Mój nejlubšy kraj

Mój nejlubšy kraj

Zwucowanje za Erwina

Mój nejlubšy kraj jo Japańska. Som tam póbył pśisamem cełe lěto. Ako dokradny fyzikaŕ som se do togo dał ceło systematiski. Na mójej uniwersiśe w Hali su zarědowowali z pjenjezami wót Mitsubishi nowu katedru japańšćiny, a som se ned zapisał na kurs japańskeje rěcy. Ze studentami japanologije som se zachopił zaběraś z cuzeju gramatiku, słowoskładom a głownje z pisanim: 漢字, ひらがな a カタカナ. Ceło zagórjety som pśišeł do Japańskeje a kśěł swóje nowe znajobnosći nałožowaś. To zewšym lažko było njejo. 外人 (cuzbniki) su wšak pśecej wiźone ako zbrašone. Cakajucy na lětanišću w Tokio som se pšašał Japanarku w japańskej rěcy, źo ga jo toaleta. Dowjadła jo mě na toaletu za zbrašonych. Som był zmuśony. Něnt pak wěm, cogodla jo to tak było. Normalny wustup wuglěda w Japańskej ako w Rusojskej a jo skerjej źěra we spódku, což se akle pó dlejšem zwucowanju góźi za normalnego Srjejźnoeuropejarja.

仙台市 (Sendai)
仙台市 (Sendai)

We swójom casu w Japańskej bóžko njejsom mógał swój rěcny niwow wjele pólěpšowaś. Zawina jo była, až som słužył ako šparinkowy partner za konwersaciju w engelskej rěcy. Wšuźi su kśěli luźe ze mnu jano engelski powědaś. Jadnučka móžnosć něco pśiwuknuś jo był seminar ze studentami našogo wótźělenja na Instituśe za materialowe slěźenja Dłujkowjacorneje uniwersity w Sendai, źož som źěłał. Studenty su pśednosowali wó wšakorakich problemach połwóźakow. Hyšći źinsa znajom japańske wurazy za „elektriske kakosći dislokacijow a jich pśepytowanje w elektronowem mikroskopje“ w japańskej rěcy. Bóžko to žeden wužytk za wšedny źeń w Japańskej njejo měło.

Reklamy

Serby – Serby

Serby – Serby

Wenden vs. Sorben

Pśecej zasej se nimske casnikarje a druge zajmowane nimske luźe pšašaju: „Wer sind denn eigentlich die Sorben – und wer die Wenden?“ Wótegrono z jadnorymi racionalnymi słowami jo wjelgin krotko: Serby su nejmjeńšy słowjański lud, žeden rozdźěl mjazy „Sorben“ a „Wenden1 drje njejo: „My Serby smy“.2  Pśeto wobej wuraza teke źinsa swóje wopšawnjenje matej.

Dla  cogo ale narowno, gaž teke nawokoło źo. Dłujcke wótegrono3 zwisujo ze stawiznami a ma cyniś z cuśniwosćami a ze wšakorakimi wobstojnosćami w Dolnej a Górnej Łužycy. Romarje su pomjenjowali słowjańske rody „veneti“, kenž su sedlili něźi na pódzajtšo Łobja. Z togo drje póchada „Wenden“. Sami se pomjenjujomy „Serby“ (snaź z łatyńskeje, „sorabi“), wót kótarež póchada słowo „Sorben“, kenž jo se drje mócnjejše zwigało akle w 19. stolěśe, lěcrownož su teke starše dopokaze. Stolěśa dłujko nimski wuraz „Wenden“ jo był běžny za wšykne pódwjacornosłowjańske rody. Źinsa mamy w Nimskej jano dwě słowjańskej ludowej kupce, kenž stej wusko swójźbnej. Kužda ma pak swóju rěcnu wariantu.

