Prozne zawobalenje

Prozne zawobalenje

Sejm mimo luda

Nichten njejo se pšašał Serbow, lěc swójski parlament co měś. We lisćinach iniciatiwy móžoš se jano registrěrowaś daś ako pódpěraŕ, ale nic ako opozicija, což dejało byś w demokratiju samorozmějuce. Samo pśiwisniki sejma muse pśipóznaś, až wóni su se rozsuźili, hyś pó nejkrotšej, ale wjelgin kamjenjatej droze mimo demokratiskego zgłosenja w towarišnosći. Njejsu kśěli słuchaś na wobmyslenja Serbskeju radowu, kenž stej pó kazni pśedwiźonej ako našej nejwušej parlamentariskej zastupnistwje. Toś mamy na jadnom boce funkcioněrujuce politiske struktury – kenž se wě maju swóje wjelike njedostatki a kenž musymy notnje zreforměrowaś! – a na drugem boce ten sejm, kenž napomina, byś parlament wšyknych Serbow. Kak ma wuglědaś praktiske źěło sejma mimo pśipóznaśa, kompetencow, ressourcow a zastojnstwowego aparata? Maju něntejšne gremije tak dłujko źěłaś, až dostanu signal: Něnto jo sejm tak daloko? Až skóńcnje ma kšute zwiski do parlamentow w Nimskej, ma naglědniwy jadnański pórěd, wě, kak wobchadaś z pjenjezami, móžo pśewześ serbske šulstwo a napóslědku jo stat kazniski pśipóznał Serbow ako zgromaźeństwo zjawnego pšawa? Taku złośecu wiziju su nacerili iniciatiwniki. Złote zawobalenje jo wšak prozne. Gaž to njama byś rewolucija, na wiziju brachujo zwisk do reality našogo kraja. Pśedewześe ma wjeliki potencial na rozšćěpjenje Serbow. Město spicy chójźiś my se lubjej dejali wó swóju realnu demokratiju staraś a diskutěrowaś, kak móžomy zmócniś našej Serbskej raze a wónej mójogodla dalej wuwijaś k napšawdnemu parlamentoju Serbow.

Komentar w Nowem casniku 25.10.2018.

Reklamy

Źo jo njebjo?

Źo jo njebjo?

Gagarin w swětnišću

„Wóśce nas na njebju” – tak zachopijo bjatowanje, kenž zwězujo kśesćijanow na cełem swěśe. Naš Bog jo Kněz njebjaskego kralojstwa. Bog cebaot – to groni na hebrejski nic drugego ako Bog, kenž komanděrujo njebjaske ryśarstwo. Wót srjejźowěka sem smy zwucone na hierarchiski swět – buŕ, kněžk, kral, bamž. A na cole tronujo Bog ten Kněz na njebju. Na hołtarju w chóśebuskej Nimskej cerkwi móžomy to w złośanych barwach wiźeś. Źo to jo, źož Bog sejźi? Spiwaŕ Philip Poisel spiwa: „Wo fängt dein Himmel an?” Napšawdu – Źo jo pak to njebjo? W njeskóńcnych dalinach swětnisća skerjej nic. Wót prědnego cłowjeka w kosmosu, Jurija Gagarina, se wulicujo, až jo musał groniś pó pśizemjenju, až Boga wiźeł njejo, tam górjejce. To jo dejał byś dopokaz za komunistow, až Bog zewšym njeeksistěrujo. Wót pšawowěriwego abo ortodoksnego nastajenja Gagarina nic njejsu piknuli. Swójim dobrym pśijaśelam wón jo pak gronił: „Kosmonawt njamóžo do swětnišća leśeś mimo Boga we głowje a wutšobje!”

Ako moderne, rozjasnjone luźe derje wěmy: Bog abo Kristus njejo tam górjejce w orbitu zemje. Žeden kśesćijan z tym licył njejo, až Gagarin jo mógał w swětnišću Boga wót woblica wiźeś.

