5 Mojz/Lev 6, 4-9

„Lubosć jo mócnjejša ako gramota.“ Toś to gronko su stajili wesrjejź mórja kwětkow na Stare wiki w Hali nad Solawu w oktoberje. Wšykne smy byli wuźěsone, ako smy musali wiźeś, k comuž pšawicaŕska gramota na Žydow jo zamóžna. Město Halle jo pak stojało statkownje gromaźe pśeśiwo tej gramośe. Wótněnta w Hali wšykne wěmy, źo jo ta synagoga. Snaź dejali juž do togo wěźeś? Ten mały Bóžy dom jo w pśichoźe tak wažny ako cerkwja sw. Pawoła abo Marijina cerkwja na haliskich wikach.

Ako žydojska wósada jo gromadu pśišła 9. oktobera na swěźeń jom kipur a ten mordaŕ jo stśělił na wrota synagogi, su se ga módlili „Sh’ma Jisrael, adonaj elohenu, adonaj echad – Słyš, Israel, ten Kněz jo naš Bog, ten Kněz sam.” Toś tu módlitwu se wuce južo małym źiśam. Su słowa, kenž bjatuju wuměrajuce Žydy abo gaž su w nejwětšej tšachośe. Z wěstosću su teke zazněli w płunowych komorach: „שְׁמַע יִשְׂרָאֵל – Šema Jisrael!”

W pětych knigłach Mojzasa cytamy:

Słyš, Israel, ten Kněz, naš Bog, jo jaden samy Kněz.
A ty dejš togo Kněza, twójogo Boga, lubowaś z cełeju hutšobu, z cełeju dušu, a z cełym pśemóženim.
A te słowa, kótarež ja śi źinsa pśikažu, dejš ty k hutšobje braś.
A dejš je twójim źiśam pšawje na hutšobu połožyś, a z nimi wót nich powědaś, gaž ty we twójej wjažy sedaš, abo pó droze chójźiš, gaž ty se lěgaš, abo stawaš;
A dejš je pśiwězaś k znamjenjeju na twóju ruku, a wóni deje tebje jadno spomnjeśe pśed twójima wócyma byś;
A dejš je na te słupy twójeje wjaže napisaś, a na te wrota.
.“ [5 Mojz 6, 4–9]

„Słyš, Israel” – Dej to nas nastupaś? My wšak žedne Žydy njejsmy. Ale ja gronim: To tola. To nas na kuždy pad nastupa. Słyš, serbska wósada, słyš! Źo wó nejwažnjejšu nastupnosć w našom žywjenju: Źo wó lubosć. Ten wótrězk ze Starego testamenta nam dajo wótegrono, kak dejmy žywe byś. W tych sadach Bog nam wujasnijo, chto wón jo a co wót swójich luźi pomina. Móžomy je cytaś ako uniwersalne póznaśe wěry, kótarež jo wšak ceło hynakše ako to, což my smy zwucone na mšy bjatowaś: „Wěrim na Boga Wóśca …” To wuznaśe wěry dajo nam wušy póstajaś. Njejźo wó to, až gronim tatanjam, co ja wěrim abo kak se wót nich wótgranicujom. Zewšym wó mnjo a móju wěru njejźo, ale wó Boga. Źo wó to, kaki poměr k Bogoju mamy – a kaki poměr mamy mjazy sobu.

Bog pśecej zasej wupominajo swój lud, jasnje se póznaś k njomu. Póznaśe se dej pokazowaś w zaźaržanju. Njoco něco proznego, což we žywjenju wiźeś njejo. Lubosćinski poměr Boga k nam jo zachopił z jogo lubosću k małemu, njewobornemu israelskemu ludoju w dobje nomadow. Zwězk z tym ludom dejał pokazaś, kak wjeliki a wažny Bog jo za luźi. Ceły Stary testament jo wšak połno tšojenjow, kake problemy Israel ze zwěrnosću k Bogoju jo měł. Tak to jo z lubosću: Cesto njewěmy, co nam tyjo. Něchten abo něco musy nas póstarcyś, aby to markowali. W žydojskich domach su pśi źurjach małe kapsle, tak pomjenjone mezuze. Nutśi jo pergamentowa rulka z tym pśedcytanym wěrywuznaśim „Šema Jisrael” a dalšnymi tekstami žydojskeje Biblije. Chtož pśez źuriny ram źo a mezuzu dotyknjo, zawustanjo, spomnjejo se na togo jadnogo Boga a móžo se pó njom wusměriś.

