Nimjerna lubosć

Nimjerna lubosć

Njeźela zamrětych

We Wusokem kjarližu Salomona, w tom małem, ale pśeliš poetiskem źělu Starego testamenta wó zagóritosći, stoj: „Lubosć jo mócna kaž smjerś”. To jo jadna sada, kenž se cesto wužywa pśi wěrowanju – abo na zakopowanju. Lubosć a smjerś stej zwězanej z nejmócnjejšymi emocijami, kótarež móžomy měś w žywjenju. Połny naźeje cesto hyšći pówušujomy: Lubosć jo mócnjejša ako wšykno. Móžo lubosć teke smjerś pśewinuś? Gaž wumrějo cłowjek, kenž běšo mě blisko, nazgónijom tšašnosć a górkosć pśisuda. Cłowjek, z kótarymž som rowno wjasele žortował, wěcej njejo. Zacujom, až som kśěł jomu hyšći tak wjele wulicowaś. Dominěrujotej pak bólosć a proznota. Zrazom se mě swita, až jo bóžemje na pśecej. Smjerś jo nejwětša distanca, kótaraž jo móžna. Som sam, cujom se ako w pusćinje. Trjebam cas a śichosć. Musym wšykne drogi w pusćinje wobegnaś, aby se wrośił k žywjenjeju. Lubosć jo pak mócna kaž smjerś. Pó nazgónjenjach w pusćinje samoty ga wopśimjejom, až něco mě wóstanjo. To jo ta lubosć, kótaraž njewumrějo. Móžom rozměś, až cłowjek jo wěcej ako jogo wšykno śělnego, což zginjo. Dokulaž to tak jo, mamy ako bóli tak teke gluku dopominanja. Dokulaž to tak jo, naju rozgrono se njedokóńcyjo ze smjerśu. Dokulaž to tak jo, smjerś mě wzejo wjele – njewugronjecy wjele, ale njamóžo mě wześ nigdy móju lubosć k lubowanemu cłowjekoju a nigdy móju zwězanosć z nim. Nikula zgubjone njejo, což ten cłowjek jo za mnjo raz był. Rana wóstanjo, ale lubosć pśemóžo smjerś pśetraś. Ze śamnosći wumrěśa móžo mě lubosć wukšuśiś, aby ja mógał swójo žywjenje wótnowiś a rozměś. Noc měwa nowe swětło. W nowšych ewangelskich kalendarjach stoj slědna njeźela cerkwinego kalendarja ako njeźela nimjernosći. Na tom dnju pójźomy na kjarchob k našym zamrětym lubowanym, aby z nimi powědali. Z lubosću njewumjelknjomy pśed smjerśu. Pśeto lubosć jo nimjerna a pśewinjo našu zachadnosć. Smjerś njama slědne słowo. Lubosć Boga źo pśez smjerś. Gaž žałujomy wó swójich zamrětych, co Bog nam daś naźeju na swóju nimjernosć. Jogo pšosymy: Daj, až dojźomy ze wšymi, kenž pśed nami su wótejšli do njebjaskego kralojstwa, tam, źož smy wulichowane wót wšeje tužyce.

Bóže słowo w Nowem casniku, nowember 2018.

Reklamy

Prozne zawobalenje

Prozne zawobalenje

Sejm mimo luda

Nichten njejo se pšašał Serbow, lěc swójski parlament co měś. We lisćinach iniciatiwy móžoš se jano registrěrowaś daś ako pódpěraŕ, ale nic ako opozicija, což dejało byś w demokratiju samorozmějuce. Samo pśiwisniki sejma muse pśipóznaś, až wóni su se rozsuźili, hyś pó nejkrotšej, ale wjelgin kamjenjatej droze mimo demokratiskego zgłosenja w towarišnosći. Njejsu kśěli słuchaś na wobmyslenja Serbskeju radowu, kenž stej pó kazni pśedwiźonej ako našej nejwušej parlamentariskej zastupnistwje. Toś mamy na jadnom boce funkcioněrujuce politiske struktury – kenž se wě maju swóje wjelike njedostatki a kenž musymy notnje zreforměrowaś! – a na drugem boce ten sejm, kenž napomina, byś parlament wšyknych Serbow. Kak ma wuglědaś praktiske źěło sejma mimo pśipóznaśa, kompetencow, ressourcow a zastojnstwowego aparata? Maju něntejšne gremije tak dłujko źěłaś, až dostanu signal: Něnto jo sejm tak daloko? Až skóńcnje ma kšute zwiski do parlamentow w Nimskej, ma naglědniwy jadnański pórěd, wě, kak wobchadaś z pjenjezami, móžo pśewześ serbske šulstwo a napóslědku jo stat kazniski pśipóznał Serbow ako zgromaźeństwo zjawnego pšawa? Taku złośecu wiziju su nacerili iniciatiwniki. Złote zawobalenje jo wšak prozne. Gaž to njama byś rewolucija, na wiziju brachujo zwisk do reality našogo kraja. Pśedewześe ma wjeliki potencial na rozšćěpjenje Serbow. Město spicy chójźiś my se lubjej dejali wó swóju realnu demokratiju staraś a diskutěrowaś, kak móžomy zmócniś našej Serbskej raze a wónej mójogodla dalej wuwijaś k napšawdnemu parlamentoju Serbow.

