Kjarliže za nimjernosć

Kjarliže za nimjernosć

Nimski basnikaŕ Johann Franck a serbski komponist Jan Krygaŕ z gubinskich stronow

Njeměrna doba jo se zachopiła pśed 400 lětami: Rekatolizacija a pśeśiwna reformacija póstupowaštej w krajach českeje krony, ku kótarejež markgrobojstwo Łužyca tencas słušašo. How źe njejsu pśišli jezuity, ale weto su luźe wjeliki tšach měli a wó swóju wěru a derjeměśe bjatowali. Carna mrětwa, wognje, domapytanja pśez wójnu, nadrozne rubjažnistwo, chódośine procese a pogromy su se wótměnjali. W tom casu połnych bědow stej se naroźiłej w gubinskich stronach wuznamnej barokowej wuměłca, kenž ze swójimi twórbami hyšći źinsa wó nutśikownej lichośe a mócy wěry znanitej.

Młodšy wót njeju jo Johann Franck, naroźony w Gubinje 1.6.1618 ako syn nimskego adwokata. Wót lěta 1638 studěrowašo pšawnistwo w Kralowcu, źož se pśiwobrośi lyrice pód wliwom ludowego basnikarja Simona Dacha. Jogo maś pak sebje žycašo, aby w lěśe 1640 slědk pśišeł do Gubina, kenž mócnje śerpješo w tśiźasćalětnej wójnje pód šwedojskim wójskom. Franck statkowašo wót 1645 ako adwokat, 1661 bu gubinski šołta. Wót lěta 1671 zastupi swójo rodne město we łužyskem zemstwje. Johann Franck zbasni wokoło 110 duchownych kjarližow, kenž su se pśiwzeli do nimskich ewangelskich spiwarskich. Zwětšego źinsa wěcej žeden wuznam njamaju – jano dwa kjarliža stej wóstałej. Až wónej stej nadalej woblubowanej, ma pak cyniś z muzikarjom z gubinskich stronow, kótaryž jo skomponěrował głos k tekstam Francka: Jan Krygaŕ.

Jan Krygaŕ jo se naroźił 9.4.1598 w Brjazynje pla Gubina ako syn serbskego gósćeńcarja, kenž poměrnje zamóžny běšo. Tak jo mógał studěrowaś teologiju na wittenbergskej uniwersiśe. W lětach 1613–1615 se wuda na wobšyrne kubłańske drogowanje, pjerwjej do nejstaršego města Łužyce, do Žarowa, pótom dalej do šlazyńskego Wrotsławja, do morawskego Olomouca, a snaź teke do Regensburga, źož se wšuźi dalej kubłašo w muzice. W lěśe 1615 Krygaŕ pśiźe do kurwjerchojskego rezidencowego města Barlinja, źož na zachopjeńku źěłašo ako domacny wucabnik a pózdźej teke na gymnaziju „Zum Grauen Kloster“. Wót lěta 1622 až do smjerśi jo statkował 40 lět ako kantor pśi cerkwi sw. Mikławša. Jogo prědnej kompoziciji wujźeštej ku góźbje swajźbowu w lětoma 1619 a 1620. Ako jo wopóznał basnikarja Paula Gerhardta 1643, kenž pśiźe do Barlinja fararskego městna dla, jo to było zachopjeńk dłujkego kongenialnego zgromadnego źěła. Žedne sławne a hyšći źinsa woblubowane kjarliže z pjera Paula Gerhardta z melodijami wót Jana Krygarja móžomy nalicyś, na pśikład „Wie soll ich dich empfangen“, „Auf, auf, mein Herz mit Freuden”, „Schmücke dich, o liebe Seele”, „Nun danket alle Gott”, kenž ako dalšne teke w dolnoserbskem pśełožku mamy: „Kak wuwitaś śi debu” (Jan Bjedrich Tešnaŕ, 1865), „Stań, stań, mój duch, z wjaselim” (Jan Bogumił Hauptmann, 1769), „Pśigótuj se, luba duša”, „Nět Bogu dajśo źěk” (wobej Kito Šwjela, 1915). Wót Krygarja jo dogromady 17 kjarližow w dolnoserbskich duchownych spiwarskich knigłach z lěta 2007. W nimskem wudaśu ewangelskich spiwarskich za Bramborsku jo 19 spiwow, wjele z tekstami Paula Gerhardta.