 Dolnej Łužycy se nadalej wužywa nimske zapśimjeśe „Wenden“, głownje mjazy staršymi luźami, a snaź wósebnje mjazy Serbami, kenž su swóju rěc zgubili a jano nimski powědaju. Ta we wětšynje kśesćijański zmyslona wejsańska ludnosć dolnołužyskich Serbow njejo kśěła pómjenowanje „Sorben“ akceptěrowaś, dokulaž stawizniske rozswětlenje jo pśichadało pśedewšym ze serbskeje Górneje Łužyce, což su tudejšne Dolnołužycanarje ako drje bliske, ale nic swójo rozměli. Wuraz „Sorben“ jo cesto zwězany z nazgónjenjami póstajenja zwenka w casu NDR. Zawěrno su byli wšake socialistiske indoktrinacije, kenž su wuchadali abo su se zdali wuchadaś z Budyšyna, wót tych cerwjenych „Sorben“. Nanuzkane wustajenja zwjercha su póroźili rozšyrjone nastajenje: „Wenden sollen wir nicht mehr sein, Sorben wollen wir nicht sein, dann sind wir eben Deutsche.“4 Toś móžomy wužywanje zapśimjeśa „Wenden“ teke rozměś na jadnom boce ako wopyt wulichowanja wót socialistiskeje diktatury a jich pśedpisanych zapśimjeśow a na drugem boce ako gjardosć na swójske kórjenje.

 Za drugich jo wšak nimske pomjenjenje „Sorben“ pśigódnjejše, dokulaž se zda ako rěcywědnje korektne bźeze pózdatnje cuzeje rěcneje slězyny. K tomu pśiźo wótgódnośece nałožowanje słowowu „wendisch“ a „Wenden“ ako gódło w zachadnosći. Toś górnołužyske Serby a teke žedne luźe w Dolnej Łužycy to lubjej wužywaju. Młodša generacija te rozdźěle pśiběrajuce njezawupytnjo a groni jano „Sorben“ abo „Sorbisch“. Wugronjenje, w Dolnej Łužycy bydle „Wenden“, w Górnej Łužycy „Sorben“, njejo wědomnostnje korektne. Weto musymy akceptěrowaś, až se to tak w ludowej rěcy nałožujo.

Oficialne politiski korektne dwójne pomjenjenje jo „Sorben/Wenden“ abo „sorbisch/wendisch“, ako to stoj w kaznjach Bramborskeje. Rada Starostow Zgromaźeństwa Serbow a iniciatiwa za Serbski Sejm se teke za to zasajźijotej, rownopšawnje „Wenden und Sorben“ wužywaś. Cerkwina kazń Ewangelskeje cerkwje Barlinja–Bramborskeje–šlazyńskeje Górneje Łužyce formulěrujo teke wuwažonje „Sorben und Wenden“.

Wětošojski nimski faraŕ Klaus Lischewsky (1935–2014) jo zwěsćił: „Wenn die einen den Sorbenbegriff auf sich beziehen wollen, ist das genauso zu akzeptieren, wie der Wille der Wenden der Niederlausitz, ihn abzulehnen – beide Gruppen sollten es in alter slawischer Verbundenheit einfach so akzeptieren.”

We wobłuku ewangelskeje cerkwje w Bramborskej su se pśecej wužywali słowa „Wendische Bibel, wendischer Gottesdienst, wendisches Gesangbuch“ atd. Take słowa su toś znamjenja dolnoserbskego kśesćijaństwa. Na tu tradiciju jo Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. gjarde a co ju wobchowaś a dalej dawaś. Mam na pśikład wusćełanja RBB ako wudaśe magacina Łužyca wót 16.07.2017 za njesensibelne, gaž se pśełožujo „Serbski cerkwiny źeń w Tšupcu“, „serbska namša“, „serbske kjarliže“ atd. ako „Sorbischer Kirchentag“, „sorbischer Gottesdienst“, „sorbische Kirchenlieder“ etc., lěcrownož nichten z organizatorow njejo zapśimjeśa tak wužywał. Stojnišćo fararja Lischewskego jo pak dobre rozpokazowanje tolerance. Njeakceptabelne jo ceste górnoserbske wupominanje pars pro toto: „sorbisch“, gaž se měni jano „górnoserbski“ (na pśikład CD „Sorbisch leicht“). Cesćejše wužywanje słowka „wendisch“ jo zawěsće w pśitomnosći móžne, gaž jano dolnołužyske Serby su měnjone.

