćili a dobytki sekularizěrowali.

Za tym až kurwjerch Joachim II. – bratš Johanna kostryńskego – jo zawjadł w lěśe 1539 reforměrowany cerkwiny pórěd w kurwjerchojstwje Bramborskej, jo wót 1540ych lět teke susedne markgrobojstwo Dolna Łužyca zwětšego ewangelske. Jo wšak był jadnučki kraj českeje krony, źož jo se ewangelskim duchownstwom raźiło załožyś konsistorium.

Bóžy dom chóśebuskego kloštarja jo był južo w lěśe 1495 pomjenjony capella slavorum (cerkwicka Słowjanow). Pó zawjeźenju reformacije jo wužywany ako wósadna cerkwja wokolnych zafarowanych jsow. Až wóni su serbske jsy, jo se prjatkowało w kloštaŕskej cerkwi až do 1930tych lět w serbskej rěcy. Pomjenjenje Serbska cerkwja wustupujo wót lěta 1529. Až jo pódrědowana cerkwi sw. Nikolawsa, zadomja se za wónu nimske mě Oberkirche (Wuša cerkwja). Dla togo až namše su tam byli jano w nimskej rěcy, pomjenjujomy ju Nimsku cerkwju.

Lěc Jan Brězan jo źaržał w lěśe 1522 prědne ewangelske prjatkowanje w kloštaŕskej cerkwi w nimskej abo serbskej rěcy, njejo znate. Zewšym njewěmy, lěc wón nimski abo serbski był. Chóśebuski reformator jo swóje mě zwětšego pó moźe humanistow we łatyńskej rěcy pisał: Briesmannus. Ale – „nomen est omen” – mě jo mimo cwiblowanja serbskego póchada. Arnošt Muka pišo, až w 16. stolěśu jo było nanejmjenjej 40 % chóśebuskego wobydlaŕstwa serbski.

Brězan jo dał reformaciji w Chóśebuzu a w Dolnej Łužycy wažny póstark z prjatkowanim a z pisanym słowom. Hyšći w lěśe 1523 jo napisał Chóśebuzarjam swójo póznawańska pismo „Unterricht vnd ermanung Doct. Johannis Brieʃmās, Barfuʃʃer ordēs, an die Chriʃtlich gemeyn zu Cottbus” (rozwucowanje a napominanje dr. Jana Brězana, cłonka rěda bósych mnichow, kśesćijańskej wósaźe w Chóśebuzu), kenž jo wujšło pla Johanna Rauha we Wittenbergu. W tych reformatoriskich knigłach, kenž su schowane we wolfenbüttelskej bibliotece, jo se direktnje wobrośił na wobydlarjow swójogo rodnego města, aby jim rozkładł ideje reformacije.

Wót tych nowych idejow jo drje spódobało Serbam wósebnje zapowědanje Bóžego słowa w maminej rěcy. Pśestajenje Biblije do nimskeje rěcy wót Luthera njejo měł wjeliki wuznam za nich. Pódla łatyńskego zapowědanja w katolskej liturgiji jo to było jano druga cuza rěc, kenž su lěbda rozměli. Ze zawjeźenim reformacije we Łužyce jo notne było, zapowědanje Bóžego słowa teke w serbskej rěcy póbitowaś. Za prědnych ewangelskich fararjow jo to było wobśěžke. Njejsu měli Bibliju a liturgiju w serbskej rěcy. Sami su se dali na pśestajenje katechizma, kjarližow a drugich tekstow. Jadno z nejstaršych pśestajenjow Lutherowego Nowego testamenta jo nastało w pódzajtšnem źělu Dolneje Łužycy. Pód kněžaŕstwom Bibersteinowych jo se zawjadła reformacija w Žarowje a wokolinje južo w lětoma 1523/24. Wjeliki wliw jo měł abt Paul Lemberg, kenž jo pśestupił w lěśe 1524 z 15 mnichami žagańskego kloštarja k lutherstwoju. Móžo byś, až k tym abtoju bliskim luźam jo słušał teke pśestajaŕ Nowego testamenta do serbskeje rěcy, kenž jo se sam Mikławuš Jakubica pomjenił. Wjele jo se južo pisało, ceji wón jo był a źo jo dokradnje statkował. Na zarědowanje jogo rěcy a městno nastaśa su južo wjele lět njejadnake hypoteze. Ewangelski faraŕ Jakubica jo nejskerjej wužywał ako zakład pśedstajenja Lutherowu bibliju, łatyńsku vulgatu a njeznaty staročeski rukopis. Jo dokóńcył pśestajenje w lěśe 1548. W tekśe jo se inspirěrowaś dał wót českego słowoskłada a pšawopisa. Pśełožk jo pisał w pódzajtšno-dolnoserbskej rěcy, ale ma teke wšake słowa a sady, kenž njewustupuju w lutherskej pśedłoźe. Ku kóńcoju wuzwignjo, až jo pśestajił Nowy testament, aby cesćił serbski lud a jogo rěc.