Prědne spiwarske wót Krygarja su wujšli 1640. Wjeliki wuznam wšak su dostali jogo knigły „Praxis pietatis melica” (zwucowanje póbóžnosći w spiwanju), kenž wuda w lěśe 1647 z 18 tekstami Gerhardta. Wóni su nejwažnjejše europske spiwarske 17. a 18. stolěśa. 10. nakład z lěta 1661, kótaryž jo slědny z ruki Krygarja, wopśimujo 72 tekstow wót Paula Gerhardta. Wuznam knigłow Praxis pietatis laže w tom, až dokumentěruju tencasnu nowu wašnju wěcejgłosnego wósadnego kjarliža, kenž komponisty naslědujucych generacijow su załapili.

Titelowa strona 39. nakłada knigłow „Praxis pietatis melica” z lěta 1731
Titelowa strona 39. nakłada knigłow „Praxis pietatis melica” z lěta 1721

W knigłach „Geistliche Kirchenmelodien” ako dodank tśeśego nakłada spiwarskich Praxis pietatis publicěrujo Jan Krygaŕ w lěśe 1649 wósym zgłosowanych basnjow swójogo krajana Johanna Francka. Fasciněrujuce znankstwo nazgónjenja wěry w śěžkem casu jo tekst kjarliža „Jesu, meine Freude“. (dolnoserbski pśełožk „Jezu, słodka pastwa“). Johann Franck jen napisa 1653 na zakłaźe basni w stilu ryśarskeje lubosćinskeje poezije „Flora, meine Freude“ basnikarja Heinricha Alberta z Kralowca. Franck z togo cyni duchowny lubosćinski spiw, kenž se pśichyli mysli 73. psalma: Jo mójo wjasele, až se k Bogu źaržym, a mójo dowěrjenje stajam na Boga Kněza. W basni jo Jezus wiźony ako dušny nawóžeń, kenž šćita pśed wšyknymi swětnymi wogramnosćami. Smjerś, cart, pjenjeze a sćerpnjenje njamaju žednu móc. W samskem lěśe 1653 twóri Jan Krygaŕ muziku kjarliža a pśiwze jen do nowego wudaśa Praxis pietatis. Wójujucy tekst Francka komponist Krygaŕ pódšmarujo z melodiju, kótaraž jo drje pógnuła Johanna Sebastiana Bacha za jogo monumentalnu motetu „Jesu, meine Freude”. Prědnu serbsku wersiju namakajomy južo w rukopisnych „Wjelcańskich spiwarskich”, kenž njeznaty awtor zestaji pó lěśe 1675.

Źinsa móžomy se jano źiwaś, kak w tom casu znicenja barokowe pěsnjarstwo wót Johanna Francka a Paula Gerhardta a duchowna muzika wót Jana Krygarja abo teke wót Heinricha Schütza a drugich stej mógałej luźi troštowaś a jim daś dowěru na Boga. We wulicowanju „Treffen in Telgte” wopisujo Günter Grass fiktiwne zmakanje baroknych wuměłcow w lěśe 1647: Źož wšo puste běšo, jano słowa a muzika błyšćachu, groni tam Paul Gerhardt. W gósćeńcu „Móstowy dwór” kjarcmarki Libuški njejsu se mógali napóslědku dojadnaś wó roli muziki a basnistwa. Pó 370 lětach pak snaź wěmy, až jich kjarliže su mócnjejše nježli swět wójny. „Tym, ak maju Boga, dej tež wótša ploga słodki nektar byś” zni serbski pśełožk teksta Johanna Francka w kjarližu „Jezu, słodka pastwa“. To jo poetiska formulacija togo, což pósoł Pawoł jo w lisće na Romarjow sucho napisał: „My pak wěmy, až tym, kenž Boga lubuju, wšykne wěcy k lěpšemu słuže.” Slědna štucka kjarliža pomjenjujo cil wšykneje kśesćijańskeje naźeje: „Pšec, wy tšuchłe duše, Jezus, ten nejwušy kněžaŕ co nět pśiś.” Kristus, ten bójazny, źěšo skobodnje na kśicu a dajo dowěru do Boga. Kristus, ten słaby, jo mócny wumóžnik! To nam pśiwołałej nimski basnikaŕ Franck a serbski komponist Krygaŕ ze śamnego casa 17. stolěśa do pśichoda.