Tak se wulicujo wót Gagarina naslědujucy žort:

Chruščow se pšaša Gagarina, lěc jo wiźeł Boga. „Jo, som wiźeł.” Na to Chruščow: „How maš 100 rublow, ale nikomu nic njegroń!” Pśi awdiency bamž se teke pšaša za Bogom. Gagarin wótegroni: „Ně, njejsom wiźeł.” – „How maš 1000 dolarow, ale mjelc!” Skóńcnje zmakajo Gagarin prezidenta Kennedyja. „Sy wiźeł Boga?” „Yes, jo!” – „OK. To nic njewaźi. Mě wóle tak a tak wěrjece a njewěrjece.” Gagarin na to: „Wóna jo carna.“

Jo, Bog jo połnje pśechwatanjow. Móžomy wó njom jano w pśirownanjach powědaś. Gaž póznawamy našu wěru ze słowami „stupił do njebja, sejźi k pšawicy Boga”, wěmy, až bibliske rozpšawy wó do-njebja-stupjenju su njedosegajuce metafry wó městnje pśebywanja Boga.

Bog jo wšuźi, jogo pśibytnosć njama žednych mrokow, daniž w rumje, daniž w casu. Ako fyzikaŕ móžom to derje wopśimjeś. Z prabuchom njejo se jano materija wuwijała, ale teke rum a cas. Njewuměrnosć kosmosa jo zwězana z njewuměrnosću Boga. Bog jo pak Duch zwenka ruma a casa.

Njebjo, we kótaremž jo Bog, njejo našo fyzikaliske njebjo abo swětnišćo, ale wobłuk zwenka stwórby. Tak ja rozmějom do-njebja-stupjenje Jezusa. Jezus jo se zminuł do nimjernosći zwenka stwórjonego swěta. To juž njamóžomy wiźeś. W Bibliji jo to wopisane z wobrazom, až Jezus jo se zminuł w mrokawje.

Kněžo cebaot, ty israelski Bog, kenž nad Cherubami sedaš, ty sy sam Bog nad wšyknymi kralojstwami na zemi, ty sy njebjo a zemju hugótował.[Jezajas 37, 16] Njamóžomy śi wiźeś, ale cakamy na znamje twójeje pśibytnosći. Daj nam rozměś, až mimo fyzikaliskich dimensijow maš wjele wěcej dimensijow, kenž njeznajomy. Comy tebje pytaś wšuźi: nad mrokami, w pśiroźe, w nas samych, w cerkwi, w Swětem Pismje. Glědamy na Jezusa Kristusa, aby tebje póznali.

Bóže słowo na źasetej njeźeli pó swětej Tšojosći w serbskem rozgłosu RBB, 2018-08-05.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teſtamenta, do ßerſkeje rėzy pſcheſtawjone, wot nowotki pilṅe pſcheglėdane a pſcheporėżane. Hala: Kanſtein (1868).

Bóže słowo na kuždy źeń

Bóže słowo na kuždy źeń

Prědne wudaśe gronkow ochranojskeje bratšojskeje wósady w dolnoserbskej rěcy

Gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady cytaju luźe na cełem swěśe. Słušaju rozmyslowanjeju póbóžnosći we familijach a wósadach. Wšuźi wuglědaju kniglicki hynac, jadnak stej pak wobej Bibliskej słowje: gronko ze Starego Testamenta a pśirědowany wucbny tekst z Nowego Testamenta. K tomu pśidu pśirucenja za dalšne cytanje w Bibliji. To jo južo tak stolěśa dłujko. Duchowna zgromadnosć, kótaraž jo nastała na kněskem dwórje groby von Zinzendorfa jo kólebka gronkow. Česke bratśi z Morawy su musali w běgu pśeśiwneje reformacije na zachopjeńku 18. stolěśa swóju domownju spušćiś. Pietizmoju pśichylony Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (✶ 26.5.1700 w Drježdźanach, † 9.5.1760 w Ochranowje) jo jim pśizwólił azyl w Górnej Łužycy. Swóje zgromaźeństwo su stajili pód šćit Kněza Jezusa a pomjenili swóje městno Herrnhut (česki Ochranov – město šćita). Ta nowa wašnja póbóžnosći a zgromadnego žywjenja jo skóro dojśpiła drugich kśesćijanow, kenž su pśiśěgnuli. We wuskosći sedlišća su nazgónili, až na rědowanje žywjenja se njedajo dojadnaś mimo swětego Ducha. Žywe słowo Boga jo stuźońk za kuždu kśesćijańsku wósadu. Za Zinzendorfa jo było wjelgin wažne, až Bóže słowo pśiźo do wšednego dnja wěrjecych. Jadnogo wjacora, ako jo wósada gromaźe spiwała, jo wšyknym pśibytnym bibliske słowo na pśiducy źeń sobu dał. Ako pla wójnstwa, źož swóju parolu dnja maju, bratšy a sotšy wósady su dejali měś swóju biblisku parolu dnja. Jo nastała kšuta zwuconosć, až kužde zajtšo dwa bratša stej chójźiłej pó jsy z nowym pśiwołanim abo gronkom z Biblije. Tak kuždy źeń su pśišli pla wšyknych wósadnikow na woglěd. Ze słowom dnja su se dawali do źěła, wó tom pśemyslujuce a se wuměnjajuce.