W schmalkaldiskem wójnje w lětoma 1546 a 1547 jo wójował nimski kejžor a česki kral Karl V. pśeśiwo zwězkoju protestantiskich krajnych wjerchow a městow. Ewangelska Dolna Łužyca jo weto stojał na boce katolskich ku kraloju a markgrobje Dolneje Łužyce Ferdinandoju I. Wón jo bratš Karla V., a pó jogo smjerśi w lěśe 1556 jo dostał kejžorsku kronu. Katolska strona jo dobyła 1547 w bitwje pla Mühlberga, a relatiwna tolerantnosć w krajach českeje krony pśeśiwo ewangelskim jo se změniła. Ferdinand jo wudał dekret ze zakazom aktiwitow wšyknych disidentow, tych wótchylnikow katolskeje cerkwje. Ako naslědnica husitow jo musała religiozna zgromadnosć Českich bratšow (Jednota bratrská) česki jědrowy kraj spušćiś. Ned pó wójnje w aprylu 1547 su zakazali wšykne protestantiske śišćaŕnje w krajach českeje krony. To jo měło wažne wustatkowanje na rukopis Nowego testamenta Jakubicy, kenž jo južo był dokradnje na śišć pśigótowany. Wózjawjenje wěcej njejo było móžne a jo snaź pśicyna, až Jakubica jo manuskript wězaś dał. Na slědnem nutśikownem boce wuwězka jo pśipisał z ruku „Jhus Kristus prossi za nas Hebre” (Jezus Kristus pšosy za nas Serbow).

Jakubica

Reformacija w Chóśebuzu a Dolnej Łužycy njejo był jaden a samy pśewrośujucy moment. Jan Brězan jo stojał ze swójim prjatkowanim w lěśe 1522 na zachopjeńku dłujkego komplicěrowanego wuwijanja z namócy a wójnow. Serby su byli w tom procesu na boce woporow, jich rěc jo mógała dostaś akle pózdźej pisny zakład. Śišć Nowego testamenta ga jo se raźił J. B. Fabriciusoju akle w lěśe 1709 w Kórjenju.

glědaj teke: Pratyja 2022. Budyšyn: Ludowe nakładnistwo Domowina.

 

Wobrot k dobremu

Wobrot k dobremu

תשובה

Zaklěśa bjatowarja w 5. knigłach Mojzasa, w 28. stawje, pominaju mě na našu aktualnu situaciju: „Ten Kněz buźo śi biś z hopuklinu, ze złeju zymnicu, z głownicu, z kołowrotnosću, ze suchotu, ze skazonym luftom, a ze žołśeliznu, a buźo śi pśegónjowaś, tak dłujko až śi wokoło spórajo.” Ale nic jano wó tej skóro njeskóńcnej epidemiji, wó dalšnych katastrofach ako w Bibliju cytamy wšednje w casnikach: tergajuce wódy na jadnem boce a suchota w nadměrje na drugem, pódwjacorne wójska, kenž kraj w mjenju lichoty wobsajźuju a jen naraz jadnorje pśepowdaju chaosoju, njezamóžne kněžarje, kenž nam wšo móžne nawawriju. Jo kóńcny cas pśišeł? Ja měnim, tak daloko hyšći njejo. „Pasćo se pak, aby waša hutšoba zawjeźona njebyła, a aby wy se njewóthobrośili, a njesłužyli drugim bogam, a njemódlili se jim.” 5 Mojz 11,16

Z pśezměrnym konsumom smy kazyli rownowagu zemje, a něnto tu wobradu mamy. Njejo z tym cynjone, až jadnu njezawězujucu wobswětowu konferencu za drugeju pśewjedujomy. Jezajas by gronił, njok waše bjatowanja! Njok waše prozne wuznaśa. Bog co wuwěrne wótegrono wót nas. Dwanasty mjasec žydojskego kalendarja אֱלוּל płaśi ako zachopjeńk wrośenja, na hebrejski תְּשׁוּבָה. Dny wrośenja du dalej pśez žydojske nowe lěto, רֹאֹשׁ הַשָּׁנָה, źaseś dnjow až do יוֹם כִּפּוּר, togo dnja wujadnanja. Na tom swětnem dnju žydojskego lěta powědaju módlitwy a cytanja wót pokuty a wurownanja – za kuždego samego, mjazy sobucłowjekami a z Bogom. To pak płaśi nic jano za Žydow. To jo wóno wótegrono, kótarež Bog wót nas wšyknych wócaka: tešuwa, wrośćo se! Bog co se nam pśiwobrośiś, ale to musymy zawupytnuś. Tak ja rozmějom moto nowego lěta jo: „Chtož ku mnjo pśiźo, togo njehustarcyjom.” Jan 6,37 Njamóžomy dalej gótowaś ako doněnta. Gaž se za tym mamy, daś stare lěto z jogo zaklěśami se skóńcyjo a nowe lěto ze žognowanjami se zachopijo.

Bibliske citaty pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.