Zkrocona wersija ako Bóže słowo na jadnastej njeźeli pó swětej Tšojosći w serbskem rozgłosu RBB, 2018-08-12.

Prědna wersija jo wujšła ako artikel w Pomhaj Bóh 7/2018.

Bildka: „Jesu, meine Freude”, 1653.

Reklamy

Herbertoju Nowakoju k 100.

Herbertoju Nowakoju k 100.

Jaden list

Luba M.,

to jo była wjelgin dostojna ceremonija pla rowa a rědne serbske zejźenje k 100. narodnemu dnju Twójogo nana Herberta Nowaka. Swětosnosć jo wažna za Nowakojc familiju było, ale teke za našo Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi jo to cesćenje jadnogo wót našych wósćow rowno tak wažne.

Som spokojom, až serbske nakładnistwo LND zaplanujo lětosa wudaśe nowych knigłow z wuběrkom tekstow Herberta Nowaka. Knigły H. Nowaka su słušali k prědnym dlejšym tekstam, kótarež som cytał w serbskej rěcy. Rownož mója serbšćina jo hyšći bejnje zmólkata, wjele, wjele som južo pśinawuknuł. Knigły „Powědamy dolnoserbski“ z 70tych lět móžom hyšći źinsa dopórucyś kuždemu, kótaryž se pilnujo nawuknuś serbsku rěc. Ale teke awtobiografija „Pócynki a njepócynki“ jo móju wědu wó situaciju Serbow a móje dolnoserbske słownistwo wobogaśiła. Som cora zasej łopjena knigłow pśeběrał kuždy bok zawupytnucy z pódšmarnjonymi słowami a rěcnymi wobrotami, kótarež njeznach abo kótarež lěbda źinsa wusłyšyjomy.

Gaž to wšykno lazujom a słyšym, woblutuju jadnu wěc: Až njejsom se jěsnjej za to serbske zajmował. Rowno ako za Nowaka njejstej zapust a kokot we srjejźišću mójogo zajma. Pśedłujko som ako ta ceła nimska zjawnosć zreducěrował serbsku kulturu na serbske drastwy a jatšowne jaja. Ako měsćanaŕ to pjerwjej njejo nic za mnjo běšo. Ten drugi part – kak rědna naša serbska rěc jo – njejsom zawupytnuł ze swójeju pśenimcowaneju familiju. Něnto wěm, kaž „atraktiwna ta zachadajuca serbšćina“ [H. N.] hyšći jo. Za mnjo płaśi, což som namakał w Nowaka prjatkowanjach: „Za mnjo su byli źurja do serbskich dušow wjele lět zawrěte.“

Myslim, až H. Nowak mějašo naźeju, až to někak dalej źo – a z teju naźeju jo mě teke rozpalił. „Wy sćo powołany, až dejśo našo źěło dalej wjasć a to pod wjele godnjejšymi wobstojnosćami wot wenka, dokulaž žedna wušyna njesmějo Wam serbske źěło zakazaś – ale weto pod hyšći ryńšymi wobstojnosćami wot nutśi, dokulaž mały zbytk našogo Serbstwa jo pśez nuzu, žałosć a tšadanje tak zdušony, až se lažko njepozwignjo“. Tak pišo H. Nowak, pitśitśku w NDRskem duktusu.

Nje, lažko to njejo. Ale wobstojnosći su se napšawdu změnili. Promštowka U. Menzelowa chóśebuskego cerkwinego wokrejsa jo mě na pódpołdnjowem kjarchobje groniła, kak wažne jo za nju, až pśiźo k rowoju fararja Nowaka. Pśijaśelny a rozměśa połny wobchad ze Serbami za cas Herberta Nowaka njejo było samorozmějucy za cerkwine wjednistwo. W lěśe jubijeja reformacije biskup a chóśebuska promštowka změjotej namšu w ZDF-telewiziju. Som pśeznanjony, až teke serbske elementy tam zapśimjejotej.

Cora smy wóswěśili rědny narodninski swěźeń ako znamje serbskeje naźeje. Górnoserby, kenž su pódla byli, mógu doma wulicowaś, až teke wu nas w Dolnej Łužycy su zarědowanja cysto w serbskej rěcy hyšći móžne.

Wóstań z Bogom. Lubje śi strowi

H.