Ale pócakajśo: Co tam stoj? „Ty dejš Kněza, twójogo Boga, lubowaś z cełeju hutšobu.” Ty – dejš – lubowaś? Njejo to pśeśiwnosć? Kak jo to móžne? Zacuśa pśikazaś? Lubowanje njedajo se pśikazaś, wót nikogo! Moment: wót nikogo? Teke nic wót Boga? Bog jo źe tebje znamje swóje lubosći wopokazał – a njejsy něnto ty na rěźe? Ja měnim, tak to njejźo. Teke pśed Bogom cłowjek njamóžo lubosć zacuwaś na pśikaz. Kak ale něnto wobchadaś z teju późiwneju sadu „Ty dejš Boga lubowaś”?

W sławnem pśełožku žydojskeje Biblije wót Martina Bubera a Franza Rosenzweiga ga namakajomy drugu formulaciju: Buźoš jogo, swójogo Boga, lubowaś, z cełeju dušu, z cełeju swójeju mócu. Nic: ty dejš, ale ty buźoš jogo lubowaś. Ga abo kak buźoš jogo lubowaś?

Aby ja Boga lubował, musym doprědka něco spóznaś. Musym spóznaś, kak Bog na mnjo jadna a kak wón mě tyjo. Musym spóznaś, až na mnjo caka a až ja som njewugronjecy drogotny za njogo. Gaž som to wuznał a póznał, móžom se ceło z Bogom zabraś a wót jogo słowo se daś wóźiś. Jo, pśidajom, to móžo śěžko byś, ale něco drugego njamamy, aby pominanje dopołnili.

Jezus jo wudopołnił pominanje ze słowami: „Dejš swójogo blišego lubowaś, ako sam se. Žedna druga wětša pśikazń njejo, ako tej.[Mk 12,31] To žedna nowa wucba njejoLev 19,18, jano wujasnjenje. Jezus groni: Ty móžoš jano Boga lubowaś, gaž teke swójogo blišego lubujoš. Njamóžoš to źěliś. Lubosć k Bogoju a lubosć k blišemu słušatej gromaźe. Chto pak jo ten blišy? – To móžo byś jadnorje kuždy sobucłowjek, z kótarymž se zmakajomy, samo ten, kótaregož rowno njamóžomy wustojaś. Chtož Boga lubujo, lubujo teke swójogo blišego. Chtož cłowjekam gramujo, gramujo teke Bogoju. Dla cogo pak dejš swójogo blišego scełego lubowaś? Pśiźom hyšći raz slědk na pśełožk Bubera a Rosenzweiga. Wónej stej sformulěrowałej: Lubuj swójogo blišego, dokulaž wón jo ako ty! Rozdźěle, zmólki abo teke njepšawnosći nikula njedawaju pšawo na gramotu.

Lubosć ako wjazym Boga, jo pópisał pósoł Pawoł w nejrědnjejšem hymnusu Nowego testamenta:
Gaby z cłowjecnymi a z janźelskimi jězykami powědał a lubosći njeměł, by był šćerkajuca tšubała a zogolecy zwónašk.
A gaby mógał zwěšćelowaś a wěźeł wšykne pótajmnosći a měł wšykno huznaśe a gaby měł wšyknu wěru, tak aby mógał góry pśesajźowaś, a njeby měł pak lubosći, ga njeby ja był nic
Něnto huznajom połojcnje, pótom pak jo dohuznajom, rowno ako teke ja som dohuznaty.
Něnto wóstanu wěra, naźeja, lubosć, te tśi; ale lubosć jo nejwětša mjazy nimi
.”[1 Kor 13,1–2,12–13]

Ten blišy – abo teke ten cuzy – jo pódoba Boga ako ty. Gaž se to k wutšobje wzejomy, móžomy groniś: Naša lubosć buźo napśecej mócnjejša ako kuždažkuli gramota.

Prjatkowanje na swěźeń reformacije, 2019-10-31, w Dešnje.

Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).

Zanechat odpověď

Vyplňte detaily níže nebo klikněte na ikonu pro přihlášení:

Logo WordPress.com

Komentujete pomocí vašeho WordPress.com účtu. Odhlásit /  Změnit )

Google photo

Komentujete pomocí vašeho Google účtu. Odhlásit /  Změnit )

Twitter picture

Komentujete pomocí vašeho Twitter účtu. Odhlásit /  Změnit )

Facebook photo

Komentujete pomocí vašeho Facebook účtu. Odhlásit /  Změnit )

Připojování k %s