Bildka: https://www.srugim.co.il/271950-מהי-תשובה-צפו-בסרטוני-אנימציה-על-יסודו

Katastrofy a naźeje

Katastrofy a naźeje

Jez. 54,7–11

W pśedwójnskem casu jo był swěźeń reformacije w chóśebuskej Nimskej cerkwi dobra góźba, z jědernymi słowami zatamaś katolsku cerkwju. Źinsa tomu wěcej tak njejo; a w Chóśebuzu swěśe kužde lěto rědnu ekumenisku namšu. Situacija katolskeje cerkwje njejo taka rožojta, a my ewangelske mamy teke w našej cerkwi wšake problemy. To pak njok wěcej tematizěrowaś. Ja cu se pśiwobrośiś našym katastrofalnym casam. Musym pśi tom mysliś na gnujucy wobraz z měrca lěta 2020, ako jo se pandemija zachopiła: Katolski bamž Franciskus, ako samlutki bjatujo na dešćowatem naměsće sw. Pětša w Romje. Pšosy wó Bóžu pomoc a groni pótom do śamneje nocy swójo žognowanje urbi et orbi. Na stupach tachańskeje cerkwje sw. Pětša prjatkujo wó štormje na jazorje Genezaret z Markusowego ewangelija. Groni: „Ako wukniki w ewangeliumje smy załapjone wót njewócakano mócnego štorma. Jo se nam wujasniło, až smy wšykne w jadnej tšuze. Smy słabe a bźez orientacije, ale zrownju smy wažne a notne. Kuždy musy drugim pomagaś.”

Jo to tak? Pomagaś drugemu? Kak to wuglěda z powšyknym bratšojstwom, ze solidaritu a ze socialneju zagronitosću glědajucy na pandemiju? Co jo wažnjejše: Daś se šćěpiś abo na swójsku lichotu kradu wobstojaś? – Smy wšykne napšawdu w jadnej tšuze? Ja na tom cwiblujom. Ten wobraz jo wobšudny. Korona a klimowa kriza pokazujotej: Tomu tak njej. Mjaztym až jadne sejźe na suchem, zalewaju se druge w mórju abo zaginu pśi pólskej granicy. Njebuźomy wšykne wumóžone w jadnom cołnje. Smy jano zwězane pśez fatalnu logiku źělenja źěła pó cełem swěśe. W casach korony se naźejamy, až how wu nas jo dosć medikamentow, rukajcow a drugich materialijow z krajow z niskimi mytami. Naźejamy se, až ta wótwisnosć k tomu wjeźo, až wóni nas nadalej tunje zastaruju. Korona pak wótekšyjo take falšne wěstosći za našo bogatstwo. Chto se mysli, až ma wšykno wóstaś, kaž jo pśecej było, wón ten cas, w kótaremž smy žywe, njejo rozměł. Abo ze słowami Dietricha Bonhoeffera gronjone, źinsa njedosega, až pomagamy tomu, kenž jo do pary zalězł – musymy samo paru wótpóraś!

Katastrofalne case su pśecej byli. Ta jadna katastrofa pśiźo praktiski pśez noc, ako wjeliki dešć abo wusoka wóda. Druge krize se zachopiju skóro njezawupytnjone ako na pśikład klimowa změna abo wóteměranje serbskeje rěcy. Katastrofow jo teke w bibliskich casach wjele. Tak se mały žydojske kralojstwo zminjo. Jeruzalem a tempel stej wótpalonej, a wuša warstwa musy do eksila. Pšaša se, źo jo Bog był, kak wón jo to mógł pśiwdaś. Profet Jezajas pak dajo wótegrono:

7Ja som śi wó małe hokomyknjenje spušćił; ale z wjelikeju zmilnosću cu ja śi zasej hobejmjeś.
8Ja som mójo hoblico we hokognuśu gniwa chylku pśed tobu zatajił; ale z nimjerneju gnadu cu ja se nad tobu zmiliś, źejo Kněz, twój humóžnik.
9Pśeto to dej mě byś, kaž ta Noachowa pówódnica. Źož ja pśisegach, až te Noachowe wódy njedeje wěcej tu zemju pólaś; tak som ja pśisegał, až ja se njok wěcej na tebje gniwaś, daniž śi šćokaś.
10Pśeto se derje deje góry gnuś a kupy padnuś; ale mója gnada se njedej wót tebje gnuś, a zwěstk měra njedej padnuś, źejo ten Kněz, kenž se nad tobu zmilijo. Jez 54,7–10

Katastrofy a krize su wobrotnišća, teke w myslenju. Žydojska wěra jo se pó znicenju templa mócnje pśeměniła. Nowe rozmyslowanja su se chapjali: dopšašowanje historije, plišćanje wó pśibytnosć a woglědowanje za pśichod. Głowne pósołstwo z togo bibliskego casa za nas jo: Móžomy sami něco cyniś! Staw našeje rěcy jo katastrofalny. Nichten se razka njamóžo dopomnjeś, ga běšo slědna serbska namša w Baršću. Tamna Serbska cerkwja jo se wótpaliła we wójnje, ako ten žydojski tempel. Ale na reformaciskem swěźenju 31. oktobera 2021 na serbskej namšy w měsćańskej cerkwi sw. Nikolawsa chwalimy Boga, až serbska rěc a kultura stej nadalej žywej, w měsće a pó cełem wokrejsu. Buźmy gjarde na našu serbsku maminu rěc a dawajmy ju dalej!