Komentar w Nowem casniku 25.10.2018.

Źo jo njebjo?

Źo jo njebjo?

Gagarin w swětnišću

„Wóśce nas na njebju” – tak zachopijo bjatowanje, kenž zwězujo kśesćijanow na cełem swěśe. Naš Bog jo Kněz njebjaskego kralojstwa. Bog cebaot – to groni na hebrejski nic drugego ako Bog, kenž komanděrujo njebjaske ryśarstwo. Wót srjejźowěka sem smy zwucone na hierarchiski swět – buŕ, kněžk, kral, bamž. A na cole tronujo Bog ten Kněz na njebju. Na hołtarju w chóśebuskej Nimskej cerkwi móžomy to w złośanych barwach wiźeś. Źo to jo, źož Bog sejźi? Spiwaŕ Philip Poisel spiwa: „Wo fängt dein Himmel an?” Napšawdu – Źo jo pak to njebjo? W njeskóńcnych dalinach swětnisća skerjej nic. Wót prědnego cłowjeka w kosmosu, Jurija Gagarina, se wulicujo, až jo musał groniś pó pśizemjenju, až Boga wiźeł njejo, tam górjejce. To jo dejał byś dopokaz za komunistow, až Bog zewšym njeeksistěrujo. Wót pšawowěriwego abo ortodoksnego nastajenja Gagarina nic njejsu piknuli. Swójim dobrym pśijaśelam wón jo pak gronił: „Kosmonawt njamóžo do swětnišća leśeś mimo Boga we głowje a wutšobje!”

Ako moderne, rozjasnjone luźe derje wěmy: Bog abo Kristus njejo tam górjejce w orbitu zemje. Žeden kśesćijan z tym licył njejo, až Gagarin jo mógał w swětnišću Boga wót woblica wiźeś.

Tak se wulicujo wót Gagarina naslědujucy žort:

Chruščow se pšaša Gagarina, lěc jo wiźeł Boga. „Jo, som wiźeł.” Na to Chruščow: „How maš 100 rublow, ale nikomu nic njegroń!” Pśi awdiency bamž se teke pšaša za Bogom. Gagarin wótegroni: „Ně, njejsom wiźeł.” – „How maš 1000 dolarow, ale mjelc!” Skóńcnje zmakajo Gagarin prezidenta Kennedyja. „Sy wiźeł Boga?” „Yes, jo!” – „OK. To nic njewaźi. Mě wóle tak a tak wěrjece a njewěrjece.” Gagarin na to: „Wóna jo carna.“

Jo, Bog jo połnje pśechwatanjow. Móžomy wó njom jano w pśirownanjach powědaś. Gaž póznawamy našu wěru ze słowami „stupił do njebja, sejźi k pšawicy Boga”, wěmy, až bibliske rozpšawy wó do-njebja-stupjenju su njedosegajuce metafry wó městnje pśebywanja Boga.

Bog jo wšuźi, jogo pśibytnosć njama žednych mrokow, daniž w rumje, daniž w casu. Ako fyzikaŕ móžom to derje wopśimjeś. Z prabuchom njejo se jano materija wuwijała, ale teke rum a cas. Njewuměrnosć kosmosa jo zwězana z njewuměrnosću Boga. Bog jo pak Duch zwenka ruma a casa.