 Pśi pśełožowanju se musy pśecej na kontekst glědaś, na pśikład: „wendische Kirchengeschichte“, „wendische Fußballmannschaft“ – „sorbische Institutionen“, „sorbisches Festival“ – „sorbisches/wendisches Gemeinwesen“, „Rat der Sorben und Wenden“, abo teke „sorbische Hochzeit“ pśeśiwo „wendische Hochzeit“ pśeśiwo „sorbische/wendische Hochzeit“, źož w serbskej rěcy pśecej „serbski“ stoj. Hurazy ako „wendisch–sorbischer“ se dej hobijaś. Problematiski jo rozeznawanje Serbow Dolneje a Górneje Łužyce. „Wenden/Sorben der Niederlausitz – Sorben der Oberlausitz“ a „niedersorbisch – obersorbisch“ respektiwnje „wendisch/niedersorbisch – obersorbisch“ abo wótergi teke na pśikład „wendisches–sorbisches Fußballspiel“ su se góźece zapśimjeśowe póriki.

  1. M. Witkojc
  2. H. Leipner: Wenden = Sorben. Rozhlad 65, 2/2015, s. 2.
  3. P. Šurman: Sorben/Wenden – eine Begriffserklärung. Serbski Chóśebuz, wudawaŕ: S. Krestin. Chóśebuz: Regia 2011, s. 135.
  4. za W. Měškanka (wósobinska komunikacija, 2017).

Serbske UFO

Serbske UFO

Powěsć z drugego swěta: „Neznámé bytosti jsou tady!“1

Na zachopjeńku mójogo studija w Praze smy gnali do science fiction filma wót Stevena Spielberga „Blízká setkání třetího druhu2 (Bliske zmakanja tśeśego schójźeńka). Źinsa se mě zda film zastarany, ale tencas smy byli fasciněrowane, skerjej dla togo, až smy jo mógali wiźeś w praskej Lucernje w originalnej rěcy (z českimi pódtitelami). Głowny element jadnanja jo komunikacija ze zwenkazemskimi. Wědomnostniki to cynje we filmje z muziku. Ze synthesizerom graju slěd pěś tonow „d–e–c–C–G“ a maju naźeju, až stwórjenja z drugego swěta to rozměju. Wóni su pak dosć inteligentne a zazdaśim rozměju kumštnu rěc solresol, we kótarejž te zuki maju wuznam H–E–L–L–O. Wšojadno, lěc to tak jo abo njejo, na kuždy pad jo widobne, až muzika pśinosujo k dorozměśeju.

Serby njejsu z drugego swěta. Nawopak. Wótergi pak jo lěbda znate, až smy domorodne. Gaž źěłowa kupka „Serbska namša“ pśiźo do někakeje wósady z naraźenim serbskeje abo dwójorěcneje namše, jo prědna reakcija, až tam pla nich, w tej łužyskej wjažce, nicht serbski njepowěda. Jo, tam w Budyšynje su Serby, ale wu nich znate njejsu. Tak někak běźe teke rozestajanja wó sedleńskem rumje Serbow. Tšachy pśed skontaktowanim su wjelike – pśizemjejo cuza kosmiska łoź, z wjele pjenjez kumštnje konstruěrowana? Trjeba něnto kuždy jaden serbski wupokaz a kužda jadnu serbsku drastwu? Take „argumenty“ njejsu spśegnawane, som to sam słyšał abo cytał. Se wě, až wobchad na drogach buźo smjerś tšašny ze serbskimi napismami na toflickach, ako jo gronił zwězkowe ministarstwo za wobchad. Žeden zmysł pilnowanje wó drugu rěc pak njama, až te zwenkazemske Serby derje nimski powědaju.

Take wugrona njamaju nic z realnym žywjenim cyniś. To jo take wugrono a cyste njeznaśe. Dolnonimski namšaŕ na Nimskem ewangelskem cerkwinem dnju jo mě wulicował, až naša serbsko–nimska namša w cerkwi sw. Tomaša jo ta nejrědnjejša na cełem swěźenju w Barlinju była. Lěcrownož nic serbskego rozměł njejo, ta ceła atmosfera a naše kjarliže su jomu direktnje do wutšoby dojšli.

Wobmyslenja su na zachopjeńku wjelike byli, ako smy kśěli cesćiś Jana B. Fabriciusa w lěśe reformaciskego jubileja z dwójorěcnu namšu w Kórjenju. Napóslědku su kórjeńske wósadniki jogo wuznam ako pśestajaŕ Nowego testamenta do serbskeje rěcy rozměli a na towarišenje pó namše swóje drogotne stare serbske spiwarske sobu pśinjasli. Žeńske su gnali domoj pó serbsku drastwu na najśpje.