Pósołstwo profeta Jezajasa jo połne dobreje naźeje. Słyšymy słowa profeta a markujomy, až smy nutśikownje njezjadne. Taki profet strowja ako Jezajas, kenž nam se zda w katastrofach ako mudrostaŕ, jo nam kaksy. Wón jo ako cłowjek, kenž zas a zasej groni: „Wšo buźo derje.” Nad tym cwiblujomy.

Taki ako naš swět jo, jo kradu późiwabne, až luźe swójeje wěry njejsu wótchyśili. Źo jo Bog w katastrofje? Źo jo dopokaz, až wón stoj hyšći za swóje zlubjenja? Nadalej se góry gnu a kupy padaju, nadalej budu zemjerdžanja, pandemije a wobswětowe katastrofy. Młoge pak mamy w našych rukach. Gaž my luźe se njezměnjamy a naše wašnje žywjenja njepśetwórjujomy, množe se wobswětowe katastrofy. A mimo změny, nadalej buźotej gramota a wójna.

My kśěli rad znamje wiźeś w tom złamnem swěśe. Ale to znamje jo tam, Bog jo tam, teke, gaž se myslimy, wón jo daloko pšec. Jogo gniw, wót kótaregož profet Jezajas powěda, jo pśewinjony wót jogo lubosći. W śerpjenju Jezusa Kristusa pśiźo nam Bog kradu blisko w našej žałosći. Pśez wěru njamóžomy pśeměniś wenkowne wobstojnosći, naša wobgrozona eksistenca wóstanjo. Ale weto: Naša wěra móžo pomagaś, z tym wobchadaś, až njezginjomy na katastrofach. Móžomy weto žywe wóstaś, dla togo až mamy tu dowěru, Bog jo tam a wóstanjo. To jo naš trošt a naša naźeja, naša skobodnosć a móc, až napóslědku pšawu drogu namakajomy, njeźiwajucy na wšykne njedary. Wěra pak teke zawjedu nas, aby na pomocy stojali tym, kenž su wót katastrofow pótrjefjone.

Bóže pśilubjenje groni: We wšom som tam, ja se njewótwobrośijom, ja waše bjatowanje słyšym, ja cu měr a žywjenje.

Prjatkowanje na swěźenju reformacije w Baršću, 2021-10-31.

Bibliski citat pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.

Kśidła póžedanja

Kśidła póžedanja

K dnju swětego Michała

Źeń swětego Michała (pomjenjony Michaelis w ludowej nimskej rěcy) jo źeń wopomnjeśa na arcyjanźela Michała a wšyknych drugich janźelow. Ako taki jo lěbda wóswěśony w našej ewangelskej cerkwi. Weto te njebjaske stwórjenja su wšuźi prezentne we wuměłstwu a we wěrje. Dajo napšawdu janźele? Gaž jo, kaku rolu graju?

Jaden wót mójich nejlubšych filmow jo „Kśidła póžedanja”, nimski Der Himmel über Berlin, z lěta 1987 wót Wima Wendersa. Druge gronje, ten film jo njewuměrnje wóstudny. Ja pak som fasciněrowany:

Srjejź luźi se janźele pógibuju. Wuglědaju ako carne woblacone luźe a pśebywaju pśewažnje w bibliotekach. Powědaju kuždu rěc, ale wóni su jano wobglědowarje. Su pśisamem njewidobne – jano małe źiśi mógu je spóznaś. Wóni njamógu direktnje do žywjenja zapśimnuś, ale wóskoboźiju luźi na pótajmnu wašnju. Film jo poetiske lubosćinske póznaśe na žywjenje, na póžedanje a wobgranicowanosć tudybyśa. Janźela Damiel a Cassiel pśewinjotej Barlinsku murju togo casa a móžotej słyšaś pótajmne myslenja luźi. Ku kóńcoju filma janźel Damiel swóju cysto duchownu eksistencu njewuźaržujo, a wón se pśeměnijo na smjertnego cłowjeka. Ako šćit jomu stare ryśaŕske bronidło wót njebja padnjo.

Móžo to tak byś? Na žeden part my se njedejali mysliś na janźelow ako kśidłatych wumóžarjow we wšych žywjeńskich situacijach. Pšawje jo, až luźe su pśecej mólowali janźele ako wósoby z kśidłami. Su se pśedstajili, ako janźele z njebja dołoj zleśiju a w nadawku Boga luźi za ruku wzeju a glědaju, až se jim nic njestanjo.

W slědnyma stolětoma jo se teologija mócnje wót starych mytow zdaliła. Janźele su byli wótpokazane, až se njemakaju z pśirodowědneju wucbu. Ale móžomy jano wěriś tomu, což wiźimy? Na takich „małowěrjecych” jo južo Biblija pokazała.