Njebjo, we kótaremž jo Bog, njejo našo fyzikaliske njebjo abo swětnišćo, ale wobłuk zwenka stwórby. Tak ja rozmějom do-njebja-stupjenje Jezusa. Jezus jo se zminuł do nimjernosći zwenka stwórjonego swěta. To juž njamóžomy wiźeś. W Bibliji jo to wopisane z wobrazom, až Jezus jo se zminuł w mrokawje.

Kněžo cebaot, ty israelski Bog, kenž nad Cherubami sedaš, ty sy sam Bog nad wšyknymi kralojstwami na zemi, ty sy njebjo a zemju hugótował.[Jezajas 37, 16] Njamóžomy śi wiźeś, ale cakamy na znamje twójeje pśibytnosći. Daj nam rozměś, až mimo fyzikaliskich dimensijow maš wjele wěcej dimensijow, kenž njeznajomy. Comy tebje pytaś wšuźi: nad mrokami, w pśiroźe, w nas samych, w cerkwi, w Swětem Pismje. Glědamy na Jezusa Kristusa, aby tebje póznali.

Bóže słowo na źasetej njeźeli pó swětej Tšojosći w serbskem rozgłosu RBB, 2018-08-05.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teſtamenta, do ßerſkeje rėzy pſcheſtawjone, wot nowotki pilṅe pſcheglėdane a pſcheporėżane. Hala: Kanſtein (1868).

Bóže słowo na kuždy źeń

Bóže słowo na kuždy źeń

Prědne wudaśe gronkow ochranojskeje bratšojskeje wósady w dolnoserbskej rěcy

Gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady cytaju luźe na cełem swěśe. Słušaju rozmyslowanjeju póbóžnosći we familijach a wósadach. Wšuźi wuglědaju kniglicki hynac, jadnak stej pak wobej Bibliskej słowje: gronko ze Starego Testamenta a pśirědowany wucbny tekst z Nowego Testamenta. K tomu pśidu pśirucenja za dalšne cytanje w Bibliji. To jo južo tak stolěśa dłujko. Duchowna zgromadnosć, kótaraž jo nastała na kněskem dwórje groby von Zinzendorfa jo kólebka gronkow. Česke bratśi z Morawy su musali w běgu pśeśiwneje reformacije na zachopjeńku 18. stolěśa swóju domownju spušćiś. Pietizmoju pśichylony Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (✶ 26.5.1700 w Drježdźanach, † 9.5.1760 w Ochranowje) jo jim pśizwólił azyl w Górnej Łužycy. Swóje zgromaźeństwo su stajili pód šćit Kněza Jezusa a pomjenili swóje městno Herrnhut (česki Ochranov – město šćita). Ta nowa wašnja póbóžnosći a zgromadnego žywjenja jo skóro dojśpiła drugich kśesćijanow, kenž su pśiśěgnuli. We wuskosći sedlišća su nazgónili, až na rědowanje žywjenja se njedajo dojadnaś mimo swětego Ducha. Žywe słowo Boga jo stuźońk za kuždu kśesćijańsku wósadu. Za Zinzendorfa jo było wjelgin wažne, až Bóže słowo pśiźo do wšednego dnja wěrjecych. Jadnogo wjacora, ako jo wósada gromaźe spiwała, jo wšyknym pśibytnym bibliske słowo na pśiducy źeń sobu dał. Ako pla wójnstwa, źož swóju parolu dnja maju, bratšy a sotšy wósady su dejali měś swóju biblisku parolu dnja. Jo nastała kšuta zwuconosć, až kužde zajtšo dwa bratša stej chójźiłej pó jsy z nowym pśiwołanim abo gronkom z Biblije. Tak kuždy źeń su pśišli pla wšyknych wósadnikow na woglěd. Ze słowom dnja su se dawali do źěła, wó tom pśemyslujuce a se wuměnjajuce.

W lěśe 1731 su wujšli prědne śišćane gronka. W pśedsłowje jo napisał von Zinzendorf: „Dla togo, až njejsmy wěźeli, kake wobstojnosći na kuždyžkuli źeń změjomy, pśewóstajili smy pśisuźenjeju, to pśiwołanje słušajuce na kuždy źeń samo wubraś.” Pótakem su byli wulosowane. Gronka pó wósebnej wašni dopołnjuju nadawk cerkwje, luźam Bóže słowo wopóznawaś. Bibliske gronka zwězuju Bóže słowo z našom wšednym dnjom. Nam kažu, Bibliju wopóznaś w jeju cełej rozměrje a dłymokosći. Źinsa se cyta gronka nic jano w ochranojskej bratšojskej wósaźe. W běgu lětźasetkow su pśeměnili wěc a wěcej na ekumeniske knigły, kenž zwězuju kśesćijanow wšakich cerkwjow a njewótwisnych cerkwinskich wósadow. Tuchylu wujźo gronka w wušej 60 rěcow. Wóni załožuju mjazynarodnu zgromadnosć pśez mroki konfesijow, tradicijow a rěcow.