Citaty Herberta Nowaka pó: Moje pocynki a njepocynki. Budyšyn: LND (1991), Prjatkowanja. Podstupim: Universitätsverlag (2008).
Bildka (hsl): Napismo na kamjeń na row H. Nowaka.

Turki a tatanje

Turki a tatanje

Alle Religionen Seindt gleich

Pśed 25 lětami jo se zymna wójna dokóńcowała. Sowjetska armeja jo se z našych stronach wupórała. Narodna ludowa armeja DDR jo swóju fonu zapakowała. Žednje wěcej njedej wójna byś. Žednje?

Wokoło 10 lět pózdźej jo zwězkowy ministaŕ zašćitowanja zapowědał, až lichota Nimskeje se deje na Hindukušu zašćitaś. Na zachopjeńku smy jano wiźeli Zwězkoweju armeju studnje twarjecu a šule wobwachujucu. Naslědku smy musali weto zgóniś, až teke nimske oficěry su zagronite za bombarděrowanje ciwilistow. Nimska zjawnosć jo wuznała, až Zwězkowa armeja jo we póchmurnej wójnje. Ideja zašćitowanja lichoty z wójarskimi srědnosćami abo eksport pódwjacornych pśedstajenjow lichoty jo se rozbiła. Žeden problem njejo rozwězany, daniž w Afghanistanu daniž w bliskem pódzajtšu. Wenkowna politika jo kamsy šła. Slědy teje politiki něnto wiźimy, wuběgańce stoje pó tysacach na europejskich mrokach. Ale ideja natwarjenja murje pśeśiwo wuběgańcam pśeliš nowa njejo…

Bóžko wójna, pśegónjowanje, wuběganje a žałosć historiju cłowjestwa až do źinsajšnego póstajaju. Pó znicenjach 30lětneje nabóžninskeje wójny su žedne krajne wjerchy wopóznali, kak wužytne jo pśiwześ cuzych. Pšuski kral Fryco II. gronjašo: Wšykne religije su jadnak dobre, gaž jano luźe su spšawne. Teke Turkam a tatanjam by twarił mošeje a cerkwje:

„alle Religionen Seindt gleich und guht wan nuhr die leüte so sie profesiren Erliche leüte seindt, und wen Türken und Heiden kähmen und wolten das Land Pöpliren, so wollen wier sie Mosqueen und Kirchen bauen.“ *

W lětoma 1731/32 bu wušej 20000 protestantow z katolskego salzburgskego arcybiskupstwa wustarkanych. Něźi běrtyl wupokazanych na wuběgach wumrě. Wětšy źěl eksilantow bu pśiwzety w Pšuskej. J. W. Goethe pišo w eposuHermann und Dorotheawó wuwitanju žałosnego śěga wuběgańcow:

Hab’ ich den Markt und die Straßen doch nie so einsam gesehen!
Ist doch die Stadt wie gekehrt! wie ausgestorben! Nicht funfzig,
ucht mir, blieben zurück, von allen unsern Bewohnern.
Was die Neugier nicht thut! So rennt und läuft nun ein Jeder,
Um den traurigen Zug der armen Vertriebnen zu sehen.
[…]
»Vater, nicht gerne verschenk’ ich die abgetragene Leinwand;
Denn sie ist zu manchem Gebrauch, und für Geld nicht zu haben,
Wenn man ihrer bedarf. Doch heute gab ich so gerne
Manches bessere Stück an Überzügen und Hemden;
Denn ich hörte von Kindern und Alten, die nackend daher gehen…
«**

Cerkwine stawizny města a chóśebuskego kněstwa z lěta 1798 wopisujo pśiźenje wugnańcow k nam do Dolneje Łužyce. Magistrat, duchownstwo, sudnistwo a šołty śěg emigrantow pśi winicach na Grodkojskej droze pśijaśelnje witachu. Kjarliže ako „Lubšy Jezu, tudy smy“, „Se kšuśe źaržym k Bogu“ a „Och, pśiruc twóju drogu“ buchu zespiwane. Kolekta wót 315 tolarjow bu zezběrana. Gósći buchu z wjaselim wót bergarjow pśewzete, kótarež je derje zažarbowachu.