Na kaku wašnju se realizěrujo Bóže statkowanje we swěśe? Janźelow my mógali wiźeś we zwisku ze swětym Duchom, kenž jo źěl swěteje Tšojosći. W jadnorem wobrazu w rěcy fyzikarja by ja gronił, swěty Duch jo Bóže energijowe pólo we stwóŕbje. Janźele mógali pak take pólo reprezentěrowaś ako wósebne dobre mócy, kenž luźi wobdawaju. Tak jo teolog Dietrich Bonhoeffer w popajźeństwje napisał w basni:

Wót dobrych mócow zwěrnje wobdawany
cu we tych dnjach ja z wami byś
a derje zwarnowany, troštowany
nět z wami do nowego lěta hyś.
DK 57

Njewěmy, kak Bog wuglěda, a kake jo jogo energijowe pólo. Tak teke njewěmy, kak janźele wuglědaju. Som se pak wěsty: Wóni su wósobinske pósoły Boga. Zejźenje z janźelom luźi pśeměnijo. Wóni dobywaju móc a skobodnosć, pśiwobrośiś se drugemu, pó póstajonej droźe dalej hyś abo katastrofu pśetraś.

Rědnučki kjarliž Jana Arnošta Smolerja, kenž jo Měto Pernak do dolnoserbskeje rěcy pśestajił, źo tak:

Knězowy janźel kśěł tebje šćitaś, wjasć a wózyś,
Knězowy janźel kśěł z tobu byś na wšyknych drogach,
kaž we stysku tak w jusku, we wjasełosći,
wót nimjerstwa do nimjerstwa.
T 24

Citata z: Duchowne kjarliže. Budyšyn: Ludowe nakładnistwo Domowina 2007, nr. 57 (DK 57) a Tyca. Barliń: Wichern 2016, nr. 24 (T 24)

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na 18. njeźelu pó swětej Tšojosći, 03.10.2021.

Pójź wutšoba

Pójź wutšoba

Njebjaske krajojstwo

Spiwajśo Knězoju nowu módlitwu, pśeto wón cyni źiwy.”Ps 98,1 To jo gronko na nowy tyźeń z psalma 98. Ewangelska póbóžnosć njejo móžna mimo kjarližow. Źěkowańske spiwanja, chwalece spiwy, naše rědnučke kjarliže w śichem casu a k jatšam – kuždy ga ma swóju preferencu. Tam, źož se wobspiwa Bog, jo wón nam blisko. To móžomy teke zacuwaś w tešnosći a žałosći.

Nichten njejo mjenjejgódny za tu muziku, nichten njejo wuzamknjony, razka nic te, kótarychž muzikaliske zamóžnosći su wobgranicowane, ako móje. Gaž spiwamy, změnja se našo žywjenje a móžomy zaśišć wót Bóžego kralojstwa dostaś. Tak som to sam dožywił, na swójej prědnej serbskej namšy a wót togo casa sem pśecej zasej tak. Kak mócnje mě serbske kjarliže wutšobu grěju! Južo w pśigótowanju na to Bóže słowo źinsa som markował, kak w tešnem korona-casu mója duša jo se rozwjaseliła ze wšakimi spiwami, kenž su móje myslenja pśelětowali.

Pšawy hit jo kjarliž wót Paula Gerhardta. Mato Kosyk jo jen rědnje do serbskeje rěcy pśestajił: „Pójź wutšoba, buź wjasoła”. Płaśi nic jano w tom majskem casu, což tak stoj:

8Ja sam jo zaprěś njamógu,
až Bóžu dobroś wucuju,
kenž zmysły rozbuźijo;
ja rad cu spiwaś z drugimi
a zdychowaś wót wutšoby,
až Bog jo wusłyšyjo,
až Bog jo wušlyšyjo.DK 324

Kjarliž móžo se zezdaś jano ako wjasoły a spódobny spiw, kenž pópisujo pśirodu. Njedejmy pak basnjenje Paula Gerhardta tak reducěrowaś. „Wutšoba, buź wjasoła”. Trjebamy a pytamy take wjasele na pśiroźe. To namakajomy, ale dejmy rědny a zagronity nadawk pśewześ, stwóŕbu wobzwarnowaś. Taku nutśikownu wjasołosć teke namakajomy pśez case tužyce a nuze, gaž se wuwědobnijomy, až jo z nami Jezus Kristus, kenž jo smjerś pśewinuł. Paul Gerhardt jo sam wjele tužyce w tśiźasćalětnej wójnje nazgónił. Jo zgubił styri źiśi a swóju žeńsku. Jo kradu późiwanja gódne, až weto taki wjasoły kjarliž jo mógał napisaś. To pśiźo z dowěry, až Bog pśeměnijo wšyknu tužycu do radosći.

Kak móžomy njebjaske kralojstwo wopisowaś? Cesto nam to wjelgin śěžko padnjo. Myslimy se, njebjo jo tšašnje wóstudne. Hela jo tomu napśeśiwo bejnje interesantna: Tam se něco tšoj! Wobydlarje njebja wokoło sedaju na mrokawach a póžedaju za piwom. Paul Gerhardt pak namakajo druge, gnujuce wobraze za zbóžnosć na njebju. Jo swětłučke gumno połne rědnučkich rostlinow a kwětkow z wobmanjajucymi wónjami.