Lětosa móžomy prědny raz prezentěrowaś gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady w dolnoserbskej rěcy. Wósebnosć dolnoserbskich gronkow jo, až maju tekstowy zakład, kenž jo wušej 150 lět stary. Złožuju se na pisma Serbskeje Biblije, kótarejež slědne śišćane wudaśe jo wujšło w Chóśebuzu w lěśe 1868. Wót togo casa jo se pak rěc bejnje změniła. Smy se rozsuźili, stary bibliski stil tak daloko ako móžno zeźaržaś. Wobglědniwje pśiměrjone formulacije za źinsajšnych cytarjow su se orientěrowali na pśikłaźe Dolnoserbskich perikopow wudanych wót źěłoweje kupki pód nawjedowanim Madleny Norbergoweje w lěśe 2011. W gronkach su wšak wěste stare formy wobchowane: někotare archaizmy (na pśikład źejo, lej), h-pisanje (pśedzłožki hu-, ho– město wu-, wo-, na pśikład humóžnik město wumóžnik) a preteritum (na pśikład běšo město jo był). Germanizmy a ceste wužywanje artikelow (ten, ta, to atd.) su reducěrowane. Pšawopis jo aktualny. Mimo Serbskeje Biblije z lěta 1868 su se wužywali ako referenca: Dolnoserbske perikopy (2011), Prjatkowanja Herberta Nowaka (2008), aktualne nimske wudaśe a wšake słowjańske Biblije ako Nowa Biblia Gdańska, česka Bible 21, Český studijní překlad a Slovenský ekumenický preklad.

Daś dopołnijo Bóže słowo na kuždy źeń 2019 w dolnoserbskej rěcy zaměr bratšojskeje wósady. Wóno buźo nas wšedny źeń napominowaś, rozbuźowaś, warnowaś, troštowaś a inspirěrowaś. Kněžo, źěkujomy se za twójo słowo.

Kjarliže za nimjernosć

Kjarliže za nimjernosć

Nimski basnikaŕ Johann Franck a serbski komponist Jan Krygaŕ z gubinskich stronow

Njeměrna doba jo se zachopiła pśed 400 lětami: Rekatolizacija a pśeśiwna reformacija póstupowaštej w krajach českeje krony, ku kótarejež markgrobojstwo Łužyca tencas słušašo. How źe njejsu pśišli jezuity, ale weto su luźe wjeliki tšach měli a wó swóju wěru a derjeměśe bjatowali. Carna mrětwa, wognje, domapytanja pśez wójnu, nadrozne rubjažnistwo, chódośine procese a pogromy su se wótměnjali. W tom casu połnych bědow stej se naroźiłej w gubinskich stronach wuznamnej barokowej wuměłca, kenž ze swójimi twórbami hyšći źinsa wó nutśikownej lichośe a mócy wěry znanitej.

Młodšy wót njeju jo Johann Franck, naroźony w Gubinje 1.6.1618 ako syn nimskego adwokata. Wót lěta 1638 studěrowašo pšawnistwo w Kralowcu, źož se pśiwobrośi lyrice pód wliwom ludowego basnikarja Simona Dacha. Jogo maś pak sebje žycašo, aby w lěśe 1640 slědk pśišeł do Gubina, kenž mócnje śerpješo w tśiźasćalětnej wójnje pód šwedojskim wójskom. Franck statkowašo wót 1645 ako adwokat, 1661 bu gubinski šołta. Wót lěta 1671 zastupi swójo rodne město we łužyskem zemstwje. Johann Franck zbasni wokoło 110 duchownych kjarližow, kenž su se pśiwzeli do nimskich ewangelskich spiwarskich. Zwětšego źinsa wěcej žeden wuznam njamaju – jano dwa kjarliža stej wóstałej. Až wónej stej nadalej woblubowanej, ma pak cyniś z muzikarjom z gubinskich stronow, kótaryž jo skomponěrował głos k tekstam Francka: Jan Krygaŕ.