W Tšupcu jo se nimski wósadny faraŕ Christoph Hanke tež nejžpjerwjej wubójał togo UFO jadnogo Serbskego cerkwinego dnja. Žedno UFO njejo było wiźone, až jo to cele hynac pśišło. Na pśemóžecem kśesćijańskem ludowem swěźenju su se zmakali tradicija a moderna, stare a młode w jadnej rěcy, kenž jo zazdaśim južo zgubjona. Tšupcański wósadnik Fred Kunze jo mě napisał w nimskej rěcy: „Serbske wědobnje jo ze Serbskim cerkwinym dnjom zasej stupiło, teke pśez wuběrny chorowy koncert. Ten jaden abo drugi jo zajm dostał wuknuś serbsku rěc. Tšupc ma wóstaś part rěcnego teritorija!“

„Ty mě wiźiš“ – to jo było moto Nimskego ewangelskego cerkwinego dnja. Ako mjeńšyna jo cesto śěžko byś wiźona wót wětšyny. Zarědowanja ako we Tšupcu su wažne, aby pśedsudki wótpórali. Muzika ako rěc duše móžo teke w realnem žywjenju k mjazsobnemu dorozměśeju pśipomagaś.

Bildka: Česká televize.

  1. Njeznate stwórjenja su how.
  2. w originale Close Encounters of the Third Kind

Dodiskutěrowane njejo

Dodiskutěrowane njejo

 Wótegrono na Jurija Kocha (Nowy Casnik 12.04.2017)1

„Lazowarski list“ Jurija Kocha jo zachopjeńk diskusije, ak som se žycył. Doma se cesto wulicujomej, co jo góršej: ta realnosocialistiska diktatura abo diktatura kapitala. Wótegrono se wě njamamej.

Zachadnosć njejo daniž njaboga, daniž zajźona. „Musymy wěźeś, wótkul pśiźomy, gaž comy wěźeś, chto smy. Njejsmy jano my sami. Smy teke naš póchad“, groni Fulbert Steffensky2. Serbski se jadnorje pšašamy, ceje sy ty.

Jo mě luto, až som napisał we swójom komentarje „Wujadnanje“, až móžomy wšo „dodiskutěrowaś”. To njejo móžne. Jurij Koch jo z pšawom pokazał na jadnu fasetu serbskego žywjenja w DDR. Na kaki part wšak móžomy interpretěrowaś take wuspěchy, kótarež nalicyjo? Pjerwjej smy měli w pśisamem kuždyckem wjasku konsum. Groni to, až zastaranje ze žywidłami jo lěpjej było? Pšašanje toś wóstanjo, lěc licba serbskich fararjow cora a źinsa jo napšawdu zwězana z politiskim systemom. DDR njejo měła zajm na wukubłanje serbskich fararjow. Pśeto jo był wliw wěru hyšći mócnjejšy ako politiske indoktriněrowanje wó wóteměranju nabóžniny. Dialektika jo, až źinsa bźez togo indoktriněrowanja cerkwja grajo bóžko mjeńšy a mjeńšy rolu. Njewěm, lěc to jo jano zawina kapitala. Ecclesia semper reformanda – to njejo wót Mjertyna Luthera, ale pśeliš reformatoriska sada wót něntejšnego bamža w Romje: Cerkwja musy se změnjaś.

Som wobjadny z J. Kochom, až dejmy glědaś na wšakorake aspekty. Drugu fasetu DDR wopisujo citat z Pratyje 1977 wó Chóśebuzu ako centrum wugla a energije: „Wumjenjenje za dalšne wuwiśe … běšo stawnje lěpše zastaranje z wuglom, což jo było možno pśez nowozałoženje brunicowych jamow … Lěcrownož se pśez take projekty teke serbske wjaski zgubichu, tak su Serby pśez kšute doźaržanje principijow leninskeje narodnostneje politiki toś te napšawy zrozměli. … z tym połožy se fundament za pomały pśechod ku komunizmoju w DDR.“3

Tu wašnju pśechoda ku komunizmoju jo diktatura kapitala wjelgin rada pśewzeła. Pšawje maśo, Jurij Koch, musymy wšykne take diktatury kritiski wobglědowaś.