Slědkoju jo to w kjarližu kradu nawopaki: Mój Kněz a Bog pyta njebjaske gumno we mnjo. Mója wutšoba dej sam taki paradizowy kwětašk byś:

14Daj twójom Duchu do mnjo pśiś,
ab mógł kaž bom se zeleniś
a nowu pyšnosć dostaś.
daj, až we twójej zagroźe
ak kwětašk zakwitł lubosnje,
kenž dej śi k cesći wóstaś,
kenž dej śi k cesći wóstaś.DK 324

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na stwórtu njeźelu pó jatšach (Cantate), 2021-05-02.

Bibliski citat pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868.
Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.

Duchowne kjarliže, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšyn 2007 (DK 324).

Jatšy njejsu wupadnuli

Jatšy njejsu wupadnuli

Žedna proznota

Južo k drugemu razoju njejsmy mógali jatšy rědnje wóswěśiś. Njejsmy měli žednogo jatšownego wognja, žedneje jatšowneje fryštuki z wósadu a žedneje namšy z wjasołym spiwanim – gaž wóna jo zewšym była. Wjele cerkwjow jo proznych wóstało. Prozny jo był teke row Jezusa, na tśeśem dnju pó kśicowanju. To njejo pak dało naźeju tym žeńskim, kenž su tam šli, nawopak, wóni su se wjelgin zlěkali. Janźel jo pak jim gronił: „Njezlěkajśo se, wy pytaśo Jezusa wót Nacareta, togo kśicowanego; wón jo stanuł, a njejo tudy.Mk 16,6

Naźeja jatš se njezepěra na prozny row. Kśesćijańska naźeja se pócera z nazgónjenja, až kśicowany Jezus Kristus jo žywy mjazy nami. Tak stej dožywiłej wuknika na droze z Jeruzalema do Emausa. Spócetnje njejstej póznałej togo cuzego, ale w momenśe, ako Jezus jo jima klěb pódarił, stej wiźełej, až jo górjej stanjony, kenž jo kusk drogi z nima šeł. Wón wiźešo našu tužycu, jo nas pśewóźował, jo mjazy nami.

Z tešnice a tužyce dla proznoty nastawa wěra, až smjerś jo pśewinjona. Bog nadejźo luźi, kenž tšach maju a kótarychž jo samotno. Wón njedajo nam na pokoj, razka nic, gaž se wót njogo wótchylamy, dla togo, až proznota cyni nas njewěstych abo až žednych wulicowańkow wót górjejstawanja njamóžomy wěriś. Mimo cwiblowanja žedna wěra njejo, a mimo wěry cwiblowanje njejo. Mě jo cuzy kuždy fundamentalizm, kenž twarźi, až jatšowna powěsć jo kradu dopokazana abo nawopak taki, kenž groni, až wšykno jo absurdne. Musymy wuknuś, metaforisku rěc Biblije pšawje rozměś. Naš Bog jo Bog žywjenja, nic rowa. Z Jezusom jo nam pokazał swójo cłowjecne woblico. To wóstanjo na pśecej. Wón pśiźo nam na zadoru, stoj na droze a groni: Ja som how!2 Mojz 3,14 „Som z wami kuždy źeń, až do kóńca togo swěta.”Mt 28,20 Proznota rowa njejo to, což jatšy wugótuju. Napołnijo se ze žywym Bogom. Na togo dejmy se orientěrowaś. Tak njedejali prozne cerkwje na nejwušem swěźenju kśesćijaństwa slědne słowo byś. Jatšy su swěźeń górjejstawanja: Jezus jo proznotu pśewinuł. Jo górjej stanuł, jo napšawdu górjej stanuł. Tak móžomy teke w casach mimo wuglěda naźeju měś.

Bóže słowo na cerkwinem łopjenje Nowego casnika, 2021-04.

Bibliske citaty pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.

Bildka: Wobraz górjejstawanja na korje dešańskeje cerkwje.

Kriza a wědomnosć

Kriza a wědomnosć

Alternatiwna lichota měnjenja

W kuždej krizy štycy šansa, se groni. Napšawdu? Drje za tym, kaka to kriza jo. Wjelike krize, ako ta tšašna tšojna katastrofa w Japańskej pśed 10 lětami, woporam we Fukuśimje a w prowincy Tohoku žednu šansu njejsu dali. Teke tych wušej 30000 družynow zwěrjetow a rostlinow, kenž jo wót wótemrěśa wobgrozonych, njeby tu wuchadnu sadu wobtwarźiło.