Jan Krygaŕ jo se naroźił 9.4.1598 w Brjazynje pla Gubina ako syn serbskego gósćeńcarja, kenž poměrnje zamóžny běšo. Tak jo mógał studěrowaś teologiju na wittenbergskej uniwersiśe. W lětach 1613–1615 se wuda na wobšyrne kubłańske drogowanje, pjerwjej do nejstaršego města Łužyce, do Žarowa, pótom dalej do šlazyńskego Wrotsławja, do morawskego Olomouca, a snaź teke do Regensburga, źož se wšuźi dalej kubłašo w muzice. W lěśe 1615 Krygaŕ pśiźe do kurwjerchojskego rezidencowego města Barlinja, źož na zachopjeńku źěłašo ako domacny wucabnik a pózdźej teke na gymnaziju „Zum Grauen Kloster“. Wót lěta 1622 až do smjerśi jo statkował 40 lět ako kantor pśi cerkwi sw. Mikławša. Jogo prědnej kompoziciji wujźeštej ku góźbje swajźbowu w lětoma 1619 a 1620. Ako jo wopóznał basnikarja Paula Gerhardta 1643, kenž pśiźe do Barlinja fararskego městna dla, jo to było zachopjeńk dłujkego kongenialnego zgromadnego źěła. Žedne sławne a hyšći źinsa woblubowane kjarliže z pjera Paula Gerhardta z melodijami wót Jana Krygarja móžomy nalicyś, na pśikład „Wie soll ich dich empfangen“, „Auf, auf, mein Herz mit Freuden”, „Schmücke dich, o liebe Seele”, „Nun danket alle Gott”, kenž ako dalšne teke w dolnoserbskem pśełožku mamy: „Kak wuwitaś śi debu” (Jan Bjedrich Tešnaŕ, 1865), „Stań, stań, mój duch, z wjaselim” (Jan Bogumił Hauptmann, 1769), „Pśigótuj se, luba duša”, „Nět Bogu dajśo źěk” (wobej Kito Šwjela, 1915). Wót Krygarja jo dogromady 17 kjarližow w dolnoserbskich duchownych spiwarskich knigłach z lěta 2007. W nimskem wudaśu ewangelskich spiwarskich za Bramborsku jo 19 spiwow, wjele z tekstami Paula Gerhardta.

Prědne spiwarske wót Krygarja su wujšli 1640. Wjeliki wuznam wšak su dostali jogo knigły „Praxis pietatis melica” (zwucowanje póbóžnosći w spiwanju), kenž wuda w lěśe 1647 z 18 tekstami Gerhardta. Wóni su nejwažnjejše europske spiwarske 17. a 18. stolěśa. 10. nakład z lěta 1661, kótaryž jo slědny z ruki Krygarja, wopśimujo 72 tekstow wót Paula Gerhardta. Wuznam knigłow Praxis pietatis laže w tom, až dokumentěruju tencasnu nowu wašnju wěcejgłosnego wósadnego kjarliža, kenž komponisty naslědujucych generacijow su załapili.

Titelowa strona 39. nakłada knigłow „Praxis pietatis melica” z lěta 1731
Titelowa strona 39. nakłada knigłow „Praxis pietatis melica” z lěta 1721

W knigłach „Geistliche Kirchenmelodien” ako dodank tśeśego nakłada spiwarskich Praxis pietatis publicěrujo Jan Krygaŕ w lěśe 1649 wósym zgłosowanych basnjow swójogo krajana Johanna Francka. Fasciněrujuce znankstwo nazgónjenja wěry w śěžkem casu jo tekst kjarliža „Jesu, meine Freude“. (dolnoserbski pśełožk „Jezu, słodka pastwa“). Johann Franck jen napisa 1653 na zakłaźe basni w stilu ryśarskeje lubosćinskeje poezije „Flora, meine Freude“ basnikarja Heinricha Alberta z Kralowca. Franck z togo cyni duchowny lubosćinski spiw, kenž se pśichyli mysli 73. psalma: Jo mójo wjasele, až se k Bogu źaržym, a mójo dowěrjenje stajam na Boga Kněza. W basni jo Jezus wiźony ako dušny nawóžeń, kenž šćita pśed wšyknymi swětnymi wogramnosćami. Smjerś, cart, pjenjeze a sćerpnjenje njamaju žednu móc. W samskem lěśe 1653 twóri Jan Krygaŕ muziku kjarliža a pśiwze jen do nowego wudaśa Praxis pietatis. Wójujucy tekst Francka komponist Krygaŕ pódšmarujo z melodiju, kótaraž jo drje pógnuła Johanna Sebastiana Bacha za jogo monumentalnu motetu „Jesu, meine Freude”. Prědnu serbsku wersiju namakajomy južo w rukopisnych „Wjelcańskich spiwarskich”, kenž njeznaty awtor zestaji pó lěśe 1675.