W lěśe 1731 su wujšli prědne śišćane gronka. W pśedsłowje jo napisał von Zinzendorf: „Dla togo, až njejsmy wěźeli, kake wobstojnosći na kuždyžkuli źeń změjomy, pśewóstajili smy pśisuźenjeju, to pśiwołanje słušajuce na kuždy źeń samo wubraś.” Pótakem su byli wulosowane. Gronka pó wósebnej wašni dopołnjuju nadawk cerkwje, luźam Bóže słowo wopóznawaś. Bibliske gronka zwězuju Bóže słowo z našom wšednym dnjom. Nam kažu, Bibliju wopóznaś w jeju cełej rozměrje a dłymokosći. Źinsa se cyta gronka nic jano w ochranojskej bratšojskej wósaźe. W běgu lětźasetkow su pśeměnili wěc a wěcej na ekumeniske knigły, kenž zwězuju kśesćijanow wšakich cerkwjow a njewótwisnych cerkwinskich wósadow. Tuchylu wujźo gronka w wušej 60 rěcow. Wóni załožuju mjazynarodnu zgromadnosć pśez mroki konfesijow, tradicijow a rěcow.

Lětosa móžomy prědny raz prezentěrowaś gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady w dolnoserbskej rěcy. Wósebnosć dolnoserbskich gronkow jo, až maju tekstowy zakład, kenž jo wušej 150 lět stary. Złožuju se na pisma Serbskeje Biblije, kótarejež slědne śišćane wudaśe jo wujšło w Chóśebuzu w lěśe 1868. Wót togo casa jo se pak rěc bejnje změniła. Smy se rozsuźili, stary bibliski stil tak daloko ako móžno zeźaržaś. Wobglědniwje pśiměrjone formulacije za źinsajšnych cytarjow su se orientěrowali na pśikłaźe Dolnoserbskich perikopow wudanych wót źěłoweje kupki pód nawjedowanim Madleny Norbergoweje w lěśe 2011. W gronkach su wšak wěste stare formy wobchowane: někotare archaizmy (na pśikład źejo, lej), h-pisanje (pśedzłožki hu-, ho– město wu-, wo-, na pśikład humóžnik město wumóžnik) a preteritum (na pśikład běšo město jo był). Germanizmy a ceste wužywanje artikelow (ten, ta, to atd.) su reducěrowane. Pšawopis jo aktualny. Mimo Serbskeje Biblije z lěta 1868 su se wužywali ako referenca: Dolnoserbske perikopy (2011), Prjatkowanja Herberta Nowaka (2008), aktualne nimske wudaśe a wšake słowjańske Biblije ako Nowa Biblia Gdańska, česka Bible 21, Český studijní překlad a Slovenský ekumenický preklad.

Daś dopołnijo Bóže słowo na kuždy źeń 2019 w dolnoserbskej rěcy zaměr bratšojskeje wósady. Wóno buźo nas wšedny źeń napominowaś, rozbuźowaś, warnowaś, troštowaś a inspirěrowaś. Kněžo, źěkujomy se za twójo słowo.

Jo jim slědny raz wucbu źaržał

Jo jim slědny raz wucbu źaržał

Rěcna konsultacija z Erwinom Hanušom

„Slědna góźinka jo wótbiła.” To jo była jadna markanta sada z rěcnych konsultacijow Erwina Hanuša. Tak daloko to, chwaliśboga, hyšći njejo było. Sobotu, 28. apryla, jo wón pak w chóśebuskej Šuli za dolnoserbsku rěc a kulturu swóju slědnu oficialnu konsultaciju za póstupjonych pśewjadł.