Dejali se dopomnjeś historije tych pśegónjowanych, kótarež buchu tak dostojnje a lubosćiwje pśiwitane pla nas, gaž wiźimy powěsćit zalatych wuběgańcow w Srjejźnem mórju abo wót grakanja dla pśiwześa syriskich luźi. Wóni su musali ze swójimi źiśimi religioznje wobtwarźonych wójarskich zwadow dla ze swójeje domownje tšachnuś a něnt pšose nas, aby jich pśiwzeli a šćitali.

Jezus sam běšo góle wuběgańcowu. W ewangeliju swětego Matejusa stoj: Dejš lubowaś swójogo blišego ako sam se. Dostojna kultura pśiwitanja jo nejwětšy njepśijaśel islamistiskego terora. To hyšći njejsmy wopytali: Z Arabarjami, Kurdami a Persarjami wobchadaś ako z normalnymi luźimi, ako ze swójimi blišymi susedami.

Skrotcona wersija ako komentar z cerkwinego wiźenja zjawjona pód titelom „Nimska w nazymje“ w Nowem Casniku 47/2015. Źěkujom se DT za pśewóstajony material.

* Friedrich II. von Preußen, pó wikiquote
** Johann Wolfgang Goethe: Hermann und Dorothea. Stuttgart: J. G. Cotta (1814) b. 3–4.

„Nicht njamóžo dwěma knězoma słužyś“

„Nicht njamóžo dwěma knězoma słužyś“

Pókłady

Chto jo wiźeł filmy „Kněz pjeršćenjow“, zawěsće znajo Golluma, kenž stawnje šyboco „mój pókład“. Gollum jo něchten, kótaryž jo kuždu moralnu měru zgubił. Za njogo jano wón sam licy – swój pókład jo wón sam.

Mój dom, móje awto, mója jachta“ – tak klincy egoizm našogo casa we wabjenju. Su to ale wažne wěcy? Zwótkul pak dostawamy gódnoty, kótarež su napšawdu wažne we žywjenju?

W ewangeliumje stoj pla Matejusa we šestem stawje:

Jezus hucašo swójich huknikow a źašo: „Njeskładujśo sebje pókłady na zemi, źož móle a zarz je skaze, a źož se złoźeje pśekopju a hukšadnu.
Składajśo pak sebje pókłady na njebju. […]
Pśeto, źož waš pókład jo, tam buźo tež waša hutšoba.“
[…]
„Nicht njamóžo dwěma knězoma słužyś; pśeto wón buźo jadnomu gramowaś a drugego lubowaś, abo buźo se k jadnomu źaržaś a drugego zanicowaś. Njamóžośo Bogu słužyś a mamonu.“
„Njestarajśo se za wašo žywjenje, co buźośo jěsć a piś […] Glědajśo na ptaški pód njebjom: wóni njeseju, daniž nježněju, daniž njezběraju do brožnje; a waš njebjaski Wóśc je weto zežywijo.“
[…]
„Pytajśo nejpjerwjej Bóže kralejstwo a jogo pšawdosć, ga buźo wam to wšykno pśidawane.“

Pjenjez jo kněz, se groni. Za Jezusa to žednu rolu njegrajo. Rozsuźece za njogo jo Bóže kralejstwo, Bóža wóla. Na tu wašnju swět dopołnje hynac wuglěda. „Źož waš pókład jo, tam buźo tež waša hutšoba“. Gronko napomina, na zemi njezběraś pókłady, kótarež stawnje móle, złoźeje a rozpad wobgrozuju. Město togo dejmy se wusměrjowaś hynac, a to na pókłady na njebju, kenž tak wobgrozone njejsu.

Zda se, ako by chudše luźe glucnjejše byli. Studija londonskeje šule ekonomije a politiki wopśimujo lisćinu zacuwanja gluki. Na prědnych městnach lisćiny pódwjacorne industrijowe staty njejsu, ale Bangladeš, Azerbajdžan, Nigerija, Filipiny a Indiska. Nimska jo na městnje 42, USA na městnje 46. Napśeśiwo tomu stoj wabjenje našych bankow „Mój dom, móje awto, mója jachta“, kótarež twarźi, až jano ten, kenž pjenjeze ma, jo glucny. Su bankarje glucne?