Źinsa móžomy se jano źiwaś, kak w tom casu znicenja barokowe pěsnjarstwo wót Johanna Francka a Paula Gerhardta a duchowna muzika wót Jana Krygarja abo teke wót Heinricha Schütza a drugich stej mógałej luźi troštowaś a jim daś dowěru na Boga. We wulicowanju „Treffen in Telgte” wopisujo Günter Grass fiktiwne zmakanje baroknych wuměłcow w lěśe 1647: Źož wšo puste běšo, jano słowa a muzika błyšćachu, groni tam Paul Gerhardt. W gósćeńcu „Móstowy dwór” kjarcmarki Libuški njejsu se mógali napóslědku dojadnaś wó roli muziki a basnistwa. Pó 370 lětach pak snaź wěmy, až jich kjarliže su mócnjejše nježli swět wójny. „Tym, ak maju Boga, dej tež wótša ploga słodki nektar byś” zni serbski pśełožk teksta Johanna Francka w kjarližu „Jezu, słodka pastwa“. To jo poetiska formulacija togo, což pósoł Pawoł jo w lisće na Romarjow sucho napisał: „My pak wěmy, až tym, kenž Boga lubuju, wšykne wěcy k lěpšemu słuže.” Slědna štucka kjarliža pomjenjujo cil wšykneje kśesćijańskeje naźeje: „Pšec, wy tšuchłe duše, Jezus, ten nejwušy kněžaŕ co nět pśiś.” Kristus, ten bójazny, źěšo skobodnje na kśicu a dajo dowěru do Boga. Kristus, ten słaby, jo mócny wumóžnik! To nam pśiwołałej nimski basnikaŕ Franck a serbski komponist Krygaŕ ze śamnego casa 17. stolěśa do pśichoda.

Zkrocona wersija ako Bóže słowo na jadnastej njeźeli pó swětej Tšojosći w serbskem rozgłosu RBB, 2018-08-12.

Prědna wersija jo wujšła ako artikel w Pomhaj Bóh 7/2018.

Bildka: „Jesu, meine Freude”, 1653.

Jo jim slědny raz wucbu źaržał

Jo jim slědny raz wucbu źaržał

Rěcna konsultacija z Erwinom Hanušom

„Slědna góźinka jo wótbiła.” To jo była jadna markanta sada z rěcnych konsultacijow Erwina Hanuša. Tak daloko to, chwaliśboga, hyšći njejo było. Sobotu, 28. apryla, jo wón pak w chóśebuskej Šuli za dolnoserbsku rěc a kulturu swóju slědnu oficialnu konsultaciju za póstupjonych pśewjadł.

Lěta dłujko jo prjatkował lubowarjam serbskeje rěcy wó wobrotach z luda. Stawnje su wóspjetowali wužywanje IP a P werbow, pśedzłožkow, refleksiwnych personalnych pronomenow a dalšne wósebnosći dolnoserbšćiny. Jogo sada „Tak se to pla nas zewšym njegroni!” klincy we wušyma kuždemu, kenž jo se napjekorił, něco w kursach pśinawuknuś. Jomu „sławu” ku kóńcoju wucbneje góźiny spiwajuce su se wšak wobźělniki naźejali, až Erwin buźo jim hyšći casy za dalšne rěcne pšašanja k dispoziciju stojaś.

Artikel w Nowem casniku 23.05.2018.

Zelko

Zelko

Bibliske cytanje

Naša rěc jo až do źinsa žywa wót rědnych rěcnych wobrotow z Biblije. „Swěte pismo jo kaž zelko; šym dlej šurujoš, śim wěcej wónja.” – tak jo to wugroniła fararka Johanna Melchiorowa njedawno w prjatkowanju w Nimskej cerkwi. W bibliskem krejzu „Rozmějoš, což lazujoš?” smy se wopytali zanuriś do serbskeje Biblije a wukopaś žedne pótajmnosći. Cytaś móžo kuždy sam, ale rozměśe źo jano z rozpokazowanim.