Komentar w Nowem Casniku 2017-05-03.

Bildka: briket, CC BY-SA 3.0.

  1. J. Koch: Teke ta faseta njedej pód blido padnuś. Nowy Casnik 2017-04-12
  2. F. Steffensky: Lassen und nicht im Stich lassen. Momente einer interreligiösen Grammatik. (2017-07-01)
  3. H. Rohde, F. Libo: Něga chuda agrarna krajina – zěnsa centrum wugla a energije. Serbska pratyja 1977, s. 89.

El roi

El roi

Hagar na wuběgach

Źowćoju Hagar se špatnje źo. Wóna jo se na wuběgi dała. Njama wěcej doma.
Južo dawno dejašo spušćiś swóju domownju w Egyptojskej. Ako słužabna a šklobowka musašo źěłaś pla cuzych luźi w cuzem kraju. Lěcrownož jeje kněni Sarai z njeju derje wobchadašo, 
wóna wósta cuza a słužabna.

A pón jo se stała ta wěc: Jeje kněni njejo mógała póroźiś. Pó starem nałogu jo mógła słužabnu k swójomu mužoju pósłaś. Sarai jo pak jej pśikazała:
„Źi lagnut z Abrahamom! Snaź móžomy pśez tebje źiśi měś.“
Tak jo se stało. Hagar pak njejo była pšašana. A něnto se góle we žywośe nosy. Jo góle wót Abrahama, jeje zamóžnego kněza. To jo ju pak pitśku rozgjarźiło. Jo była měnjeca, až wótněnta njemusy wšykno cyniś, což jeje kněni pśikazujo. Dej ta stara Sarai jano mjenaś. Abraham by se šćitajucy pśed njeju stajił, ak něnto se jogo góle nosy. Ale wón jo gronił swójej žeńskej Sarai:
„Ty móžoš rozsuźiś, co se stanjo z twójeju słužabneju. Cyń, co coš!“
Kněni jo pak była zawidna, a Hagar jo jeje móc nazgóniła. Abraham njejo jej pomogł. Tak jo wóna tšachnuła.

Zaprědka jano wuběgnjo, pśecej dalej, do pusćiny. Jan pśec! Wóna ganja a ganja. Samotna a daloko pšec Hagar borkoco:
„Źo dejm jano hyś? Ale co buźo něnto?“
Wokoło se ma samu ryjnu zemju. Hagar spłaka:
„Niźi njamam wěcej doma. Njejo nichten, ku kótaremuž słušam, nichten, kenž mě a móju bogu chuźinku šćita. Kak dejmej how pśežywiś?“

P1020696_DxO_s

Jaden pak njejo ju zabydnuł. Napśisko zawupytajo Hagar swětłu póstawu. Ta póstawa jej wócy rozwěžo, a Hagar wuglěda studnju. Dopórana trětoli k njej, pócera z rukoma tu wódu a donapijo se. Wusłyšyjo głos, kótaryž se jej pśigroni a wopšaša:

„Hagar, Saraina źowka, co how cyniš a źo ty źoš?“
„Wuběgnuła som pśed swójeju kněnju“, Hagar wótegroni. Głos pak pósćelo ju slědk:
„Wroś se k twójej kněni a powdaj se jej!“
Ako Hagar wótlěka, wón pśistajijo:
„Sy samodruga z góletkom. Mě twójogo syna dej byś Ismael, יִשְׁמָעֵאל‎, to groni Bog słyšy, pśeto Bog jo tebje wiźeł a wusłyšał twóju žałosć.“
Ten głos wšak jej teke wjelike zlubjenje cyni:
„Pśez twójogo syna změjoš telik pótomnikow, kenž nichten njamóžo licyś.“

skrocona wersija ako nabóžnina w Serbskem radiju RBB, 2017-05-28 (šesta njeźela pó jatšach) a bibliske cytanje na nimsko–serbskej namšy na Nimskem ewangelskem cerkwinem dnju w cerkwi sw. Tomaša, Barliń Kreuzberg, 2017-05-28.