Spócetne grichiske słowo κρίσις (krísis) ma wóznam měnjenje abo rozsuźenje. W tych padach, źož mamy něco rozsuźiś, dejali wěźeś, kótare móžnosći ga mamy. Historikarje, pšawizniki za mjazynarodne pšawo, epidemiologi, narodne góspodaŕniki a wójaŕske eksperty su se wobjadne, až luźe źe njewuměju derje rozsuźowaś. We Wójnskej fibli Bertolt Brecht pišo, až luźe lěbda něco z katastrofow pśiwuknu. Lubjej se pyta za winowatym. Jadnore wótegrona su za spódobanim: Chinezarje, Bill Gates z jogo mjazynarodnym pśiseganim, wuše mócy abo pomsć sknechtowanego wobswěta. To wšo znani wó wótpokazanju pśinawuknuś. Ta słaba zamóžnosć wuknjenja ma paradoksnje cyniś z wěru do racionalnosći wědomnosći. Z teje wěry slědujotej cesto dwě pśeśiwnej, ale jadnak fatalnej njedorozměśi: Na jadnom boce se njekritiski mysli, až wěsty wuslědk slěźenja jo absolutna, na pśecej a wšuźi płaśeca wěrnosć. Na drugem boce se pśekritiski pśiswójujo pozicija, až rozdźělne rezultaty wótbłyšćuju alternatiwnu realitu. We wobyma padoma se njeglěda na wobstojnosći, kenž lajki mimo dokradnych slězynowych fachowych znaśow cesto pódgódnośuju. Na nich se jadnorosći dla w popularnych medijach zabywa.

Jo pak jano jadna wěrnosć, jadna realita, wóna jo bźez alternatiwy. Pytanje za wěrnosću se pomjenijo wědomnosć, kótaraž žednogo kóńca njama. Nic njama cyniś z wěru, dokulaž se złožujo na ewidencu. Aby pytanje za wěrnosću wuspěšne było, musy se bźez pśedsudkow definěrowaś, pód kótarymi wuměnjenjami něco płaśi. To teke groni, až wšykne wědomnosći muse cuze wobwliwowanje z boka politiki, popularnych medijow abo finance konsekwentnje wótpokazaś. Nejlěpše, což móžo wědomnosć podaś, su dopóznaśa, kenž se mógu pśekontrolěrowaś. Ta wěrnosć jo aktualny staw, kenž pak witśe z nowymi rezultatami móžo byś pśestarjety. Wěcej to njejo, ale rownocasnje jo to pśewšo wjele. Tym relatiwnym wědomnostnym dopóznaśam mamy se źěkowaś za wšykno. W kolektiwnem wobchadanju z krizami musy wědomnosć pśecej zasej na rozměru a mroki dopóznaśow pokazaś. Wědomnosć njeznajo žednych měnjenjow, jano fakty, togodla tam njejo žedna lichota měnjenja. Pśeśiwo njerozymnym gronam wót lichoty měnjenja we wědomnosći, na pśikład wó pśeměnjenju klimy abo wó genmanipulaciji pśez šćěpjenje, musy se zakšocyś. Pótom jo kriza šansa, ku kótarejž teke wědomnostne wuslědki pśinosuju ako to, což su: ako esencielny schójźeńk dopóznaśa.

Komentar za Rozhlad 2021

Bildka: Matematika za zwenkazemskich.

Hiobowa powěsć

Hiobowa powěsć

גואָל

W normalnem paźe, wósada wócaka wótegrona wót prjatkowanja: Kak dejmy žywe byś; co by Jezus k tomu gronił; kak móžomy tu jadnu abo drugu sadu Biblije rozměś. Ja wšak k tomu tekstoju wót Hioba žedno definitiwne wótegrono njamóžom daś. Ale měnim, až weto se wupłaśijo zaběranje z Hiobom. Rowno śichy abo pasioński cas se derje za to góźi.

To słowko wó Hiobowej powěsći jo derje znate – to jo powěsć, kótaraž jo wjelgin špatna a pśiźo w njezgódnem casu. Za to jo ten luź Hiob ze Starego testamenta znaty: Wón dostawa stawnje nowe špatne powěsći. Spócetnje wón se ma wjelgin derje. Pótom wšak wšykno zgubijo: bogatstwo, familiju, strowosć.

Jogo pśijaśele pócwibluju na njom. Wóni su měnjece: Ten zawěsće jo něco wopacnego cynił, jo něco napórał! Ten nam něco zatajijo. Bog jogo štrofujo za jogo grěchy.

Ale Hiob se wobskjaržyjo. Wón groni: Ně, nic, nic njejsom cynił. Som Boga pśecej wěrny był a se mam za jogo kazni.

Jo ga take śerpjenje spšawne? Hiob Bogu wěrny wóstanjo, swóju wěru njezgubijo. Ale kake sady to su, gaž jogo góle wumrějo: „Kněz jo jo dał, Kněz jo jo brał; mě togo Kněza buź chwalone.Hiob 1,21 Jo taka reakcija cłowjecna? Ja znajom luźi, kenž su takich słowow wót fararja dla z cerkwje wustupili. Južo na zachopjeńku cytanja cu knigły zacyniś. Derje, až Hiob taki ryśaŕ jo, ja ga to njejsom, ja to njamóžom wuźaržaś.

Hiob pak se wobora a njoco akceptěrowaś swój kjabel. Wobskjaržyjo se pla Boga, dla tog, až jogo drogi njerozmějo a njamóžo zacuś Bóžu bliskosć. Wšyken gniw, jogo wobtužnosć a cełu bědu wugronijo pśed Bogom. To wjelike pšašanje, kenž jogo tešni, jo jadno a samo słowko: COGODLA? Cogodla to wšykno? To jo to samske słowo, z kótarymž jo wumrěł Jezus na kśicy: Mój Bog, mój Bog, cogodla? Cogodla sy ty mě spušćił?