Swět wobrazow Biblije jo wjelgin bogaty. Móžomy wopisaś cełu biografiju w tych wobrazach, na pśikład tak:

Babka pokažo na pórodnej staciji to rowno wót šnorki wótwězane góle, kenž jo nage ako Hadam. Lěc buźo něga mudre ako Salomon abo pócne ako Josep – chto wě? Móžo byś, až z njogo buźo skeptikaŕ abo njewěrjecy Tomaš. Zawěsće změjo raz dobre case, gaž se cujo ako we raju. Ale móžo teke byś, až mamonu słužy, tak dłujko až jo zasej chudy ako Lacarus. W tych ryjnych lětach se slědk póžeda za tymi egyptojskimi měsowymi gjarncami.[2. knigły Mojzasa 16, 3] Ale njepśiwuknjo a wóstanjo głupy a swójeje głowy ako wósoł Bileama.[4. knigły Mojzasa 22, 21] Wěc a wěcej se wuwija k rědnemu njedarnikoju ako krydnjo jadnu Hiobowu powěsć pó drugej. Wón pak se njepowdajo. Njewótnamakajo se ze swójim kjablom a zaganja se wót Pontiusa k Pilatusoju. Priwatne wěcy teke njejsu k lěpšemu. Jogo žeńska, kótaraž stoj kaž solowy słup,[1. knigły Mojzasa 19, 26] jomu wšednje ewangelij rozkładujo, dokulaž pla njeju jo Sodom a Gomora. Weto se žycy, tak stary bywaś ako Metuzalah. A gaž raz něźi tak daloko buźo, wón se naźeja zwarnowany byś kaž w Abrahamowem klinje.

Biblija njewulicujo žedne bajki. Rozměśe njejo lažko, teke nic w jasnych pasažach. Swěte pismo ma historiski horicont wobrazow, kenž teke w modernem abo nacasnem pśełožku widobny njejo. Wóstanjo wšuźi spěrate. Jaden pśikład dajo psalm 23, kenž jo zazdaśim derje znaty:

Ten Kněz jo mój pastyŕ; mě njebuźo nic brachowaś.
Wón paso mě na zelenej łuce a wjeźo mě k fryšnej wóźe.
Wón hochłoźijo móju dušu; wón wjeźo mě na pšawej droze swójogo mjenja dla.
A lěcrownož ja chójźim we śamnem dole, ga njebójm se žedneje njegluki; pśeto ty sy stawnje pśi mnjo, twój kij a pótykac troštujotej mě.
Ty pśigótujoš mě blido spóromje mójich winikow. Ty žałbujoš móju głowu z wólejom a nalejoš mě połno.
Dobroś a zmilnosć mě pśewóźijotej cas žywjenja, a ja wóstanu we Knězowej wjažy nimjernje.

Lěc to jo k rozměśu, jo wótwisne wót našych znaśow a wobstojnosćow žywjenja. Nic jano idyliski wobraz šaparja jo nam w źinsajšnem industrielnem wobswěśe cuzy. Co ga groni žałbowański wólej, dobroś a zmilnosć? Kak móžom wóstaś we Knězowej wjažy, wót kótarejež se hynźi twarźi, až ma wjele bydlenjow? [Jan 14, 2] Źo ga cu ja wóstaś a bydliś – we dobrej abo we spańskej śpě, snaź lubjej w kuchni?

Pśistup k Bibliji njejo móžne wót samego. Wobraz, až Biblija jo ako zele, abo ako zelowa zagrodka, se mě wjelgin spódoba. Musymy nawuknuś, aby póznali bogatosć a wjelerakosć, šmek a gójecu móc. Kuždy ma swóju nejžlubšu wěrcu, abo swój nejžlubšy bibliski citat. Kśěśa su wšake. Se wě, dajo teke górke zelka, młoge samo k jěźi njejsu. Zwětšego jo to tak, gaž zele šurujoš, se pokažo aroma a wužytk. Ako se njamóžom pśedstajiś kwjerlowane kulki mimo wóni zelow, jo Biblija za mnjo stawna inspiracija a wěrca žywjenja.

Bóže słowo na sedymnastej njeźeli pó swětej Tšojosći w serbskem rozgłosu RBB, 2016-10-08.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teſtamenta, do ßerſkeje rėzy pſcheſtawjone, wot nowotki pilṅe pſcheglėdane a pſcheporėżane. Hala: Kanſtein (1868).