„Nicht njamóžo dwěma knězoma słužyś“. To wótery bogi chudlaz by mógał protestěrowaś. Kak mam źiwy byś, gaž Bog jo ten Kněz, ale mója eksistenca ga wótwisujo wót zemskich knězow? Jezus glěda na cłowjeka ako zemske stwórjenje, kenž notnje trjeba wěste materielne wěcy. Rowno tak ale trjeba wěcej až jano materielne zastaranje: lubosć, naźeju, wěru. Zakładne pósołstwo togo ewangeliuma jo: Njestarajśo se, spušćajśo se na Kněza, wašogo Boga, a glědajśo na priority! Pjenjeze, strowosć, źěło – starosćow ga mamy dosć. Ze wšyknymi starosćami zewšym njamóžomy nic dostaś, nic jadnogo dnja, nic jadneje štundy. Togodla ten Kněz nam našćokajo a groni „wy mało-wěrjece“. Źinsa by gronił „wy pesimisty“. Njestarajśo se ako ptaški pód njebjom – to groni: buźćo optimistiske a pśinosujśo to swójske.

Pśikład ptaškow dej ilustrěrowaś, až Bog se stara za derjeměśe wšyknych stwórjenjow abo kreaturow, a to rowno, gaž cłowjeska proca nic njewucynijo. Wšojadno, kaž se cłowjek napina, slědne zgło njama žedneje kapse. Na zakłaźe togo wobzwarnowanja móžomy slědkoju se daś Bogoju kněžyś a jomu słužyś. Z tym dostanjomy napšawdnu lichotu, lichosć za Bóže kralejstwo. Wó to se mamy nejžpjerwjej pilnowaś. Pódlańskosći ako jěza a drastwa budu nam pśidawane.

No derje, by mógali groniś. Wobzwarnowanje dejało funkcioněrowaś za radikalnego prjatkowarja, kenž śěga pó kraju a zajtša njewě, źo buźo wjacor spaś. Gaž ale maš familiju, pón glědanje na ptaški abo na leluje wjele njepomaga, abo tola?

Napominanje, se njestaraś za witśe, se zda ako zwažna prowokacija. Kak móžomy ako boge chudlazki žywe byś bźez docasnego zastaranja? Njejo to utopiske, fantastiske? Snaź jo – snaź njejo. Matejus ga ma wiziju pśed wócyma – wiziju spšawnego a lěpšego swěta. W socialnem swěśe njewobstaranosć teke funkcioněrujo za bogich chudlazkow. Wuměnjenje ale jo, až bogašniki teke sobu graju. Gaby bogate kraje sobu grali, wuběgańce njeby byli žeden problem abo mjazynarodne wikowańske dogrona njeby byli na kosty chudych krajow.

Problem z tyma dwěma knězoma ga maju ako chude tak teke bogate, jano napśeśiwnje. Bogašniki maju telik, až se njemuse staraś, aby pśežywili. Ale su wobgrozowane, až jim jano jich dobytki na wutšobje laže.

Pytajśo nejpjerwjej Bóže kralejstwo a jogo pšawdosć, ga buźo wam to wšykno pśidawane. Pśisamem to jo ako pśikazń: Njestarajśo se! Jadna se primarnje wó pšawy poměr k Bogoju, źož wšykno jo zalicone. „Źož waš pókład jo, tam buźo teke waša hutšoba“. W tom zmysle dej wěrny pókład jano Bog byś. Lubowaś Boga z cełeje wutšoby, z cełeju dušu, z cełeju mócu a procu, to jo słušny poměr stwórjenjow k Bogoju.

„Chtož lubem‘ Bogu se da staraś
A wšu naźeju k njomu ma,
Ten njetrjeba se zewšym bójaś,
Lěc tužyca jo wjelika.
Chtož hušemu se dowěri,
ten njejo twarił na pěski.“ – Tak źo kjarližowy tekst Jana Tešnarja.

Bóže słowo w Serbskem rozgłosu RBB na 15. njeźelu pó swětej Tšojosći 2015.
Bildka: Serbska biblija 1868.