Bildka: I. Höfner-Leipner

Wujadnanje

Wujadnanje

Gózdźowa kśica

Kóńc lěta 2015 jo pśišeł wuznamny gósć do chóśebuskego Centruma cłowjeskich pšawow. Som nadawk pśewzeł pśestajowaś z engelskeje rěcy za njogo. Wón jo faraŕ z Pódpołdnjoweje Afriki, wó kótaremž su šepotali do togo, až buźo nam naprjatkowaś wó późiwnych wěcach ako jadnej „kólasowej teologiji“. Něchten jo mě pśišepnuł, až wón zastupujo militantnu frakciju ANC, teje organizacije wójowanja pśeśiwo apartheitoju.

Ten faraŕ Michael Lapsley jo mě pak dłymoko gnuł. Ako som jogo wiźeł we wustajeńcy Centruma, som był pśełapjony, až jaden běły muž jo pśišeł. Pśeto jo wójował pógromaźe z Nelsonom Mandelu. Druge pśełapjenje jo było, ako som wiźeł, kaž wón źaržy swój handy k fotografěrowanju. K zawupytnjenju su byli jano źiwnučke klamry abo kokule, dokulaž žednej ruce wěcej njejo měł. Pózdźej jo wulicował, až jo zgubił swójej ruce wót jadneje listoweje bomby. To późiwabnjejše togo wjacora wšak jo było, kaki luštny cłowjek ten Michael pśeto jo a z cym se pópšawem zaběra: Wón zastupujo „Institut za wugójenje dopomnjeśow“. Wón jo powědał wó tom, kak jo wujadnanje móžno. 

Wugójenje a wujadnanje – kak pśemóžo jaden bogi wopor statneje namócy tak powědaś? „Wjele wužytkowarjow systema pódtłocowanja ako apartheit wócakajo, až pódtłocowane mógu pó pśewrośe jadnorje wólažcone dalej žywe byś. Młoge kśesćijańske prjatkarje powědaju wó wódaśu, ako by malsnje, tunjo a jadnorje k dispoziciji było. Za młogich luźi jo wódawanje pak bólosćiwe, komplikowane abo z wjelikimi tšuśami zwězane. Nichten njamóžo kólaso wukšadnuś a pótom jano »wódajśo« groniś bźeze togo, až to wrośił.“ 

Gaž wujadnanje se dej raźiś, pótom se musy wšykne wobźělone za jadno blido zesedaś, aby dodiskutěrowali, což jo pšawo abo njepšawo, samopóstajenje abo póstajenje wótwenka, móc abo njamóc, nic jano w&nbspdiktaturje. Cesto trajo proces dłujcko a ma jano wužytk, gaž nowa generacija se wobźělujo a pšaša. Wótergi z togo wuskócyjo, až rozeznawanje mjazy statkarjam a woporam njejo lažke.

Za Nimsku płaśi, až njedosega glědaś na stawizny njepšawa w nacionalsocialistiskej diktaturje. My musymy tejerownosći zapśěgnuś realsocialistisku diktaturu ze wšymi fasetami. Nowa generacija se njedej jano dopšašowaś, kak su serbsku rěc we fašizmu zakazali, ale teke, co jo wóznamjenił socialistiski cas za Serbow a kake slědy „kšute doźaržanje principow leninskeje narodnostneje politiki w NDR“ hyšći źinsa ma. Wjele něntejšnych internych problemow Serbow maju swój kórjeń w tej drugej nimskej diktaturje 20. stolěśa, kenž žedna „diktatura proletariata“ njejo była. Jo nejwušy cas zachopiś wó tom powědaś, a nic jano wó tom, kaž rědnje jo něga było, ako starka jo hyšći burska chójźiła a jano serbski powědała. Knigły wó njestatkach stasi a dokumentowe zběrki k tomu njedosegaju.

Pó znicenju katedrale w Coventry pśez nimske bombowe nalěty w nowemberje 1940 jo promšt Richard Howard dał wudłypaś napis do sćěny kory: „Wóśce wódaj“. Te słowa póstajaju módlitwu z Coventry, kenž wopišo rozměru wujadnanja. Tak se bjatujo kuždy pětk w korje zniconeje katedrale w Coventry a we wšakich centrumach gózdźoweje kśice na swěśe. Ta kśica z twarcojskich gózdźow, kenž póchadaju wót kšywowych bałkow katedrale, jo symbol dorozměśa w małem a wjelikem. W Chóśebuzu mamy dwa takej centruma, kenž nas dopominatej, až wujadnanje jo pśecej móžne.