Lěta dłujko jo prjatkował lubowarjam serbskeje rěcy wó wobrotach z luda. Stawnje su wóspjetowali wužywanje IP a P werbow, pśedzłožkow, refleksiwnych personalnych pronomenow a dalšne wósebnosći dolnoserbšćiny. Jogo sada „Tak se to pla nas zewšym njegroni!” klincy we wušyma kuždemu, kenž jo se napjekorił, něco w kursach pśinawuknuś. Jomu „sławu” ku kóńcoju wucbneje góźiny spiwajuce su se wšak wobźělniki naźejali, až Erwin buźo jim hyšći casy za dalšne rěcne pšašanja k dispoziciju stojaś.

Artikel w Nowem casniku 23.05.2018.

Zelko

Zelko

Bibliske cytanje

Naša rěc jo až do źinsa žywa wót rědnych rěcnych wobrotow z Biblije. „Swěte pismo jo kaž zelko; šym dlej šurujoš, śim wěcej wónja.” – tak jo to wugroniła fararka Johanna Melchiorowa njedawno w prjatkowanju w Nimskej cerkwi. W bibliskem krejzu „Rozmějoš, což lazujoš?” smy se wopytali zanuriś do serbskeje Biblije a wukopaś žedne pótajmnosći. Cytaś móžo kuždy sam, ale rozměśe źo jano z rozpokazowanim.

Swět wobrazow Biblije jo wjelgin bogaty. Móžomy wopisaś cełu biografiju w tych wobrazach, na pśikład tak:

Babka pokažo na pórodnej staciji to rowno wót šnorki wótwězane góle, kenž jo nage ako Hadam. Lěc buźo něga mudre ako Salomon abo pócne ako Josep – chto wě? Móžo byś, až z njogo buźo skeptikaŕ abo njewěrjecy Tomaš. Zawěsće změjo raz dobre case, gaž se cujo ako we raju. Ale móžo teke byś, až mamonu słužy, tak dłujko až jo zasej chudy ako Lacarus. W tych ryjnych lětach se slědk póžeda za tymi egyptojskimi měsowymi gjarncami.[2. knigły Mojzasa 16, 3] Ale njepśiwuknjo a wóstanjo głupy a swójeje głowy ako wósoł Bileama.[4. knigły Mojzasa 22, 21] Wěc a wěcej se wuwija k rědnemu njedarnikoju ako krydnjo jadnu Hiobowu powěsć pó drugej. Wón pak se njepowdajo. Njewótnamakajo se ze swójim kjablom a zaganja se wót Pontiusa k Pilatusoju. Priwatne wěcy teke njejsu k lěpšemu. Jogo žeńska, kótaraž stoj kaž solowy słup,[1. knigły Mojzasa 19, 26] jomu wšednje ewangelij rozkładujo, dokulaž pla njeju jo Sodom a Gomora. Weto se žycy, tak stary bywaś ako Metuzalah. A gaž raz něźi tak daloko buźo, wón se naźeja zwarnowany byś kaž w Abrahamowem klinje.

Biblija njewulicujo žedne bajki. Rozměśe njejo lažko, teke nic w jasnych pasažach. Swěte pismo ma historiski horicont wobrazow, kenž teke w modernem abo nacasnem pśełožku widobny njejo. Wóstanjo wšuźi spěrate. Jaden pśikład dajo psalm 23, kenž jo zazdaśim derje znaty:

Ten Kněz jo mój pastyŕ; mě njebuźo nic brachowaś.
Wón paso mě na zelenej łuce a wjeźo mě k fryšnej wóźe.
Wón hochłoźijo móju dušu; wón wjeźo mě na pšawej droze swójogo mjenja dla.
A lěcrownož ja chójźim we śamnem dole, ga njebójm se žedneje njegluki; pśeto ty sy stawnje pśi mnjo, twój kij a pótykac troštujotej mě.
Ty pśigótujoš mě blido spóromje mójich winikow. Ty žałbujoš móju głowu z wólejom a nalejoš mě połno.
Dobroś a zmilnosć mě pśewóźijotej cas žywjenja, a ja wóstanu we Knězowej wjažy nimjernje.