Njegluka se njedajo z rědnymi słowami zalimowaś, ako „To musymy wuźaržaś. Druge to hyšći góršej maju.” Teke wóne wótegrono njepomaga, až Bog ga nas pśecej lubo ma.

Jo, wótergi gramjejomy Bogoju. Ale gaž z Bogom gniwamy, jogo njepušćijomy. Gaž z Bogom gniwamy, wón nas njepušćijo. Rozestajajucy z Bogom Hiob zdobywa dowěru. Rowno wesrjejź wójowanja z Bogom Hiob namakajo tu rědnučku sadu „Wěm, až mój humóžnik (גואָל) jo žywy.Hiob 19,25

Jo to wótegrono na pšašanje COGODLA? Ja njewěm. Ale sada wubuźijo naźeju. Tam jo něchten, kenž za mnjo stoj abo rukujo, kenž mě wupórajo ze wšyknych nuzkanjow a nuzow togo swěta. Něchten, kenž napóslědku móžo wótegroniś na wšykno, což w tom žywjenju mimo wótegrona jo zwóstało. „Togo samego budu ja k mójomu strowju wiźeś”. Hiob 19,27

Prjatkowaŕski impuls na mšu we Wjerbnje na pětu njeźelu spótnego casa, 2021-02-21.

Bibliske citaty pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.

Wóno se sta Knězowe słowo

Wóno se sta Knězowe słowo

וַיְהִי דְבַר־יְהוָה

Jonas huda se a huběgašo pśed Knězom a kśěšo na mórjo a pśiźe dołoj do Jafa.Jon 1,3 To jo njewósebny zachopjeńk zapśimujucego wulicowańka Starego testamenta. Jo, Biblija ma teke dyrdakojske romany za nas, nic jano suche napominanja a kazni.

Jonas, ten profet, njama lušt, nadawk Kněza dopołniś a lubjej něźi pó swěśe tretoli. Wón źe ma pśinjasć špatnu powěsć městoju Ninive, tomu wjelikemu głownemu městoju assyrskego kralojstwa. Chto ga jo rad pósoł takich złych nowosćow? Daś jo, kaž co, Jonas se dajo na wuběgi. Mysli se napšawdu, až móžo Bogoju wuběgnuś? Zazdaśim wón to wěri, ale to zewšym njejo móžno. Stanjo se njegluka, ako jo snaź doprědka wiźeś, gaž se něchten na kśiwe drogi dajo. Na pśewóze do Tarsisa pśiźo łoź do śěžkego štorma, a Jonas se skóro zalewa. „וַיְהִי דְבַר־יְהוָה (Wóno se sta to Knězowe słowo)”. Jon 1,1 Bog dogónijo njepósłušnego profeta – pśez wjeliku rybu. Ta ryba jogo pśed zalaśim wumóžyjo. Tśi dny pózdźej jo zasej na zemju wuplunjony. Jonas jo na źiwnučku wašnju wumóžony. W tej ekstremnej situaciji ma cas, wó swójom žywjenju dokradnje pśemysliś. Dostanjo drugu šansu a dajo se na drogu do Niniveja. Prjatkujo tam wobydlarjam, až Bog ten Kněz co nad nimi suźiś, dla togo, až su wjele złego cynili. Kak su te luźe na to reagěrowali? No jo, wóni su se napšawdu změnili, pśiznali swóje grěchy a chopili hynakše žywjenje. Bog se wjaseli, gaž luźe póznawaju swóje winy a pšose wó zmilnosć a wódawanje.

A co cyni Jonas? Wón jo rozgórjony, až pódermo jo wusud do Niniveja pśinjasł. Njamóžo rozměś, až Bog nještrofujo. Toś Jonas dostanjo dalšne pówucenje. Narosćo źiwnučki bomcyk, kenž Jonasoju chłodk dawa. Ale ten bom pó krotkem casu ginjo. Jonas groni: „Z pšawom ja se gniwam až do smjerśi.Jon 4,9 Na to Bog se pšaša profeta: „Tebje jo luto teje banje, na kótarejž ty njejsy źěłał. … A mě njedejało luto byś Niniveja, takego wjelikego města, we kótaremž jo wěcej nježli hundert a dwaźasća towzynt luźi”? Jon 4,10

Což pódla cłowjekow njemóžne jo, to jo pódla Boga móžne.”Lk 18,27 Wótergi se groni, až Bog Starego testamenta zmilny njejo. Knigły profeta Jonasa nam wulicuju něco drugego. Z gronkom na źinsajšnu drugu njeźelu spótnego casa ga móžomy ako grěšniki pśecej zmilnosć Kněza wócakaś. Bjatujmy ze słowami psalma 86: „Ty pak, Kněžo Bog, sy zmilny a gnadny, sćerpny a wót wjelikeje dobrośi a wěrnosći. Chyl se ku mnjo, buź mě gnadny.”Ps 86,16

Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na drugej njeźeli spótnego casa, 2021-02-28.

Bibliske citaty pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.