Komentar w Nowem Casniku.
Bildka: Logo Nagelkreuzgemeinschaft

Wěcej demokratije se dowěriś

Konstituěrowanje Rady starostow

3. měrca 2017 jo se Rada starostow we slěpjańskem serbskem kulturnem centrumje k prědnemu razoju zmakała. Slěpo jo było za to prědne zejźenje z wótglědanim wubrane, až w slěpjańskich stronach su brunicy dla nejžwěcej wobgroźone serbske jsy. Nowje wutwórjony gremium Rady starostow se sam rozmějo ako bazowodemokratiski bergarski forum na pśewóźowanje demokratiskego procesa k Serbskemu sejmoju ako demokratiski wuzwólonemu parlamentoju Serbow.

Rada starostow jo wótpokazała kuždežkuli pódsunjenje njedemokratiskego póstupowanja. Rada starostow se žedne pśedpšawa njepśiśpijo. Jo njewótwisna a wótwórjona za wšyknych Serbow, kenž pśichod našogo luda na wutšobje laže. Rada starostow sebje wiźi ako doglědowarski abo kontrolny gremium: co kritiski pśewóźiś politiske procowanje wó wutwarjenju Serbskego sejma. Starosty njepominaju žedne pšawa na rozsuźenje, ale pšawo se pšašaś a naraźiś.

Dalšna diskusija prědnego wobradowanja Starostow jo se wiło wokoło powšyknych cilach a strukturach Serbskego sejma. Rada starostow jo pominała wót iniciatiwneje kupki konkretne napšawy. Z iniciatiwu „Za serbske ludowe zastupnistwo – Serbski sejm“ su starosty wobjadne, až wuwiśe k wutwórjenju demokratiski wuzwólonego zastupnistwa njedajo se zaźaržaś.

Pśewrot w pódzajtšnej Nimskej zasadne problemy Serbow rozwězało njejo. We srjejźišću hyšći źinsa stoj, až my ako Serby njamóžomy naše nastupnosći sami rědowaś. Cuze koncerny zemske pókłady dobywaju a znicuju naše wejsańske struktury a našu stolěśa staru kulturu. Na drugem boce smějomy póžedanje stajaś za pjenjeze, kenž nam pśistoje, a smy glucne za drobjeńce a źěłowe městna. „My smy wšykne pšosarje, to jo wěrno.“ To słowo nimskego reformatora Luthera pśitrjefijo bóžko źinsa hyšći za nas Serbow.

Kak jo se to mógało staś? Napśeśiwo drugim małym narodam njejo se dotychměst raźiło parlamentariske zastupnistwo serbskich zajmow wutwóriś. Strukturelne brachy politiskego zastupowanja Serbow su wjadli k tomu, až su se teke interne konflikty zmócnili: Serby Dolneje Łužyce su se cesto reglementěrowane culi wót tych „Budyšynarjow“, a to jo do wěsteje měry hyšći źinsa tak. Załoženje Serbskego sejma buźo akt samopóstajenja Serbskego luda we wobyma Łužycoma. Eksistěrujuce struktury póchadaju hyšći z NDR a casa pśewrota. Njejsu dosć fit za aktualne pominanja. Rada starostow pódpěrujo wutwórjenje nowego gremiuma z trěbnu demokratisku legitimaciju, aby Serby mógali artikulěrowaś zakładne pozicije a samo zagroniśe jadnaś. Naše eksistěrujuce organizacije, wósebnje Domowina ako „kšywowy zwězk“, swóje lěpšyny maju, ale njamógu z dosegajucu demokratisku legitimaciju powědaś za ceły serbski lud.

Rada starostow njoco žedne płaśece kazni a póstajenja do pšašanja stajiś. Weto su cłonki Rady pśeznanjone, až dalejwuwiśe politiskich pšawow a sobustatkowanje Serbow stej notne za pśežywjenje našogo luda. Wutwórjenje Serbskego sejma z wětšeju rozměru pšawow jo logiska konsekwenca dalejwuwiśa Serbskeju radowu w Bramborskej a Sakskej. Pód motom „Wěcej demokratije se dowěriś“ su wšykne Serby a jeje towaristwa napominane, aktiwje a sebjewědobnje se w tom procesu wobźěliś.