Bamž a my

Bamž a my

Łužyski raj

Smy bamž“. Tak znějašo nadpis nimskego casnika, ako běšo konserwatiwny nimski kardinal J. Ratzinger na coło katolskeje cerkwje dojšeł. Dłujcko jo ceły swět bjatował, až se katolska cerkwja musy pógnuś. Nic njejo se pśeměniło. Něnt njamógu wěcej swójima wócyma wěriś, gaž wiźim, co se w Romje tšoj. Jadnory cłowjecny bamž, kótaryž se njepomjenijo jano Franciskus, ale teke wopytujo jadnaś ako ten swěty z Assisi. Pšaša swójich wěrjecych, kak kśě žywe byś. Komunistisku Kubu woglědajo a amerikańskemu kongresoju angažěrowanje ewangelij rozkłaźo. Popularne bamže smy južo žedne wiźeli, ale někogo ako togo? Wugranja se jasnje w pšašanjach wobswěta a marska njespšawny kapitalistiski pórěd swěta. Pó nejnowšem katolske manźelstwa se móžo „anulěrowaś“, což snaź jano dla wobchowanja naglědnosći jo druge słowo za rozwěrowanje. Jano ten, kenž se pśeměnijo, wóstanjo sebje zwěrny – to jo reformacija. Bamž ako reformator?

A co se tšoj pla nas w ewangelskej cerkwi? W lěśe 2017 swěśimy 500. wrośenicu reformacije. Lutherowe teze su swět pśeměnili. Směšnje jo, gaž se wu nas něchten jano kostiměrujo ako reformator. Łužyski cerkwiny źeń w juliju 2015 jo znjewužył prowincielny žortaŕ městnego źiwadła, aby se pśewoblakł ako Martin Lausitz, alias M. Luther. Intendant sam jo se wopytał ako komediant a pśibił 95 póchmurnych „nowych“ tezow na źurja Nimskeje cerkwje. „Z lubosći k wěrnosći“ njejo nic drugego ako znate stojnišćo towaristwa „Pro Lausitz e. V.“ prezentěrował. K tomu kapała górnikow jo wjasołu dujarsku muziku grała. „W mjenju lužyskeje domownje“ jo pśipowěźeł gódnotu brunice a napominał na dalejwótbagrowanje serbskich jsow. Toś te tezy njejsu zakład dialoga. W tezach se namakajo sady ako nimski energijowy pśewrot by škóźeł šćitoju wobswěta a klimy. Łužyski raj by trjebał teke brunicu. Kake reformatoriske myslicki źe te su? Naše stare pśisłowo ga groni, až cart jo brunicu pla nas zakopał. Ten Martin Lausitz smjerźi za šwabelom.

Łužyski cerkwiny źeń jo był městno za wuwěrne wuměnjenje měnjenja, kak pśichod pla nas ma wuglědaś. Weto by se žycył jasne słowo swójeje cerkwje pśeśiwo takim njerozymnym tezam energijoweje pśeśiwneje reformacije. Abo pśeśiwo mjazynarodnemu wikowańskemu dogronoju TTIP, ako jo to ten kritiski bamž cynił.

Martin Luther njejo kśěł cerkwju rozšćěpiś, ale ju wjasć na pšawu drogu Kristusa, Bóžego pisma a wěry. Woborał se instrumentalizěrowanjeju za druge zaměry. Brachy w cerkwi ako wótpustk a korupciju jo wehementnje šwikał. Z togo rezultěrujo, až njejźo bźez demokratiju, abo z słowam reformacije, cerkwja trjeba mjeršnikojstwo wšych wěrjecych. Jadnorje gronjone: Cerkwja to smy my! Ale nic jano cerkwja. Ceła towarišnosć trjeba spšawnu diskusiju bergarjow, politikarjow a góspodarstwa, kak pśichod našych stronow ma wuglědaś. Na derjeměśe – gaž pomjenijomy sakramenta Jezusa Kristusa we formje klěba a wina někak modernjejše – dej wše byś wobźělone. Wobchad z našymi ressourcami nastupa wšych. Wóni njesměju jano profitam cuzych koncernow słužyś.

Za mnjo Luther njejo swěty. Znajom teke jogo brachy. Jogo rebelija a jogo nastajenje stej ale nadalej wažnje za naš swět, kenž, to se wě, njejo ten samski ako pśed 500 lětami. Bibliske słowo nadalej płaśi „Nicht njamóžo dwěma knězoma słužyś. Njamóžośo Bogu słužyś a mamonu.“ Źinsa groni reformacija, gromaźe pśeśiwo góspodarskim njespšawnosćam we swěśe a znicenjeju domownje z póžednosći za profitom se jasnje wugroniś. Pón smy wše bamž.

Ako komentar z cerkwinego wiźenja zjawjona pód titelom „Fryšny wětš za reformaciju“ w Nowem Casniku 2015.
Grafika Lausitzkirchentag.