Lěc to jo k rozměśu, jo wótwisne wót našych znaśow a wobstojnosćow žywjenja. Nic jano idyliski wobraz šaparja jo nam w źinsajšnem industrielnem wobswěśe cuzy. Co ga groni žałbowański wólej, dobroś a zmilnosć? Kak móžom wóstaś we Knězowej wjažy, wót kótarejež se hynźi twarźi, až ma wjele bydlenjow? [Jan 14, 2] Źo ga cu ja wóstaś a bydliś – we dobrej abo we spańskej śpě, snaź lubjej w kuchni?

Pśistup k Bibliji njejo móžne wót samego. Wobraz, až Biblija jo ako zele, abo ako zelowa zagrodka, se mě wjelgin spódoba. Musymy nawuknuś, aby póznali bogatosć a wjelerakosć, šmek a gójecu móc. Kuždy ma swóju nejžlubšu wěrcu, abo swój nejžlubšy bibliski citat. Kśěśa su wšake. Se wě, dajo teke górke zelka, młoge samo k jěźi njejsu. Zwětšego jo to tak, gaž zele šurujoš, se pokažo aroma a wužytk. Ako se njamóžom pśedstajiś kwjerlowane kulki mimo wóni zelow, jo Biblija za mnjo stawna inspiracija a wěrca žywjenja.

Bóže słowo na sedymnastej njeźeli pó swětej Tšojosći w serbskem rozgłosu RBB, 2016-10-08.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teſtamenta, do ßerſkeje rėzy pſcheſtawjone, wot nowotki pilṅe pſcheglėdane a pſcheporėżane. Hala: Kanſtein (1868).

Jezusowe łdzy

Jezusowe łdzy

Israelska njeźela

Jezus płaco. Dla cogo abo dla kogo wón płaco, to stoj w ewangeliju swětego Lukasa we 19. stawje:

41Gaž Jezus se pśibližašo a na město Jerusalem póglědnu, płakašo nad nim,
42a źašo: Gaby tež ty na twójom dnju huznało, co twójomu měroju słužy. Ale něto jo wóno pśed twójima wócyma zatajone.
43Pśeto dny na tebje pśidu, až twóje winiki budu hokoło tebje wózny hobdwór twariś, tebje hoblagnuś a wót wšyknych stronow nadběgowaś,
44a budu śi gromaźe z twójimi źiśimi ze zemju rownaś, a we tebje žeden kamjeń na drugem njewóstajaś, togodla až njejsy huznało cas twójogo domapytanja.
[Lukas 19, 41–44]

Źasetej njeźeli pó swětej Tšojosći gronimy teke israelskej ako znamuška zwězanosći kśesćijanow z Israelom. Tencas Jezus płakašo wó Jerusalem. W našom casu by snaź płakał wó Washington, London, Barliń. Płakanje Jezusa jo skjaržbarske, bźezradne: Gaby teke ty źinsa huznało, co měroju słužy. Ale to jo wóno pśed twójima wócyma zatajone.

Njamóžomy wiźeś, což pomaga měroju. W tych tyźenjach smy rowno ako Jezus bźezradne a zacwiblowane. Měr w Bliskem pódzajtšu abo na cełem swěśe se zda byś jano cowanje. Prezident we Běłem domje se drějo „America first“ a grozy z „wognjom a gniwom“. Droga k měroju jo zatajona, źo jano wó móc, wliw a pjenjeze, ako w Jerusalemje za cas Jezusa. Hebrejske mě ירושלים, Jerušalajim, dajo se interpretěrowaś ako „město měra“ abo „města boga“. Jezus pak se wobskjaržyjo, až se to njewažy. Źo do tempela a groni: „Mója wjaža jo wjaža módljenja, wy pak sćo ju hucynili k rubjažnikowej jamje.“[Lukas 19, 46]

Źo bydli Bog? Gaž njejo wěcej swětnica ale rubjažnikowa jama, gaž žeden kamjeń na drugem njewóstanjo, co jo z Bogom samym? Jo njabogi, groni nihilist. Jo scasom wuśěgnuł, měni žortaŕ. Ateist pak blandri: Rědnje, bźeze tych wšych tempelow mamy skóńcnje pśižycony měr. Wóni njamógu wuznaś, až Bog móžo jano w našych wutšobach bydliś. Njewupytaju, gaž wón pśiźo na woglědach. To słowo domapytanje, kenž jo pśewzete w ewangeliumje ze stareje nimskeje rěcy, njeměni nic drugego ako woglědanje. Njejsy huznało cas twójogo domapytanja.

Boga Wóśca njejsu wuznali, ale teke Jezusa njejsu kśěli. Ten chudy drogowański prjatkowaŕ mimo mócy, kenž se njoco měś pó kazni – ten dej byś naš wumóžnik? To wjelike město Jerusalem měni, až njetrjeba žednogo Bóžego syna. Jezus jano swóju lubosć ma. Njejo cool. Njama tola žedne supermócy, ako su dešańske konfirmandy gronili? Jogo pšawa móc jo móc słowa. Jezus sam wót se groni: „Mě jo dana wšykna móc we njebju a na zemi.“[Matejus 28, 18]

Co wón pak dej cyniś – z wognjom a mjacom wšyknych k měroju nuzkaś? Jogo lubosć wšak njenuzka. Druga strona lubosći jo tužyca a śerpjenje. Z teje wjelikeje lubosći wumrějo na kśicy.

Jezus płaco dla nas, dokulaž žednogo měra njezwónoźijomy, daniž na swěśe, daniž w našych wutšobach.

Bog nam daj, až zawupytnjomy we łdzach Jezusa jogo sympatiju, sobulutosć a zmilnosć za nas, až móžomy groniś „pśez jogo rany a łdzy smy hugójte“.[Jezajas 53, 5]

Bóže słowo na źasetej njeźeli pó swětej Tšojosći w serbskem rozgłosu RBB, 2016-08–20.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teſtamenta, do ßerſkeje rėzy pſcheſtawjone, wot nowotki pilṅe pſcheglėdane a pſcheporėżane. Hala: Kanſtein (1868).

Bildka: Avraham Graicer, Licenca CC BY-SA 4.0.

Mój nejlubšy kraj

Mój nejlubšy kraj

Zwucowanje za Erwina

Mój nejlubšy kraj jo Japańska. Som tam póbył pśisamem cełe lěto. Ako dokradny fyzikaŕ som se do togo dał ceło systematiski. Na mójej uniwersiśe w Hali su zarědowowali z pjenjezami wót Mitsubishi nowu katedru japańšćiny, a som se ned zapisał na kurs japańskeje rěcy. Ze studentami japanologije som se zachopił zaběraś z cuzeju gramatiku, słowoskładom a głownje z pisanim: 漢字, ひらがな a カタカナ. Ceło zagórjety som pśišeł do Japańskeje a kśěł swóje nowe znajobnosći nałožowaś. To zewšym lažko było njejo. 外人 (cuzbniki) su wšak pśecej wiźone ako zbrašone. Cakajucy na lětanišću w Tokio som se pšašał Japanarku w japańskej rěcy, źo ga jo toaleta. Dowjadła jo mě na toaletu za zbrašonych. Som był zmuśony. Něnt pak wěm, cogodla jo to tak było. Normalny wustup wuglěda w Japańskej ako w Rusojskej a jo skerjej źěra we spódku, což se akle pó dlejšem zwucowanju góźi za normalnego Srjejźnoeuropejarja.

仙台市 (Sendai)
仙台市 (Sendai)

We swójom casu w Japańskej bóžko njejsom mógał swój rěcny niwow wjele pólěpšowaś. Zawina jo była, až som słužył ako šparinkowy partner za konwersaciju w engelskej rěcy. Wšuźi su kśěli luźe ze mnu jano engelski powědaś. Jadnučka móžnosć něco pśiwuknuś jo był seminar ze studentami našogo wótźělenja na Instituśe za materialowe slěźenja Dłujkowjacorneje uniwersity w Sendai, źož som źěłał. Studenty su pśednosowali wó wšakorakich problemach połwóźakow. Hyšći źinsa znajom japańske wurazy za „elektriske kakosći dislokacijow a jich pśepytowanje w elektronowem mikroskopje“ w japańskej rěcy. Bóžko to žeden wužytk za wšedny źeń w Japańskej njejo měło.